توجه مسوولان به آلودگی هوا در شبکه های اجتماعی؛ خاموش کردن وسایل اضافی موجب کاهش گازهای گلخانه ای می شود

خبراقتصادی - هادي آذري: «با تشكر از خانم دكتر ابتكار؛ اين يك ضرورت براي مبارزه با آلودگي هواي تنفسي خودمان و محيط‌زيست فرزندان‌مان است.» اين را محمدجواد ظريف وزير امورخارجه، در واكنش به چالش دماي 18درجه كه معصومه ابتكار، رييس سازمان محيط‌زيست در شبكه اجتماعي اينستاگرام راه‌اندازي شد، نوشت كه خبر از پيوستن مرد اول سياست خارجه كشور به اين چالش مي‌داد.

در ادامه شهين‌دخت مولاوردي مشاور امور زنان دولت و محمود واعظي وزير اطلاعات و فناوري اطلاعات نيز به اين چالش پيوستند.

محمود واعظي با ستودني خواندن اين اقدام و ابتكار و ابداع معصومه ابتكار، تلاش براي حفظ محيط‌زيست را يك وظيفه شهروندي توصيف كرد. وي بااشاره به اينكه هرگونه آسيب به محيط‌زيست يك حركت غيرقابل جبران بوده و پيامدهاي منفي آن، نه تنها براي انسان‌ها بلكه براي همه جانداران زنده روي زمين خطرساز خواهد بود، همگان را به تلاش براي كاهش آلودگي هوا دعوت كرد. اين درحالي است كه رييس سازمان محيط‌زيست كشور در راستاي كاهش ميزان مصرف انرژي كه رابطه مستقيمي با كاهش توليد آلودگي در بخش‌هاي صنعتي، خدماتي و اداري دارد، هم‌زمان در نامه‌يي به معاونان رياست‌جمهوري، وزيران وزارتخانه‌ها و استانداران سراسر كشور بااشاره به افزايش ميزان آلودگي در كلان‌شهرها از آنها خواسته بود تا نسبت به انجام معاينه فني موتورخانه‌ها اقدام كرده همچنين خواستار آن شده بود كه دماي فضاهاي بسته و ساختمان‌هاي اداري در ساعات كاري در اتاق‌ها از 21درجه و در راهروها و فضاهاي سرپوشيده از 18درجه سانتي‌گراد بيشتر نباشد. خاموش ماندن دستگاه‌هاي گرمايشي در روزهاي تعطيل ديگر درخواست ابتكار بود كه در اين نامه مطرح شده بود. با اين حال انتشار پيامي مشابه در صفحه اينستاگرام ابتكار، اين مساله را از حد ابلاغيه‌يي دولتي فراتر بوده و به كمپيني مردمي بدل ساخت. او در صفحه اينستاگرام خود بااشاره به اينكه افزايش آلودگي در روزهاي اخير پايتخت نشينان را با مشكلات زيادي روبرو ساخته، نوشت: «دوستان را به چالش دماي 18درجه دعوت مي‌كنم؛ در منازل و محل كار با تنظيم دما به تقابل با آلودگي هوا و گرمايش زمين برويم.»

گذشته از اعلام حمايت‌هايي كه ازسوي برخي مسوولان و مقامات كشوري از اين چالش شد، اين مساله با انتقادهايي نيز همراه بوده است كه از آن جمله مي‌توان به اظهارات محمد باقر صدوق، چهره ماندگار محيط‌زيست و استاد دانشگاه آزاد اسلامي اراك، اشاره كرد در واكنش به چالش 18درجه، چالش‌هايي از ممانعت از ورود، توليد و توزيع سوخت غيراستاندارد، جلوگيري از توليد خودروهاي غيراستاندارد به اسم يورو4، توسعه حمل‌ونقل عمومي و تامين اعتبار لازم براي آن و تعطيلي و انتقال صنايع آلاينده از تهران را مطرح كرده بود. به نظر مي‌رسد كه اين كارشناس محيط‌زيست با مطرح كردن اين موارد كوشيده بود تا توجه را بار ديگر به مواردي كه از نظر بسياري صاحب‌نظران نقش موثرتري در افزايش ميزان آلاينده‌هاي شهري ايفا مي‌كنند، جلب كند. اين چالش‌ها در حالي مطرح مي‌شود كه به اعتقاد برخي كارشناسان، در شرايطي كه كشور با معضلات مهم‌تري در زمينه افزايش ميزان آلودگي‌ شهرها مواجه است، رييس سازمان محيط‌‌‌‌زيست كوشيده تا با طرح اين چالش توپ را به زمين مردم بيندازد و به نوعي سازمان متبوع خود و متعاقبا دولت را از پذيرش مسووليت آلودگي هوا در كلان‌شهرها علي‌الخصوص تهران معاف كند. اين درحالي است كه ابتكار هرگونه كم‌كاري ازسوي سازمان محيط‌زيست را قويا رد كرده و تمام تلاش‌هايي كه سازمان حفاظت محيط‌‌‌‌زيست با همكاري وزارت نفت پس از مصوبه دولت درباره آلودگي هوا در سال93، انجام گرفته را درراستاي استانداردسازي سوخت و كاهش آلاينده‌هاي ناشي از احتراق عنوان مي‌كند.

به نظر بسياري از كارشناسان حوزه انرژي، تخصيص يارانه‌هاي دولتي و بالطبع پايين بودن قيمت حامل‌هاي انرژي ازجمله گاز و بنزين در مقايسه با مقياس جهاني، به شكل‌گيري الگوهاي مصرف انرژي غلط در كشور انجاميده است كه اصلاح اين الگوها علاوه ر نياز به افزايش قيمت‌ها نيازمند فرهنگ‌سازي است. اين مساله‌يي است كه ابتكار نيز در اظهارات خود بر آن تاكيد مي‌كند. در همين رابطه رييس سازمان محيط‌زيست در گفت‌وگو با روزنامه ايران بااشاره به اينكه در تهران 2ميليون پلاك وجود دارد كه موتورخانه يا سيستم پكيچ به عنوان سيستم گرمايشي بهره مي‌گيرند، بخش خانگي را يكي از منابع مهم مصرف انرژي، توليد آلودگي هوا و انتشار گازهاي گلخانه‌يي در شهرهاي بزرگ دانسته و عدم عملكرد مناسب اين سيستم‌هاي گرمايشي را در نتيجه عدم رسيدگي و تعميرات به موقع يكي از عوامل توليد ذرات دو و نيم ميكروني عنوان مي‌كند. ابتكار بااشاره به اينكه در نتيجه الگوهاي غلط مصرف انرژي، ميزان مصرف انرژي در بخش خانگي در ايران تقريبا 4 تا 5برابر كشورهاي صنعتي است، از رشد و مصرف بي‌رويه انرژي در فصول سر خبر مي‌دهد كه عاملي مضاعف در توليد و انتشار گازهاي گل‌خانه‌يي محسوب مي‌شود.

اين مسائل در حالي مطرح مي‌شود كه تجربه كشورهاي صنعتي و توسعه يافته از اهتمام هرچه بيشتر شهروندان به مصرف هر چه كمتر انرژي نشان دارد تا حدي كه در كشورهايي چون انگلستان مردم در راستاي كاهش مصرف انرژي، در خانه نيز لباس‌هاي گرم به تن مي‌كنند.

درحالي كه در فصول سرد سال و كاهش دما، موضوع مصرف انرژي و در پي آن افزايش آلودگي هوا بيش از پيش در كانون توجه قرار مي‌گيرد و درنتيجه رسيدگي به سيستم‌هاي گرمايشي از اهميت زيادي برخوردار مي‌شود كه مشاركت مردمي را در اين زمينه مي‌طلبد. به گفته ابتكار چالش 18درجه علاوه بر تاثيري كه بر كاهش مصرف انرژي و انتشار گازهاي گلخانه‌يي دارد، زمينه را براي تامين گاز مورد نياز نيروگاه‌ها كه بعضا در فصول سرد سال با افت فشار گاز مواجه مي‌شوند، فراهم مي‌كند. از اين گذشته، رييس سازمان محيط‌‌‌‌زيست در گفت‌وگو با خبرگزاري ايرنا، نتيجه‌بخش بودن اين كمپين را منوط به مشاركت و همكاري ديگر سازمان‌ها و نهادهاي موثر ازجمله شهرداري‌ها و مدارس مي‌داند.

 كاهش توليد 59هزار كيلوگرم گاز گلخانه‌اي با خاموش كردن وسايل برقي

طبق گزارش آژانس محافظت محيط‌زيست ايالات متحده، ميزان برق مصرفي وسايل برقي كه در حالت آماده به كار باقي مي‌مانند، سالانه معادل ظرفيت 12نيرگاه برق است. خاموش كردن رايانه، مانيتورها و تجهيزات برقي مانند فكس، چاپگر مي‌تواند به مصرف كمتر انرژي و كاهش توليد گازهاي گل‌خانه‌يي كمك كند. از اين گذشته، توجه به برچسب انرژي كالاهاي الكترونيكي و خريد كالاهايي كه از بهره‌وري و صرف انرژي پايين‌تري نيز برخوردارند، مي‌تواند در اين زمينه مفيد واقع شود. خريداري و استفاده از لوازم برقي كم‌مصرف و داراي برچسب مصرف بهينه انرژي، در طول عمر كارايي‌شان و كاهش 11هزار دلاري هزينه برق مصرفي را به دنبال خواهد داشت. علاوه بر اين، توجه رعايت استانداردهاي ساختمان‌سازي در زمينه بهينه‌سازي مصرف انرژي از جمله عايق‌بندي مناسب و استفاده از شيشه‌هاي دوجداره مي‌تواند تا 35درصد باعث كاهش مصرف انرژي شود كه علاوه بر كاهش كمتر توليد و انتشار گازهاي گل‌خانه‌يي باعث كاهش هزينه‌هاي خانوار نيز خواهد شد. روي آوردن به حمل‌ونقل عمومي، ترويج فرهنگ استفاده از دوچرخه و دوركاري مي‌تواند در توليد و انتشار كمتر گازهاي گل‌خانه‌يي ناشي از ترددهاي درون‌شهري كمك كند.

استفاده بهينه، بازاستفاده و بازيافت در محيط كار نيز ازجمله مواردي هستند كه كاهش مصرف انرژي را به دنبال خواهد داشت. به عنوان مثال، استفاده از دو روي صفحه براي چاپ و كپي، چاپ كردن مطالب ضروري و اجتناب از چاپ مطالب غيرضروري، خريداري اقلامي كه از مواد قابل‌بازيافت ساخته شده‌ باشند و همچنين بازيافت محصولات كاغذي، باتري‌ها و كارتريج چاپگرهاي كاغذي از جمله مواردي است كه مي‌تواند در توليد كمتر كربن تاثيرگذار باشد. علاوه بر اين، به گزارش سازمان حفاظت محيط‌زيست ايالات متحده، تعويض 5لامپ از پركاربردترين لامپ‌هاي خانه با لامپ‌هاي كم‌مصرف سالانه گذشته از 75درصد مصرف كمتر انرژي نسبت به چراغ‌هاي معمولي، تا 70دلار باعث كاهش هزينه قبض پرداختي برق مي‌شود.

 احياي سرمايه اجتماعي براي احياي محيط‌زيست

وقتي بحث مشاركت مردمي در ميان باشد، براي گفت‌وگو شايد هيچ كس بهتر از محمد درويش، مديركل آموزش و مشاركت‌هاي مردمي، نتواند پاسخ‌گوي سوالات ما در اين زمينه باشد. از او در خصوص احتمال و پيش‌نيازهاي مردمي شدن طرح چالش 18درجه مي‌پرسم و او در جواب مشكل و بيماري جامعه ما را در اين مي‌داند كه دولت همه انتظارات را از مردم دارد و مردم نيز متقابلا همه انتظارت را از دولت دارند. وي اين مشكل را نه فقط منحصر به حوزه محيط‌‌‌‌زيست بلكه گريبانگير تمام حوزه‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور مي‌داند. درويش راه چاره حل بحران محيط‌زيستي و كاهش ميزان انتشار گازهاي گلخانه‌يي را اعتمادسازي و كم كردن فاصله ميان مردم و دولت مي‌داند و مي‌گويد: «سرمايه اجتماعي كه در سال‌هاي اخير درنتيجه از ميان رفتن اعتماد ميان مردم و دولت رو به افول گذاشته است را بايد مجددا احيا كرد.» وي در ادامه با بيان اينكه معضل آلودگي هواي تهران به امروز و ديروز مربوط نمي‌شود، بااشاره به تحقيقي درمورد آلودگي تهران كه در روزنامه اطلاعات سال1336 چاپ شده است، پيشينه اين مساله را معضلي مي‌داند كه از حدود 6دهه پيش گريبانگير اين شهر بوده است.

از او مي‌‌پرسم در شرايطي كه شبهات زيادي درخصوص استاندارد بودن سوخت وارداتي، خودروهاي توليد داخل، تراكم فروشي و ساخت‌وساز در كريدورهاي جريان هواي تهران وجود دارد، طرح اين چالش به معناي شانه خالي كردن دولت از زير بار مسووليت و انداختن توپ به زمين مردم نيست و او در جواب با تاكيد بر اينكه دولت بايد براي حل شدن لكنت‌هاي موجود در بحث اعتماد ميان مردم و حاكميت تمام تلاش خود را به كار ببندد، چنين برداشتي را در صورتي درست مي‌داند كه دولت تمام انتظارات را متوجه مردم كند. وي در ادامه نسبت دادن چنين برچسبي را از سوي مخالفان به اين طرح، نشانه عدم آشنايي با الفباي اعتمادسازي و مشاركت مي‌داند و مي‌افزايد: «مردم بايد نشانه‌هاي موثري از تلاش و اقدامات دولت براي حل بحران آلودگي نه تنها در تهران بلكه در ديگر كلان‌شهرهاي كشور ازجمله مشهد، اصفهان و تبريز را نيز ببينند.» با اين حال مديركل آموزش و مشاركت مردمي سازمان محيط‌زيست با ابزار تاسف از اينكه هنوز نشانه‌هاي موثري ازسوي دولت در جهت حل اين بحران ديده نمي‌شود، بيان مي‌دارد: «در هيچ كجاي دنيا، هيچ بحران و معضلي بدون مشاركت مردمي حل نمي‌شود و تجربه كشورهاي پيشرفته و توسعه‌يافته بر اين امر مهر تاييد مي‌زند.»

وي با اعلام اينكه در يك حركت مستمر يه گام دولت و يك گام مردم بايد به سويي هم بردارند، نتيجه دادن طرح‌هاي چون چالش 18درجه را منوط به اين مي‌داند كه مردم در قبال پايين آوردن دماي خانه‌هاي‌شان به 18درجه يا رسيدگي به شوفاژخانه‌ها ببينند كه دولت و ديگر نهادهاي از جمله هم تمام تلاش خود را براي حذف و از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده، توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومي و جلوگيري از تراكم فروشي به كار بسته‌اند. درويش در ادامه بااشاره به نقش تاثيرگذار و مهم مردم در كاهش ميزان انتشار گازهاي گلخانه‌يي به كمپين سه‌شنبه‌ها بدون خودرو اشاره مي‌كند كه در آن به پيشنهاد و ابتكار فعالان محيط‌‌‌‌زيست قرار شده بود يك روز در هفته مردم از خودرو شخصي خود استفاده نكنند و در همين رابطه مي‌گويد: «بعضي مواقع خود مردم بايد آستين‌ها را بالا بزنند و پيشگام باشند.» وي همچنين صندوق مردمي براي كمك به محيط‌بان‌ها براي حفاظت از محيط‌زيست و گونه‌هاي جانوري رو به انقراض همچنين اقدام مردم محلي براي ايجاد صندوقي براي احياي تالاب پريشان را ازجمله مواردي مي‌داند كه مردم خود پيشگام شده و ابتكار عمل را به دست گرفته‌اند و حتي توانسته‌اند از اين طريق توجه بخش دولتي را نيز به به اين معضلات جلب كنند.

 جاي خالي محيط‌‌‌‌زيست در نظام آموزشي كشور

درويش يكي ديگر از موانع موجود بر سر راه مشاركت مردمي در حل معضلات محيط‌زيستي را جالي خالي آموزه‌هاي محيط‌زيستي در نظام آموزش و پرورش كشور مي‌داند كه مي‌تواند ارزش‌هاي محيط‌زيستي را از سنين بسيار پايين به مانند بسياري از ارزش‌هاي اخلاقي و ديني به عنوان ارزش‌هايي غيرقابل معامله انساني در افراد نهادينه كند. مديركل آموزش و مشاركت‌هاي مردمي علاوه بر وزارت آموزش و پرورش، سازمان‌ها و نهادهايي چون سازمان تبليغات اسلامي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، وزارت كشور، شهرداري‌ها، صدا و سيما و ديگر رسانه‌هاي ديداري و شنيداري را در بحث تقويت فرهنگ مشاركت مردمي براي حل بحران‌هاي اجتماعي بسيار مهم ارزيابي مي‌كند. با اين حال از آنجا كه صدا و سيما نسبت به ديگر سازمان‌ها و نهادهاي فوق از دامنه نفوذ به مراتب بيشتري در ميان مردم حتي در دورافتاده‌ترين نقاط كشور برخوردار است، از او درخصوص عملكرد صدا و سيما در حوزه محيط‌‌‌‌زيست مي‌پرسم و او در جواب بااشاره به اينكه اگر عملكرد فعلي صدا و سيما را با عملكرد 5سال قبل آن مقايسه كنيم، مي‌گويد: «در محتواي برنامه‌هاي آموزشي، خبري، سريال‌هاي داستاني و گفت‌وگوها به مراتب بيشتر و منسجم‌تر نسبت به قبل به مسائل زيست‌محيطي پرداخته مي‌شود.» هرچند اين مقام مسوول اين مساله را يك نشانه مثبت و حركتي رو به جلو ارزيابي مي‌كند عملكرد صدا و سيما در مقايسه با عملكرد كشورهاي همجوار ازجمله تركيه در زمينه محيط‌‌‌‌زيست، قابل دفاع نمي‌داند. درويش عدم وجود گروه‌هاي تخصصي محيط‌زيست و فقدان خبرنگاران متخصص حوزه محيط‌زيست در صدا و سيما و ديگر رسانه‌هاي شنيداري و نوشتاري ازجمله روزنامه‌ها را از جمله نقصان‌ها و كاستي‌هاي مي‌داند كه باعث شده كمتر به مسائل محيط‌زيستي در رسانه‌هاي گروهي ازجمله تلويزيون پرداخته شود. درويش همچنين وجود خبرنگاران متخصص در حوزه محيطزيستي را راهي مي‌داند براي به چالش كشيدن مقامات و دست و اندركاران محيط‌زيست كه در فقدان تخصص به‌راحتي مي‌توانند از پاسخگويي درست و پرداختن به مسائل كليدي طفره روند.

تعادل