بازي برد-برد شبكه برق گسترده براي ايران

صفامهر درحالي اين حرف را مي‌زند كه صنعت برق ايران در ايران به‌عنوان يك صنعت زيان‌ده شناخته مي‌شود. نكته‌يي كه هم وزير نيرو و هم معاون وي تاكنون بارها به آن اشاره كرده‌اند. حميد چيت‌چيان هفته گذشته در حاشيه افتتاح بخار نيروگاه فردوسي اعلام كرد كه قيمت توليد هر كيلووات برق در ايران 88تومان است كه 53تومان آن از مردم دريافت مي‌شود كه 10تومان آن به سازمان هدفمندي يارانه تعلق مي‌گيرد و بنابراين توليد هركيلووات برق در ايران با 45تومان زيان همراه است. پيش از اين هوشنگ فلاحتيان معاون وزير نيرو نيز در نشست خبري خود ارقامي مشابه اين را اعلام كرده‌ بود. فلاحتيان نيز اعلام كرد كه توليد هر كيلووات برق در ايران با هزينه‌يي حدود 95تومان انجام مي‌شود كه 65تومان آن از مردم دريافت مي‌شود كه 10تومان آن به سازمان هدفمندي يارانه‌ها تعلق مي‌گيرد و به اين ترتيب توليد هر كيلووات برق در ايران با 50تومان زيان همراه خواهد بود. در هر صورت توليد برق در ايران بين 45 تا 50تومان ضرر دارد.

به‌همين منظور وزارت نيرو علاوه بر دريافت هزينه‌هاي برق مصرفي از داخل كه البته با چالش‌هاي فراواني همراه است به‌دنبال راه‌هاي درآمدي ديگر از‌جمله صادرات برق است، به‌خصوص اينكه قيمت برق در كشورهاي منطقه بالاتر از قيمت برق ايران است. براساس اظهارات فلاحتيان، نرخ برق در كشورهاي منطقه حدود 10سنت و در كشورهاي پيشرفته 15 تا 20سنت است. ازسوي ديگر هزينه توليد برق در ايران باتوجه به استفاده از نيروگاه‌هاي گازي در مقايسه با كشورهاي ديگر كمتر است، بنابراين صادرات برق ايران به كشورهاي منطقه مي‌تواند يكي از منابع قابل‌توجه درآمدي وزارت نيرو باشد. فلاحتيان پيش از اين با اعلام اينكه ايران در حال حاضر حدود يك‌ميليارد و 400ميليون دلار از محل صادرات برق خود به كشورهاي مختلف بستانكار است، پيش‌بيني كرد كه با برداشته‌ شدن تحريم‌ها و رفع موانع موجود در شبكه بانكي به سرعت پرداخت شود. به‌همين منظور وزير نيرو در سفر اخير خود به ارمنستان قرارداد اتصال شبكه برق چهار كشور ايران، ارمنستان، گرجستان و روسيه را به امضا رساند. هرچند اتصال شبكه‌هاي برق كشورهاي همسايه به يكديگر درآمدهاي صادراتي قابل‌توجهي نصيب كشورهاي صادركننده برق مي‌كند اما اين تنها فايده چنين طرحي نيست. هدف اصلي از اتصال شبكه‌هاي برق چند كشور به يكديگر تامين امنيت برق اين كشورهاست. امري كه در نقاط مختلف دنيا و خصوصا در كشورهاي توسعه‌يافته موردتوجه است و كشورهاي مجاور از طريق ايجاد شبكه‌يي پيوسته تامين برق خود را در برابر رخدادهاي بيروني مختلف مصون مي‌كنند. حسين صفامهر كارشناس ‌ارشد برق ‌كنترل فارغ‌التحصيل از دانشگاه تهران معتقد است اين پروژه يك بازي برد-برد براي تمام طرف‌هاي اين قرارداد است و اين‌گونه نيست كه فقط كشورهاي كوچك در اين‌گونه اتصالات از مزاياي ادغام شبكه‌هاي برق بهره‌مند شوند، بلكه كشورهاي بزرگ‌تر نيز مي‌توانند براي تامين كمبود برق مورد‌نياز خود شبكه برق خود را به كشورهاي كوچك‌تر متصل كنند كه نسبت به احداث نيروگاه‌هاي عظيم برق بسيار كم‌هزينه‌تر است.

صفامهر در‌مورد نمونه‌هاي مشابه و سابقه اجراي چنين طرحي در منطقه و ديگر نقاط دنيا گفت: «بسياري از كشورهاي دنيا شبكه برق خود را به يكديگر متصل كرده‌اند. به‌عنوان مثال برق امريكا و كانادا يا برق كشورهاي اتحاديه اروپا به‌صورت كامل به يكديگر متصل هستند. پيش از اين نيز شبكه برق ايران به ارمنستان و تركمنستان متصل بوده است. درواقع هرچه شبكه برق بزرگ‌تر باشد پايداري آن شبكه بالاتر است. خصوصا اين موضوع براي كشورهاي كوچك‌تري مثل ارمنستان و تركمنستان كه شبكه برق كوچك‌تري دارند مزاياي بيشتري دارد.»

اين كارشناس صنعت برق در‌مورد مزايايي كه اين طرح براي صنعت برق ايران ايجاد مي‌كند، افزود: «اما مزيت اين طرح براي ايران از دو جنبه است؛ اولا اينكه ايران امكان فروش و صادرات برق به كشورهاي ديگر را پيدا مي‌كند و ثانيا اطمينان از پايداري شبكه برق خود از طريق اتصال به يك شبكه برق بزرگ‌تر مثل روسيه محقق مي‌شود. مساله بعدي اين است كه فايده‌ و مزاياي اعمال اين تغييرات از هزينه‌هايي كه براي آن مي‌شود بسيار بيشتر است. در‌واقع ايران به‌جاي احداث يك نيروگاه براي تامين برق خود كه هزينه‌هاي بسيار گزافي را مي‌طلبد و لزوما هم به‌صورت دايمي در مدار قرار نمي‌گيرد با ايجاد يكسري خطوط انتقال برق، شبكه برق خود را با اتصال به شبكه ديگر كشورها خصوصا كشوري مانند روسيه گسترش و پايدارتر مي‌كند. موضوع اتصال شبكه برق ايران به روسيه پيش از اين توسط وزير نيرو و در كنفرانس ملي برق كه در ارديبهشت‌ماه برگزار شد، مطرح شده ‌بود.»

وي بااشاره به پيش‌نيازهاي فني لازم براي اجراي طرح اتصال شبكه‌هاي برق كشورهاي مختلف خصوصا اقداماتي كه ايران بايد انجام دهد، گفت: «از لحاظ فني براي اتصال به شبكه برق بايد يكسري قوانين فني خصوصا از جانب كشورهاي كوچك‌تر كه قصد اتصال به شبكه برق يك كشور بزرگ‌تر را دارند رعايت شود و خود را با قوانين فني شبكه‌هاي بزرگ‌تر منطبق كنند. به‌عنوان مثال يكي از اين قوانين فني پايداري فركانس شبكه برق است. مثلا فركانس شبكه برق ايران 50هرتز است كه به‌طور كامل محقق نمي‌شود و حدود 10درصد نوسان دارد، درحالي كه در روسيه اين نوسان فركانس كمتر است بنابراين ايران براي اينكه بخواهد به شبكه برق روسيه متصل شود بايد اين نوسانات فركانس را كاهش دهد. همچنين كشورهاي كوچك‌تر از ايران مانند ارمنستان و تركمنستان نيز بايد شرايط فني خود را براي اتصال به شبكه ايران تطبيق دهند.» صفامهر در ادامه افزود: «همچنين براي اتصال اين شبكه‌ها ايران بايد يكسري تغييرات در پست‌هاي انتقال برق خود ايجاد كند. در حال حاضر شبكه برق ايران دو قطبي است. بدين معني كه يكسري نيروگاه‌هاي بزرگ در شمال كشور و يكسري نيروگاه‌هاي بزرگ در جنوب كشور قرار دارند كه اين دو قطب برق‌رساني كشور از طريق خطوط انتقال برق فشار قوي به يكديگر متصل هستند و نيروگاه‌هاي ديگري كه در اين بين قرار دارند از لحاظ مقياس توليد كوچك هستند، به‌همين منظور اگر در خطوط انتقال برق كشور خللي ايجاد شود به‌عنوان مثال اگر براي تعمير و نگهداري يكسري از خطوط انتقال برق از خط خارج شوند و همزمان خطوط ديگر به هر دليلي دچار مشكل شوند و نيروگاه‌هاي موجود نتوانند به اندازه مصرف مورد‌نياز برق توليد كنند و عرضه و تقاضاي برق با يكديگر تناسب نداشته باشد مجبورند نيروگاه‌ها را تعطيل كنند و برق كشور دچار اخلال يا قطع سراسري خواهد شد و اصطلاحا Black out اتفاق خواهد افتاد، به‌همين منظور براي اتصال شبكه برق و انتقال برق ايران به ساير كشورها بايد ميزان تحمل بار خط انتقال برق اندازه‌گيري شود و درصورت نياز تغييرات لازم در پست‌هاي مدنظر ايجاد شود.» وي بااشاره به قطع سراسري برق كه سال گذشته در تركيه اتفاق افتاد، توضيح داد: «سال گذشته در تركيه Black out اتفاق افتاد و برق سراسري اين كشور قطع شد. تنها قسمتي از شرق تركيه كه برق خود را از ايران تامين مي‌كند دچار خاموشي نشد. همين موضوع ترك‌ها را به فكر انداخت تا شبكه برق خود را به شبكه‌هاي برق كشورهاي ديگر متصل كنند. ابتدا تركيه قصد داشت شبكه برق خود را به ايران متصل كند كه بنا به مشكلاتي اين امر محقق نشد و لذا اين كشور تصميم گرفت شبكه برق خود را به كشورهاي اروپايي متصل كند.»