بحراني‌تر شدن جهان و ناپديدي آتش‌نشان بين‌المللي

خبر اقتصادی - در سال‌2015 جهان شاهد دو حمله تروريستي در پاريس، زمين‌لرزه نپال، بزرگ‌ترين بحران آوارگان و پناهجويان در 70سال ‌اخير و تشديد درگيري‌ها ميان روسيه و اوكراين بود؛ از اين رو پيش‌بيني مي‌شود كه دورنماي سياسي سال‌2016 ميلادي نيز بي‌ثباتي‌هاي بيشتر در بحبوحه فقدان يك استراتژي جهاني خواهد بود.

روزنامه اينديپندنت با استناد به گزارشي كه «يان برمر»، محقق ارشد گروه اوراسيا در اين موسسه تهيه كرده است، اين خطرات را بر شمرده است. از نظر «يان برمر»، خلأ قدرتي به شكل همكاري «پوچ» ميان اروپا و امريكا شكل خواهد گرفت كه اصلي‌ترين خطر براي ثبات سياسي در سال‌2016 است.

همچنين باتوجه به برگزاري انتخابات رياست‌جمهوري در امريكا اين سال ‌مي‌تواند سالي پر از تغيير و تحول باشد. پيش‌بيني ديگر اين گزارش آن است كه فرد مضحكي چون دونالد ترامپ با وجود برخي نظرسنجي‌ها، به‌عنوان رييس‌جمهور آتي امريكا انتخاب نخواهد شد. اين گزارش همچنين معتقد است درگيري‌هاي منطقه و خاورميانه به اين زودي‌ها حل نمي‌شود. طرفه آنكه در اين گزارش رجب طيب اردوغان، تهديدي براي تركيه و نيز ثبات منطقه ديده شده است. 10خطر يا ريسك مهم كه جهان را در سال‌2016 تهديد مي‌كند، براساس اين گزارش عبارتند از:

10) تركيه

در سال‌2016 «رجب طيب اردوغان»، رييس‌جمهور تركيه براي تغيير سيستم پارلماني به سيستم رياست‌جمهوري در كشورش تلاش مي‌كند. اين تاكتيك‌ سلطه‌جويانه‌ به سرمايه‌گذاري در اين كشور لطمه خواهد زد. فشار امريكا به تركيه براي مبارزه با داعش درواقع اين كشور را در مقابل حملات اين گروه تروريستي ضعيف‌تر و آسيب‌پذيرتر خواهد كرد درحالي‌كه اقداماتي كه آنكارا تاكنون عليه داعش صورت داده نتايج خاص و چشمگيري نداشته است.

9) برگزاري تعداد انگشت‌شماري انتخابات

ترقي ناچيز و كاهش سطح استاندارد زندگي باعث نارضايتي مردم در بسياري از كشورها شده است اما در سال‌2016 ميلادي تعداد انتخابات اندكي برگزار مي‌شود؛ بنابراين مردم فرصت‌هاي زيادي ندارند تا از طريق آن بتوانند احساسات و نظرات خود را نسبت به دولت بيان كنند. معمولا اين مساله منجر به سپري شدن سالي آرام‌تر مي‌شود اما يان برمر هشدار مي‌دهد كه اين‌بار فرق خواهد داشت. عدم برگزاري انتخابات باعث حضور مردم در خيابان‌ها و غليان اعتراضات خواهد شد.

8) برزيل

به نظر مي‌رسد برزيل به‌عنوان قدرت بزرگ امريكاي جنوبي در باتلاق بن‌بست سياسي گير افتاده و نمي‌تواند به افزايش كسري بودجه خود رسيدگي كند. خواه «ديلما روسف»، رييس‌جمهوري برزيل بخواهد در سمت خود باقي بماند، خواه از قدرت كناره‌گيري كند و ميشل تمر، معاونش جانشين او شود؛ به نظر نمي‌آيد كه هيچ يك از آنها بتوانند به مشكلات رو به افزايش برزيل كمك كنند.

7) رهبران غيرقابل پيش‌بيني

در سال‌2016 ميلادي سياست‌هاي بين‌المللي به‌خاطر گروه وسيع غيرمعمولي از رهبران كه به‌خاطر رفتارهاي بي‌ثبات و دمدمي‌مزاج‌شان شناخته شده‌اند، بي‌ثبات‌تر خواهد شد. در راس اين گروه ولاديمير پوتين، رييس‌جمهوري روسيه، رجب طيب اردوغان، محمد بن سلمان، معاون وليعهد عربستان سعودي و پترو پروشنكو، رييس‌جمهوري اوكراين قرار دارند. هفته گذشته باراك اوباما، رييس‌جمهوري امريكا در مصاحبه‌يي اذعان كرد كه بسياري از رهبران جهان كاملا عقل‌شان را از دست داده‌اند. در همين حال اين گزارش نسبت به درگيري‌هاي بين‌المللي بزرگ و مهم به خاطر اين چهار رهبر قدرتمند و دردسرساز هشدار مي‌دهد.

6) ظهور تكنولوژيست‌ها

در جايگاه ششم 10خطر سياسي مهم سال‌2016 ميلادي، نفوذ بازيگران غيردولتي از شركت‌هاي مطرح انفورماتيك جهان در «سيليكون ولي» واقع در جنوب سانفرانسيسكو گرفته تا گروه‌هاي هكري در حوزه سياسي قرار دارد. برمر واكنش منفي و مقاومت دولت‌ها در برابر چنين عاملان قدرتمند را پيش‌بيني مي‌كند كه مي‌تواند بازارها را بي‌ثبات كرده و پيامدهاي سياسي عميقي داشته باشد.

5) عربستان سعودي

همزمان با منزوي‌تر شدن پادشاهي عربستان و درگيري بين اعضاي سلطنتي، «گروه اوراسيا» پيش‌بيني مي‌كند كه عربستان در منطقه تهاجمي‌تر عمل كند.

با به تاج و تخت رسيدن «سلمان بن عبدالعزيز» و نگراني‌هاي بيشتر نسبت به رقيب منطقه‌يي يعني ايران، سناريوي درگيري جدي ميان اين دو كشور بيش از پيش به واقعيت نزديك شده است.

4) داعش و دوستان

واكنش به قدرتمندترين سازمان تروريستي در تاريخ جهان اغلب از سوي مخالفان كه با يكديگر اهداف مغاير دارند، بد برنامه‌ريزي شده و نامناسب بوده است. به عقيده تيم «گروه اوراسيا» در سال‌2016 ميلادي ثابت مي‌شود كه اين مساله غيرقابل جبران است. در راس فهرست اهداف داعش، فرانسه، روسيه، تركيه، عربستان سعودي و امريكا قرار دارند درحالي‌كه انتظار مي‌رود كشورهايي كه بالاترين تعداد مسلمانان سني غيرمتحد در خاورميانه و اروپا را دارند، مي‌توانند از جانب سني‌ها احساس خطر كنند.

3) ردپاي چين

ظاهرا اين روزها تنها كشوري كه داراي استراتژي اقتصادي جهاني است، چين است اما هنوز با اطمينان نمي‌توان گفت كه بخش اعظم درآمدهاي جهاني متعلق به پكن است. با اين حال برمر مي‌گويد، مهم‌ترين بازيگران بين‌المللي براي اين مساله آمادگي ندارند يا با اولويت‌هاي چين موافق نيستند.

2) اروپاي بسته

آنهايي كه يك اروپاي باز يا بسته مي‌خواهند، باعث انشقاق آن خواهند شد. برمر پيش‌بيني مي‌كند كه اگرچه اقتصادهاي اروپا از شر اين مساله جان سالم به در خواهند برد اما تنش‌ها درخصوص اصولي همچون سياست مرزهاي باز اروپا نشان مي‌دهد كه بافت اجتماعي و قوانين مرزي اروپا از گزند اين تحولات جان سالم به در نخواهند برد. برمر هشدار مي‌دهد كه خروج انگليس از اتحاديه اروپا از آنچه اكثر مردم فكر مي‌كنند، بسيار محتمل‌تر است.

1) ائتلاف توخالي

همكاري امريكا و اروپا كه زماني مهم‌ترين ائتلاف جهان بود، اكنون پيش از هر زمان ديگري ضعيف‌تر و كمتر مرتبط هستند. امريكا ديگر به نمايندگي از اروپا مداخله نمي‌كند و به تقبل مسووليت براي خاموش كردن تنش‌هاي جهان ادامه نمي‌دهد. واژه «آتش‌نشان بين‌المللي» كه قرار بود در جهان براي مواقع خطر كارايي داشته باشد كم‌وبيش كمرنگ‌ و ناپديد خواهد شد.