بودجه كشورهاي نفتي بر پاشنه نفت 43 دلاري

خبراقتصادي - كشورهاي صادركننده نفت، ‌به وي‍ژه كشورهايي كه به درآمدهاي نفتي به‌شدت وابسته هستند مثل اعضاي سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك)، قيمت نفت در بودجه سالانه آنها يكي از پارامترهاي مهم را تشكيل مي‌دهد. شايد از اين روست كه در زمان تهيه و تدوين بودجه سالانه همواره يكي از دغدغه‌هاي مسوولان و يكي از سوال‌هاي كليدي رسانه‌ها پيش‌بيني قيمت نفت در بودجه سال مورد تنظيم است.

بررسي‌هاي بودجه سال 2016 هشت كشور نفتخيز حوزه خليج‌فارس و درياي‌خزر نشان مي‌دهد كه قيمت نفت روي ميانگين 42.6 دلار به ازاي هر بشكه متمركز است. اينكه چرا اين موضوع اين‌قدر مهم است به كاركرد درآمدهاي نفتي در اقتصاد كشور صادركننده برمي‌گردد.

 ايران

ايران يكي از كشورهاي مهم صادركننده نفت در جهان است. اين كشور از اواسط دهه 1350 به درآمدهاي نفتي وابسته شد و اين وابستگي طوري شد كه اقتصاد ايران در سه مقطع – 1354و 1355 – اوايل دهه 1370 و اواسط دهه 1380 – دچار بيماري هلندي شد. با آنكه در سال گذشته حدود 15.3درصد توليد ناخالص داخلي ايران از محل صادرات درآمدهاي نفتي تامين شد اما بين سال‌هاي 1382 تا 1385 بين 23 تا 28درصد توليد ناخالص داخلي كشور از صادرات نفت تامين شده بود و اين نسبت در سال 1390 بالغ بر 25درصد بود. بنابراين ايران در صورتي كه بتواند صادرات نفت خود را پس از رفع تحريم‌ها محقق كند باز شاهد افزايش نسبت درآمدهاي ارزي حاصل از صادرات نفت در توليد ناخالص داخلي كشور خواهيم بود.

آن طور كه منابع رسمي اعلام كرده‌اند: قيمت نفت در بودجه سال آينده روي بشكه‌يي 40 دلار بسته شده است. اين قيمت در بودجه سال 1394 روي 70 دلار بود. كاهش قيمت نفت در بازارهاي جهاني سبب شده كه ايران هم قيمت نفت خود را 30 دلار در هر بشكه براي سال آينده كاهش دهد.

 عربستان‌سعودي

عربستان‌سعودي در بودجه سال 2016 خود قيمت هر بشكه نفت را 40-30 دلار فرض كرده كه نسبت به سال 2015 يك كاهش 31 دلاري دارد. به‌نظر مي‌آيد كاهش قيمت نفت روي كشور عربستان‌سعودي بيشترين اثر منفي را گذاشته است به‌طوري كه باعث شده كسري بودجه آن در سال 2015 به بالاترين رقم تاريخي آن كشور يعني 15 درصد توليد ناخالص داخلي برسد. به‌طوري كه آن كشور مجبور شد براي جبران كسري خود قيمت فرآورده‌هاي نفتي را يك‌شبه 50 درصد افزايش دهد. درآمدهاي نفتي حدود 44درصد توليد ناخالص داخلي آن كشور را تشكيل مي‌دهد. بنابراين مشخص است كه هرگونه كاهش قيمت نفت چه اثري منفي روي توليد ملي عربستان‌سعودي مي‌گذارد.

 روسيه

كشور روسيه كه بزرگ‌ترين صادر‌كننده نفت در جهان است، ‌قيمت نفت در بودجه سال 2016 خود را معادل 30 دلار در نظر گرفته است. اين قيمت نسبت به سال 2015 كه 50 دلار بود، 20 دلار كاهش دارد. هر چند به گزارش بانك جهاني ارزش سهم درآمدهاي نفتي در توليد ناخالص داخلي روسيه از 16 درصد در سال 2011 به 14 درصد در سال 2013 كاهش يافته است و اين نشان مي‌دهد كه وابستگي اقتصاد روسيه به درآمدهاي نفتي كم است اما افزايش آن به 15درصد در سال 2014 نشان مي‌دهد كه افزايش قيمت جهاني نفت عملا توانسته اقتصاد روسيه را حدود يك درصد به درآمدهاي نفتي وابسته كند. شايد از اين‌رو بود زماني كه كاهش قيمت‌هاي جهاني نفت كليد خورد مقامات روسيه طوري اظهارنظر مي‌كردند كه انگار قيمت نفت به زير 70 دلار نمي‌افتد. اما حالا آنها بايد روي قيمت 25 دلاري نفت حساب باز كنند.

 كويت

كويت هم از جمله كشورهاي صادر‌كننده نفت است كه بودجه سال 2016 خود را تقريبا انقباضي بسته است. اين كشور قيمت هر بشكه نفت را براي بودجه سال 2016 روي 47 دلار بسته كه نسبت به سال 2015 كه 75 دلار بود 28 دلار كاهش دارد. وابستگي اقتصاد كويت به درآمدهاي نفتي بسيار بالاست به‌طوري كه بنا بر آمار بانك جهاني درآمدهاي نفتي بيش از 55 درصد توليد ناخالص داخلي آنها را تشكيل مي‌دهد. جمعيت كم حدود 3.5 ميليون نفر و با 97 ميليارد دلار صادرات نفت در سال 2015 اين كشور را عملا به يكي از پولدارترين كشور جهان تبديل كرده بود. حال پيش‌بيني مي‌شود كه در سال 2016 درآمد نفتي اين كشور به حدود 62 ميليارد دلار برسد.

 قطر

قطر هم مثل همه كشورهاي صادر‌كننده نفت و وابسته به درآمدهاي نفتي مجبور شده است كه در بودجه سال 2016 خود در قيمت نفت تجديدنظر كند و البته بر خلاف كشورهاي ديگر كه قيمت مفروض خود را دست‌كم 20 دلار كاهش داده‌اند حدود 10دلار كاهش دهد. بنا بر گزارش‌ها قيمت هر بشكه نفت در بودجه سال 2015 قطر 65 دلار بود كه در بودجه سال جاري ميلادي به 55 دلار رسيده است. ميزان وابستگي قطر به درآمدهاي نفتي حدود 24 درصد است كه در ميان كشورهاي عربي صادر‌كننده حاشيه خليج‌فارس تقريبا كمترين وابستگي را داراست.

 عراق

از زماني كه عراق توانسته جاي پاي خود را در بازارهاي جهاني نفت باز كند، ‌ميزان وابستگي آن هم به درآمدهاي نفتي بيشتر شده است. كشوري كه هنوز درگير مبارزه با داعش است اكنون بيشتر به درآمدهاي نفتي نياز دارد تا چهار سال پيش. وابستگي اقتصاد عراق به درآمدهاي نفتي تا آن اندازه است كه تقريبا 45 درصد و در بعضي سال‌ها تا 48 درصد توليد ناخالص داخلي آن كشور را تشكيل مي‌دهد. شايد از آن روست كه اين كشور هم كاهش قيمت نفت در بودجه سال 2016 خود را 45 دلار در نظر گرفته است كه نسبت به سال 2015 حدود 11 دلار كاهش دارد.

 عمان

جزو معدود كشورهاي حاشيه خليج‌فارس است كه رابطه بيطرفانه‌يي با همه كشورها دارد. نه جزو دولت‌هاي تندرو قرار مي‌گيرد و نه جزو دولت‌هاي خيلي محافظه‌كار. اگر اين كشور را سوييس منطقه بناميم، ‌گزاف نگفته‌ايم. از اين رو ‌بر خلاف كشور‌هاي ديگر هيچ‌وقت سعي نكرده است كه در بازار نفت هم دخالت زيادي كند. وابستگي اقتصاد آن كشور به درآمدهاي نفتي تقريبا بالاست به‌طوري كه درآمدهاي نفتي آن نسبت به توليد ناخالص حول و حوش 40 درصد است. اين كشور قيمت نفت در بودجه سال 2016 خود را با 30 دلار كاهش نسبت به سال 2015 روي 45 دلار بسته است.

 جمهوري آذربايجان

همسايه شمالي ايران قيمت نفت خود را در سال 2016 روي 50 دلار بسته است. بد نيست بدانيد كه در سال 2015 جمهوري آذربايجان قيمت هر بشكه نفت خود را در بودجه آن سال روي 90 دلار بسته بود و از اين رو مجبور شده بود كه طي سال گذشته ميلادي يك‌بار اين رقم را اصلاح كند. وابستگي اقتصاد آن كشور به درآمدهاي نفتي بسيار بالا و در حد 40 درصد است. به نظر مي‌آيد كه 40 دلار كاهش قيمت نفت در بودجه، ‌سبب شده باشد كه اقتصاد آن كشور روي منابع ديگر درآمدي متمركز شود، ‌مثل درآمدهاي توريستي كه مدتي است تبليغات آن روي شبكه‌هاي اروپايي و امريكايي روي آنتن رفته است.