تورم و هزينه‌هاي زندگي مهم‌ترين عامل فشار بر ايرانيان، تهراني‌ها بيش از ساير استان‌ها از اختلافات خانوادگي نگرانند

خبر اقتصادی - اين گزارش حاصل يك پيمايش ملي با روش نمونه‌گيري خوشه‌يي است كه در 10 استان كشور به اضافه استان تهران و با تعداد 4414 نمونه است كه در مراكز استان، شهرهاي درجه دوم و روستاها به شيوه حضور در ميادين اصلي شهر انجام شده است.

پريسا بذرافشان، پژوهشگر اين طرح در تعريف فشار رواني گفت: واژه استرس به معني فشار و اجبار، واژه‌يي است انگليسي و در زبان‌هاي مختلف با همين لفظ به‌كار برده شده است. در زبان فارسي واژه«فشار رواني»را به عنوان برابر نهاده استرس به‌كار برده‌اند كه با مفهوم دقيق استرس سازگار است. به عبارتي فشار رواني عبارت است از: يك واكنش جسمي كه به دنبال يك تحريك دروني (شناختي) يا بيروني (محيطي) به وجود مي‌آيد. البته از استرس تعاريف متعددي شده است. وي در خصوص قدرت جلوگيري از استرس افزود: اكنون در آغاز قرن بيست ويكم، اگرچه قدرت پيش‌بيني و جلوگيري از استرس‌هاي بزرگ (مايكرواسترس) فراهم شده است، اما گويي استرس‌هاي بزرگ به استرس‌هاي كوچك‌تر (ميكرواسترس) تبديل شده‌اند، ماندن پشت چراغ قرمز راهنمايي، از دست دادن شغل، ناكامي در ازدواج، همه و همه جلوه‌هاي تازه‌يي از اين نوع ميكرواسترس‌ها هستند. البته لازم به تذكر است كه آدميان براي آنكه به طرز بهنجاري به كار و كوشش بپردازند، بايد ميزاني از فشار رواني را احساس كنند. برانگيختگي هيجاني ملايم، آدمي را در جريان اجراي كاري كه بر عهده دارد هوشيار نگه مي‌دارد، هنگامي كه هدف‌هاي درازمدت زندگي آدميان با سكوت و آرامش همراه شود، آنان احساس كسالت كرده در پي چيزهاي هيجانان‌انگيز مي‌روند و به تماشاي فيلم‌هاي جاسوسي، بازي و تفريح يا مراوده با ديگران روي مي‌آورند.

به نظر مي‌رسد براي آنكه دستگاه عصبي آدمي درست كار كند بايد ميزان معيني تحريك به آن وارد شود. اما در عين حال، فشار رواني شديد يا طولاني داراي اثرهاي آسيب‌زاي فيزيولوژيكي، روان‌شناختي و رفتاري است. بذرافشان در خصوص طرح پژوهشي «بررسي عوامل موثر بر ايجاد فشار رواني در بين مردم ايران» كه در آذرماه 1394 به بررسي 22 عامل استرس‌زاي موثر بر سلامت روان افراد انجام شد، افزود: در اينكه استرس‌هاي كوچك روزمره (ميكرواسترس) تاثيرات مخرب فراواني بر افراد دارند و تعادل حياتي انسان را برهم مي‌زنند بحثي نيست، ليكن وقايع مهم و بزرگ زندگي علاوه براثرگذاري كمي و كيفي، سبب ايجاد يك سلسله تغييرات فرعي نيز خواهند شد. مثلا طلاق معمولا همراه با يك سلسله عوارض منفي مانند: تنهايي، مشكلات و واكنش‌هاي نامطلوب اجتماعي همراه است. بر اين اساس با توجه به اهميت استرس و نتايج خطرناك آن، در اين طرح پژوهشي 22 عامل موثر بر استرس و فشار رواني مردم ايران، از ادبيات موضوع و تحقيقات پيشين استخراج شد و طي يك نظرسنجي علمي به محك نظر مردم قرار گرفت.

در اين نظرسنجي مردم ميزان استرس‌زا بودن هر يك از اين 22 عامل را در شهر محل زندگي خود مورد ارزيابي قرار دادند. اين پژوهشگر افزود: مركز افكارسنجي دانشجويان ايران، به دنبال رويكرد نظام‌مند خود در بررسي مستمر مسائل اجتماعي، سياسي، فرهنگي و سلامت شهروندي، پس از برگزاري طرح پژوهشي بررسي شاخصه‌هاي كيفيت زندگي مردم در ايران، در اين پژوهش مهم‌ترين عوامل موثر بر استرس شهروندان را مورد بررسي قرار داده است. در اين طرح كه در بين شهروندان 18سال به بالاي خانوارهاي معمولي شهري و روستايي انجام شد، تلاش شد كه با حفظ نمايايي (معرف بودن) نمونه، شيوه انتخاب استان‌هاي مورد مطالعه به گونه‌يي باشد كه ابتدا استان‌ها از حيث متغيرهايي مانند جمعيت و جغرافيا خوشه‌بندي شده و سپس از هر يك از خوشه‌ها (كه شامل استان‌هاي همگن از حيث متغيرهاي بالاست) يك استان انتخاب شود. بر اين اساس استان‌هاي سيستان و بلوچستان، خراسان رضوي، اصفهان، كرمان، كردستان، لرستان، مركزي، آذربايجان شرقي، خوزستان گيلان و تهران به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. وي درخصوص توزيع متغيرهاي جمعيت شناختي طرح مذكور خاطرنشان كرد: 27.1 درصد حجم نمونه اين تحقيق مربوط به استان تهران و 72.9 درصد مربوط به ساير استان‌هاي موجود در تحقيق است. 50.3 درصد پاسخگويان، مرد و 49.7 درصد زن بوده‌اند و ميانگين سني افراد حاضر در تحقيق 38.3 برآورد شده است. وي درخصوص شاخص‌هاي اين تحقيق افزود: در اين تحقيق 6شاخص موثر بر استرس شناسايي شدند كه در هر شاخص 3 تا 5 عامل استرس زا مشخص شدند. اين شاخص‌ها عبارتند از: 1.شاخص فشار رواني در حوزه مسائل زيست‌محيطي و آلودگي شهرها 2.حوزه مسائل مربوط به گراني و تورم 3.حوزه ايجاد احساس ناامني و ترس در شهروندان 4.مسائل شخصي و خانوادگي شهروندان 5.حوزه مسائل مربوط به محيط كار و شغل 6.حوزه معضلات و نابساماني‌هاي اجتماعي. بذرافشان در ادامه با تشريح نتايج اين طرح پژوهشي به بيان مهم‌ترين دستاوردهاي اين طرح پرداخت و افزود: موثرترين عامل بر استرس شهروندان در حيطه مسائل زيست‌محيطي، آلودگي هواي شهرها با ميانگين 3.3 از 5 است كه ميزان استرس‌زا بودن آلودگي هوا در تهران واجد تفاوت معنادار با ساير نقاط كشور است. موثرترين عامل ايجاد فشار رواني در حوزه مسائل اقتصادي بر مردم، «تورم، گراني و هزينه‌هاي بالاي زندگي» با ميانگين 4.0 است. در اين آيتم نيز استان تهران واجد تفاوت معنادار با ساير نقاط كشور است و مردم تهران بيش از مردم ساير استان‌هاي كشور از تورم، گراني و هزينه‌هاي بالاي زندگي در فشار هستند. موثرترين عامل ايجاد فشار رواني در حوزه مسائل مربوط به احساس امنيت در جامعه، احساس ناامني از مواجهه با افراد شرور است. در اين شاخص دو آيتم ترس از سرقت يا اخاذي و ترس از سوءاستفاده مالي نيز وجود داشت كه در استان تهران علاوه بر احساس ناامني از مواجهه با افراد شرور، ترس از سرقت يا اخاذي نيز با ميانگين 3.6 از 5 به عنوان دو عامل موثر بر سلامت رواني قرار دارند.  موثرترين عامل ايجاد فشار رواني در حوزه مسائل مربوط به دغدغه‌هاي شخصي و خانوادگي؛ در كل كشور، دو عامل نگراني در مورد سلامت فردي و ترس از بيماري فرد يا يكي ازاعضاي خانواده شناخته شد. اما در اين شاخص در استان تهران سه عامل نگراني در مورد سلامت فردي، ترس از بيماري يكي از اعضا و مصائب ازدواج به عنوان موثرترين عوامل ايجاد فشار رواني بر شهروندان تهراني شناسايي شدند. آمارها در اين شاخص نشان داد كه بين استان تهران و ساير استان‌ها تفاوت معناداري از حيث آيتم‌هاي فوق وجود ندارد اما در استان تهران ترس از اختلافات خانوادگي واجد تفاوت معنادار با ساير نقاط كشور است.

 يافتن شغل  مهم‌ترين عامل فشار رواني تهراني‌ها

موثرترين عامل ايجاد فشار رواني در حوزه مسائل مربوط شغل و محل كار، «پيدا كردن شغل مناسب» شناخته شد. در استان تهران نيز پيدا كردن شغل مناسب موثرترين عامل ايجاد فشار رواني بر شهروندان تهراني است كه از اين حيث تفاوت معناداري بين استان تهران با ساير استان‌ها وجود ندارد. اما نكته قابل ملاحظه در اين شاخص وجود تفاوت معنادار ميان استان تهران با ساير استان‌ها از حيث ترس از «نامناسب بودن روابط اجتماعي در محل كار» است. موثرترين عامل ايجاد فشار رواني در حوزه مسائل مربوط معضلات و نابساماني‌ها در جامعه شامل مشكلات اداري، مسائل اخلاقي جامعه و نااميدي نسبت به آينده با ميانگين 3.5 از 5 است. اما در استان تهران مسائل اخلاقي جامعه با ميانگين 3.6 و مشكلات اداري و نااميدي نسبت به آينده با ميانگين 3.5، موثرترين عامل ايجاد فشار رواني بر شهروندان تهراني هستند.  بذرافشان در جمع‌بندي نتايج اين تحقيق خاطرنشان كرد: در مجموع آمارها نشان مي‌دهد كه از بين 22 عامل تاثيرگذار بر استرس شهروندان، تورم و هزينه‌هاي زندگي با ميانگين 4.1 از 5 موثرترين عامل فشار رواني بر مردم كل كشور است.

گراني مسكن و اجاره خانه با ميانگين 3.8 دومين عامل موثر، نگراني در مورد پيدا كردن شغل مناسب براي خود يا يكي از اعضاي خانواده با ميانگين 3.7 سومين عامل و مسائل و مشكلات مربوط به ازدواج خود يا يكي از اعضاي خانواده با ميانگين 3.6 چهارمين عامل موثر بر استرس شهروندان هستند. همچنين قابل ذكر است كه در پيمايش سال 1393 نيز همين عوامل به همين ترتيب چهار عامل اول موثر بر استرس شهروندان بوده‌اند.