مشكلاتي كه همچنان پابرجاست
اينترنت همراهي نمي‌كند
مخابرات و ارتباطات اينترنتي اين روزها به يك اصل اساسي در توسعه كشورها بدل شده است. زيرساخت‌هاي اجتماعي و اقتصادي و اخيرا سياسي بدون بسترهاي ارتباطي مناسب امروز در هيچ كجاي دنيا توان و ظرفيت سر پا ماندن ندارد و درهم‌تنيدگي ساحت انساني با اينترنت، شبكه جهاني تار عنكبوتي را به شريان اصلي حيات در جوامع انساني تبديل كرده است.
خبر اقتصادی - اين شرايط منجر به آن شده كه امروزه ارتباطات و مخابرات به ستون اصلي تحرك و توسعه انساني– در همه ابعاد اجتماعي و اقتصادي و سياسي– تبديل شود. آنچه در ايران به هيچ وجه جدي گرفته نشده و گويا كسي متوجه تحول بزرگي كه مدت‌هاست دنيا را زير و رو كرده، نشده است.
مي‌توان شواهد زيادي بر اين مدعا آورد و به تعداد كاربران اينترنت در ايران، ادله محكم و غيرقابل رد در اين خصوص اقامه كرد. ضعف زيرساخت‌هاي ارتباطي به شكل كلي و ويژه بستر وب بدون شك يكي از مهم‌ترين مولفه‌هاي تاثيرگذار در عدم توسعه همه جانبه و منسجم ساختار اجتماعي در كشور است. اما به شكل ويژه‌تري مي‌توان اين موضوع را در مورد ارتباطات سيار و اينترنت موبايل به عنوان جرياني مستقل پي گرفت.
به گزارش تابناك طبق آخرين آمار در دسترس از منابع معتبر خارجي تعداد كاربران خدمات اينترنت در ايران در سال 2015 به بيش از 46ميليون و 800هزار نفر رسيده كه برابر با بيش از 57 درصد از كل جمعيت ايران را شامل مي‌شود؛ بازاري بزرگ و بزرگ‌ترين بازار در منطقه خاورميانه.
پيش‌بيني‌ها در مورد منطقه خاورميانه حاكي از آن است كه تا سال 2017 ميزان نفوذ اينترنت در اين منطقه برابر با 142درصد رشد را شاهد خواهد بود كه از اين ميان باز هم سهم ايران از همه كشورهاي ديگر بيشتر خواهد بود.
تعداد كاربران اينترنت موبايل در ايران حدود 29ميليون نفر است كه حدود 39درصد از كل تعداد كاربران اينترنت در ايران است. درحالي كه يك چنين بازاري بزرگ‌ترين فرصت‌هاي انساني و سرمايه‌گذاري را دارد، پرسش اساسي اينجاست كه اپراتورهاي ما با اين بازار چه كرده‌اند؟
هيچ مقدمه‌يي لازم نيست تا به اين نتيجه‌گيري برسيم كه وضعيت اينترنت همراه در ايران همانند وضعيت اينترنت باند پهن اسفناك است. از سال 72 كه تجهيزات مخابرات همراه در ايران وارد و نصب شد تاكنون كه هنوز مشكلات ارتباطي به شكل ساده برطرف نشده است، اينترنت همراه يا حلقه‌يي مفقود بوده يا تنها به چشم درآمدزايي به آن نگاه شده است.
تا مدت‌ها مخابرات و همراه اول فعلي به عنوان انحصارگر بازار موبايل در ايران درگير مشكلات بزرگي همچون معضل آنتن‌دهي و خدمات اوليه بود و حتي فكر اينترنت همراه هم به مخيله مسوولان آن خطور نمي‌كرد. در سال 85 با ورود اپراتور دوم مخابراتي يعني ايرانسل به شكل جدي و براي نخستين بار بعد از 12سال موضوع رقابت در عرصه ارتباطات سيار در ايران شكل گرفت و آغاز شد؛ اپراتوري كه براي نخستين بار ايرانيان را با مفهومي به نام اينترنت همراه آشنا كرد در قالب خدمات GPRS و MMS.
حدود چهار سال قبل اپراتور سوم يعني رايتل وارد بازار مخابرات ايران شد كه با يك انحصار قابل توجه در حوزه اينترنت نسل سوم و با كمك اين انحصار توانست جاي خود را در بين دو اپراتور ديگر باز كند. قرار بود ابتدا اين انحصار دو ساله باشد اما بعدا دولت تصميم به تمديد يك سال ديگر گرفت و سه سال پياپي انحصار خدمات نسل سوم اينترنت موبايل در اختيار اين اپراتور بود. يك اجحاف بزرگ در حق مشتريان موبايل در كشور، چراكه زماني كه به قصد باز كردن جاي پاي يك اپراتور سوم در ايران مصلحت‌انديشي‌هايي در قبال اين انحصار شده بود، كسي به فكر آن نبود كه با اين انحصار آنچه تا حد زيادي از دست مي‌رود قدرت انتخاب مشتريان و عقب‌ماندگي سه ساله در رقابت بر سر يك بازار با بيش از 40ميليون كاربر است و البته يك لطف بزرگ در حق اپراتوري تازه پا كه مي‌توان گفت بسياري از دارايي‌هاي امروز خود را مديون اين انحصار است.
اين انحصار منجر به آن شد كه دو اپراتور ديگر محروميت سه ساله‌يي را در دسترسي به اينترنت نسل سوم تجربه كنند و بسياري از خريداران رايتل سيم‌كارت اين اپراتور را تنها براي دسترسي به اينترنتي سريع‌تر روي موبايل يا دستگاه خود خريداري كردند.
وقتي اين انحصار در نهايت به پايان رسيد، دو اپراتور ديگر با چنان سرعتي براي جبران وارد بازار شدند كه حتي از نسل سوم نيز فراتر رفته و مستقيم اقدام به ارائه اينترنت نسل چهارم در كشور كردند. اكنون هر سه اپراتور اقدام به ارائه اينترنت نسل چهارم مي‌كنند و حداكثر سرعت اينترنت در اين اپراتورها از اين قرار است: همراه اول 8 مگابيت بر ثانيه، رايتل 5 مگابيت بر ثانيه و ايرانسل 25مگابيت بر ثانيه.
دو نكته حايز اهميت و مهم در اين ميان مطرح است. اول موضوع بهاي اينترنت موبايل در ايران است. طبق آخرين گزارش اتحاديه بين‌المللي مخابرات هيچ داده و اطلاعاتي در مورد هزينه 500 مگابايت اينترنت همراه نسل چهارم در ايران موجود نيست. اما خوشبختانه با گشت‌و‌گذاري سريع مي‌توان اطلاعات بهاي اينترنت همراه در ايران را به دست آورد. آنچه از مقايسه هزينه‌ها به دست مي‌آيد اين است كه هزينه يك ماه اينترنت در اپراتور همراه اول با 2.5گيگابايت حجم و سرعت 196كيلوبيت برابر با 10هزار تومان و در اپراتور رايتل براي مدت يك ماه با سرعت 128كيلوبيت بر ثانيه با حجم 2گيگابايت برابر با حدود 15هزار تومان است.
اپراتور همراه اول براي اينترنت نسل سوم و چهارم يك گيگابايت حجم با سرعت حداكثر 8 مگابيت بر ثانيه را به شكل ماهانه با بهاي 13هزار تومان ارائه مي‌كند. اپراتور رايتل همين شرايط را با سرعت يك مگابيت بر ثانيه به بهاي حدود 14هزار تومان در ماه عرضه مي‌كند.
اين درحالي است كه اپراتور ايرانسل كه اخيرا محدوديت سرعت را از روي بسته‌هاي اينترنت خود برداشته، هزينه يك ماه اينترنت با سرعت نامحدود در نسل سوم و چهارم را برابر با 13هزار تومان قرار داده است. همان‌گونه كه مشاهده مي‌شود، هيچ قاعده و قانون خاصي– حتي قانون رقابت در يك بازار عادي– بر وضعيت هزينه اينترنت همراه در ايران حاكم نيست.
اما نكته مهم‌تر موضوع كيفيت اينترنت همراه در كشور است. ضعف خدمات ارائه بسته‌هاي اينترنتي با اين موضوع كه معمولا اينترنت نسل چهارم تنها در شهرهاي بزرگ در دسترس است و از سويي در مناطق شلوغ و با تراكم جمعيت در شهرها نيز اساسا اينترنت همراه معنايي ندارد، تكميل شده. سناريو كاملا واضح است: پرده اول، بي‌معنايي اهميت اينترنت به شكل كلي در ايران، پرده دوم، ضعف‌هاي اساسي در ارائه خدمات اينترنت موبايل در ايران، پرده سوم بازي با اسامي عجيب و غريب براي انحراف ذهن كاربران اينترنت موبايل و جريان داشتن هر آنچه پيش از اين نيز بوده است و اما نكته آخر:
چندي پيش خبري منتشر شد كه مجموع درآمدهاي مخابراتي كشور تركيه در سال 2014 بالغ بر 4.5ميليارد دلار بوده است. اما در ايران شركت مخابرات به دلايل اساسي ازجمله خصوصي‌سازي اسمي زيانده مي‌شود و هنوز در مركز شهر تهران، پايتخت ايران اينترنت نوترينو قادر به باز كردن صفحه گوگل هم نيست.
تعادل
