نقش نوسانگيرها را در بازار سرمايه
هراس از سفته‌بازها ناشي از نبود مكانيسم درست
نقش سفته‌بازها در بازارهاي مالي دنيا همواره مورد مناقشه بوده است. عده‌يي از كارشناسان معتقدند كه نوسانگيرها اين قابليت را دارند كه بازار سرمايه را متشنج كنند و برخي ديگر مي‌گويند كه به دليل اكتيو بودن آنها در بازار عامل پويايي بازار هستند. اما به اعتقاد همه كارشناسان چه موافق و چه مخالف؛ مهم‌ترين نقش‌هاي اين دسته از فعالان بازار، جذب ريسك مازاد است.
خبر اقتصادی - در بازار سرمايه ايران، يكي از مضموم‌ترين واژه‌ها سفته‌بازي است و معمولا در تحليل‌‌ها، يك طرف مشكلات بازار سرمايه از جمله بورس، ارز و سكه و طلا و حتي مسكن اين افراد هستند؛ هر چند كه رفتار برخي از اين سفته‌بازها در گذشته مورد قضاوت كارشناسان قرار گرفته است.
سفته‌بازي يا (SpeculationياAgiotage) در بازارهاي فيزيكي و مالي شكل مي‌گيرد. نوسانگيرها به دنبال كسب سود از تغييرات قيمتي هستند و براي كسب بازدهي در اين خصوص، از نوسانات كوتاه يا ميان‌مدت استفاده مي‌كنند. نوسانگيرها به دنبال ارزش بنيادي يك كالا يا سهم نيستند بلكه بر تحليل تكنيكي و قيمتي آن كالا يا سهم تاكيد دارند.
سفته‌بازي و مفهوم جهاني آن
اغلب كارشناسان معتقدند كه ورود سفته‌بازها به بازارهاي فيزيكي موجب اختلال در اين بازارها مي‌شود و نبايد دست آنها را باز گذاشت. اين افراد در بازارهايي چون اوراق قرضه، قرارداد آتي، ارزها، كلكسيون‌ها، املاك و مستغلات و مشتقات و سهام وارد مي‌شوند و از روش‌هاي تخريبي چون عدم آگاهي طرف معامله و فريب، شايعه‌پراكني، تباني و انجام معاملات صوري و غيره استفاده مي‌كنند كه سبب نارضايتي ديگران مي‌شود. هراس بسياري از فعالان بازار از سفته‌بازها در تشكيل قيمت‌هاي كذايي سفته‌بازها است كه سبب ايجاد حباب يا افت شديد يك سهم يا كالا مي‌شود؛ حباب‌هاي سفته‌بازي با گسترش سريع بازار، شروع مي‌شود و چون صعودهاي اوليه در قيمت دارايي، خريداران جديد را جذب مي‌كند، در نتيجه تورم بيشتري را توليد مي‌نمايد.
كميسيون معاملات آتي كالا ايالات متحده، سفته‌باز را به عنوان تاجري مي‌شناسد كه دادوستد تاميني انجام نمي‌دهد بلكه با هدف حصول سود از پيش‌بيني موفق تغييرات قيمت، دادوستد مي‌كند. در همين رابطه بنجامين گراهام اقتصاددان امريكايي در كتاب « سرمايه‌گذار باهوش؛ سرمايه‌گذار تدافعي اوليه» معتقد است كه سفته‌باز كسي است كه عمدتا به امنيت وخلاصي از دردسر، تمايل دارد. او مي‌افزايد كه بعضي سفته‌بازي‌ها لازم و گريزناپذيرند، براي خيلي از موقعيت‌هاي سهام معمولي، احتمالات عمده سود و زيان وجود دارد و شخصي بايد ريسك كند؛ بنابراين خيلي از سرمايه‌گذاران بلندمدت، حتي آنهايي كه سهم مي‌خرند و ده‌ها سال نگه مي‌دارند، مي‌توانند به عنوان سفته‌باز تلقي شوند، به استثناي تعداد معدودي كه ابتدا با درآمد و امنيت سرمايه اوليه تحريك مي‌شوند ولي در آخر براي سود نمي‌فروشند.
نقش سفته‌بازها در بازارهاي سرمايه
نقش سفته‌بازها، خريد هزينه ريسك و جذب ريسك مازاد و همچنين تزريق نقدينگي به بازارهاست. در واقع سفته‌بازي موفق مستلزم جمع‌آوري ميزان مناسبي از پوشش خسارت مالي در عوض ايجاد نقدينگي فوري است؛ در واقع نوسان‌گير ريسك اضافي را جذب كرده و در طول زمان، زيان‌هاي گريزناپذير با سودهايي بزرگ‌تر را جبران مي‌كند.
سفته‌بازها كساني هستند كه با پول نقد خود در بازارها ورود كرده و موجب رونق در بازار مي‌شوند و اگر بازاري مكانيسم روشني نداشته باشد محل جولان و سودجويي اين افراد مي‌شود و اگر در بازاري شفافيت وجود داشته باشد، نقدينگي اين افراد مي‌تواند سبب پويايي بازارها شود.
هراس بي‌مورد از سفته‌بازها
در بازارهاي مالي ايران هراس شديدي از سفته‌بازها وجود دارد. همواره از اين افراد به عنوان مخرب بازار ياد مي‌شود، در حالي كه تاكنون سعي نشده است از ظرفيت‌هاي اين افراد استفاده درستي صورت گيرد. در اين رابطه علي اسلامي بيدگلي، رييس هيات‌مديره شركت مشاور سرمايه‌گذاري آرمان آتي به «تعادل» گفت: بازارهاي مالي نياز به سفته‌باز و پوشش‌دهنده ريسك دارد. در بازارهاي ايران كه از كمبود نقدينگي رنج مي‌برد، حضور سفته‌باز براي پوشش ريسك و تزريق نقدينگي گريزناپذير است. سفته‌باز هزينه ريسك سرمايه‌گذار پوشش‌دهنده ريسك را مي‌خرد. بنابراين ضرورت وجودش انكارناپذير است. عضو هيات‌مديره شركت بورس افزود: كاري در اين بازار نياز است كه بازيگران در بازارهاي مالي زياد باشند و همزمان تعداد زيادي پوشش‌دهنده ريسك و نوسان‌گير در بازار وجود داشته باشد در اين صورت كسي نمي‌تواند دستكاري قيمت كند تا بازار منحرف شود. اين كارشناس بازار سرمايه در ادامه عنوان كرد: اين را در نظر داشته باشيد كه اگر بستر مناسبي براي فعاليت كساني كه پول نقد دارند مهيا نشود و آنها نتوانند در بازارهاي مالي سرمايه‌گذاري كنند، همانند گذشته سرمايه خود را از كشور خارج مي‌كنند و در بازارهاي مالي ديگر كشورها سرمايه‌گذاري مي‌كنند و سبب خروج ارزهاي زيادي از ايران مي‌شوند. بنابراين بايد بازاري فراهم شود كه همه سرمايه‌گذاران در آنها مشاركت كنند و هراس از سفته‌بازها بي‌اساس است همانطور كه در همه بازارهاي مالي دنيا اركان بازارهاي مالي سفته‌بازها هستند نه اينكه از آنها گريزان باشيم بلكه بايد مكانيسم بازارها دقيق باشد تا ديگران در اين بازار دستكاري نكنند و نبايد نگران ورود آنها باشيم.
هدايت سفته‌بازها با كاناليزه كردن بازارهاي مالي
بازارهاي مالي در ايران بايد شفافيت و مكانيسم درستي داشته باشد تا همه افراد در اين بازار ورود كنند و افرادي كه دانش درست و تحليل دقيقي از اوضاع مالي دارند در بازارها فعاليت كنند. اين افراد حرفه‌يي با ورود در اين بازار در گردش نقدينگي بازار كمك مي‌كنند و سبب پويايي بازار مي‌شوند. عليرضا ناصرپور، سرپرست مديريت مطالعات اقتصادي و سنجش ريسك بورس كالاي ايران در اين رابطه به «تعادل» گفت: سفته‌بازها وقتي در بازار فيزيكي كالا ورود مي‌كنند، موجب بي‌نظمي مي‌شوند. در بازار كالاها هرجا دلالان وجود دارند آن جا مشكلات زياد است و موجب نوسانات قيمت شديد و نادرست در بازارهاي نقدي مي‌شود آنها موجب انحراف بازار مي‌شوند، در واقع اين افراد در همه بازارها نفوذ مي‌كنند و به دنبال نوسانات قيمت هستند تا كسب سود كنند. اما از طرف ديگر كارشناسان مالي در همه جاي دنيا به اين نتيجه رسيده‌اند كه سفته‌باز مفهومي نيست كه بتوان از بازار حذف كرد. اما دست‌اندركاران بازارها اقدام به كاناليزه كردن حركت‌هاي سفته‌بازها كرده‌اند و آنها را از بازارهاي فيزيكي به سمت بازارهاي مالي سوق داده و از بازار فيزيكي دور كرده‌اند.
ناصرپور افزود: كارشناسان معتقدند كه وقتي سفته‌بازها وارد بازارهاي مالي مي‌شوند سبب پويايي بازارهاي مالي شده و ريسك بازاهاي مالي را پوشش داده و هزينه پوشش‌دهنده ريسك را سفته‌باز كاهش مي‌دهد. با وجود نوسان‌گير با يك عده پوشش‌دهنده ريسك همراه هستيم كه اگر عدم تعادل در دو طرف بازار خريد و فروش براي پوشش‌دهندگان ريسك وجود داشته باشد، عملا با مشكل قيمت‌گذاري و پوشش ريسك مواجه هستيم و سرمايه‌گذاران مجبورند با قيمت‌هاي بالاتري پوشش ريسك كنند، لذا چنانچه وجود سفته‌باز در بازارهاي مالي اگر كاناليزه شود، وجود آنها براي بازار مفيد بوده و مزاياي زيادي براي پوشش‌دهندگان ريسك وجود دارد .
سرپرست مديريت مطالعات اقتصادي و سنجش ريسك بورس كالاي ايران در پايان عنوان كرد: متاسفانه سبقه قديمي حضور دلالان در بازارهاي مالي بسيار منفي است و ذهنيت واسطه‌گري آنها به دليل رفتار ناپسندشان در بازارهاي فيزيكي سبب شده تا همه از حضور آنها واهمه داشته باشند و تا حدي هم حق دارند، اما ما از حضور آنها در بازارهاي مالي استقبال مي‌كنيم و از آنها براي پوشش ريسك حمايت مي‌كنيم؛ البته به شرطي كه در چارچوب‌هاي بازارهاي مالي ما باشند و نخواهند كه بازار را منحرف كنند كه البته اين توانايي را در اين بازار نخواهد داشت.
علی رمضانیان - تعادل
