تركان از عدم تصويب لايحه مناطق آزاد در مجلس گفت:
افرادي كه 800 ميليارد دلار را برباد دادند، پاسخگو باشند
لايحه ايجاد مناطق جديد آزاد تجاري-صنعتي و ويژه اقتصادي و اصلاح محدوده برخي از مناطق آزاد از آنجا كه مغاير برنامه پنجم توسعه بود، نتوانست دوسوم آراي نمايندگان را كسب كند و رد شد. اين اتفاق درحالي هفته گذشته در صحن علني مجلس افتاد كه تعداد 30 نماينده با عملي كردن تهديدشان كه هنگام راي‌گيري براي اين لايحه مجلس را از اكثريت خواهند انداخت صحن علني را به نشانه اعتراض ترك كردند.
خبر اقتصادی - حسين دهدشتي، عضو كميسيون انرژي گفت يكي از دلايل راي نياوردن اين لايحه، تغيير آن توسط مجلس بود. دولت در لايحه ايجاد مناطق آزاد تجاري و صنعتي خود حدود سه منطقه آزاد و 20منطقه ويژه تعبيه كرده بود كه بعد از اصلاح توسط نمايندگان به 86 منطقه ويژه و حدود 87 منطقه آزاد رسيد و مخالفت برخي از نمايندگان با اين لايحه به دليل دست بردن مجلس در آن بوده است. مجيد انصاري، معاون پارلماني دولت نيز به چنين موضوعي در توضيح چرايي مخالفت مجلس با اين لايحه اشاره كرد. هر چند اين لايحه قرار است مجددا با امضاي 50 نماينده در صحن مجلس مطرح شود اما مخالفت مجلس با اين لايحه اين سوال را مجددا مطرح كرد كه آيا مناطق آزاد ايران توانسته‌اند كه اهداف اوليه تاسيس خود را برآورده كنند كه دولت سعي دارد بر تعداد اين مناطق بيفزايد. آيا اصرار نمايندگان بر اعلام منطقه‌يي به عنوان منطقه آزاد يا ويژه به محملي براي جمع‌آوري راي در شهر يا منطقه‌يي تبديل نشده است؟
مهم‌ترين اهداف ايجاد مناطق آزاد، توسعه صادرات و كمك به كشور براي ورود به بازارهاي جهاني و آشنايي با تجارت خارجي و گسترش و متنوع كردن صادرات، دستيابي به بازارهاي پولي جهان، شتاب بخشيدن به ورود سرمايه‌هاى خارجى به كشور به ويژه در بخش‌هاي مولد، جذب و انتقال تكنولوژي و فناوري به درون اقتصاد كشور، افزايش كارايي اقتصادي و تربيت نيروي انساني ماهر، افزايش توليد و ارزش‌افزوده بخش‌هاي اقتصادي به ويژه بخش صنعت، كمك به ورود كالاهاي واسطه‌يي و سرمايه‌يي با شرايط و قيمت مناسب‌تر، افزايش درآمد كشور ناشي از فعاليت‌هاي خدماتي(حمل و نقل، بارگيري و تخليه، بانكداري، بيمه‌گري و توريسم، ايجاد فرصت‌هاي اشتغال در داخل كشور است اما مناطق آزاد فعلي كشور نظير چابهار، قشم و كيش به دروازه ورود كالا تبديل شده است.
اين سوال را با اكبر تركان، رييس شوراي عالي مناطق آزاد در ميان گذاشتيم. وي ضمن تفكيك، مناطق آزاد و ويژه اقتصادي بر اين نكته نيز تاكيد كرد كه مناطق ويژه يا آزاد براساس ظرفيت بازارهاي همسايه انتخاب مي‌شود. وي همچنين در مورد موفقيت سه منطقه آزاد بزرگ كشور گفت كه تاكيد بر اين مناطق بر عمران و آباداني بود و اينكه از راه واردات منطقه براي خود درآمدي كسب كند.
مشروح گفت‌وگوي «تعادل» با اكبر تركان را در زير مي‌خوانيد:
با اين سوال شروع كنيم كه چرا نمايندگان به تصويب لايحه ايجاد مناطق آزاد راي ندادند و چه اتفاقي در صحن مجلس افتاد؟
هفته گذشته و در صحن علني مجلس، آخرين لحظه محمدرضا باهنر، نايب‌رييس محترم گفت با توجه به اعلام يكي از نمايندگان چون مناطق آزاد شامل معافيت مالياتي جديد مي‌شود و در قانون برنامه هم معافيت مالياتي جديد ممنوع است و اين موضوع خلاف برنامه پنجم است بنابراين بايد دوسوم راي را كسب كند بنابراين با توجه به اينكه راي‌گيري به دوسوم نرسيد لذا متوقف شد.
آقاي مجيد انصاري گفتند نمايندگان بر تعداد مناطق آزاد و ويژه اضافه كرده بودند و به همين دليل اين لايحه راي نياورد، دولت در اين باره چه خواهد كرد؟
ابتدا بايد بر اين موضوع تاكيد كنم كه دو منطقه وجود دارد. منطقه آزاد و منطقه ويژه. نمايندگان منطقه آزاد جديدي را اضافه نكردند بلكه در بند«پ» ماده يك، مساحت مناطق آزاد فعلي را گسترش دادند كه البته اين موضوع مخالف سياست‌هاي دولت است. بنابراين قصد بر اين بود كه در زمان تفصيل يعني زماني كه نمايندگان وارد جزئيات مي‌شوند از آنها بخواهيم كه مساحت مناطق را اضافه نكنند زيرا موجب كاهش درآمدهاي دولت خواهد شد و قابل پذيرش نيست. البته آنها مناطق ويژه جديد را اضافه كردند و اين قابل حل بود زيرا اين مناطق به دولت اين اجازه را مي‌دهد كه با بررسي مناطقي كه به نفع اقتصاد كشور است را به مناطق ويژه اضافه كند كه البته در اين موضوع تكليفي
نبوده است.
مناطق آزاد و ويژه‌يي كه تفكيك كرديد چه تفاوت‌هايي با يكديگر دارند؟
مناطق ويژه از مقررات گمركي و قانون كار مستثنا هستند. درحالي كه مناطق آزاد غير از مقررات گمركي و قانون كار از قانون پول، بانك، قانون ماليات و ويزا هم مستثنا هستند اما در نتيجه مناطق آزاد گستره فعاليت وسيع‌تري نسبت به مناطق ويژه دارند.
آيا مناطقي آزاد قشم، كيش و چابهار، اهدافي كه در راه‌اندازي آنها مد نظر بوده را برآورده كرده‌اند؟
22سال از قانون تاسيس اين مناطق مي‌گذرد. روز اول كه اينها تاسيس شدند، نگاه عمده‌يي كه وجود داشت نگاهي همراه با عمران و آباداني بود و با نگاه امروز تفاوت داشت. درست است كه مناطق دنيا ماموريتشان صادرات است اما در اين مناطق بيشتر به عمران و آباداني توجه مي‌شد. يعني گفتند كه از محل درآمدهاي خودتان زيرساخت‌هاي خود را بسازيد بنابراين منطقه‌يي وقتي مي‌خواهد درآمد كسب كند نمي‌تواند از صادرات باشد زيرا ما تمام تلاشمان اين است كه در صادرات معافيت‌ها صورت گيرد و در نتيجه از واردات درآمد كسب مي‌كند. به همين دليل است كه مبناي مناطق آزاد كسب درآمد براي ساختن زيرساخت‌هايشان است كه اين درآمد هم معمولا به سمت واردات مي‌رود لذا يك اخلاقيات وارداتي در آنجا شكل گرفته است.
بعد از ابلاغ مقام معظم رهبري ايشان در بند 11 فرمودند كه چهار ماموريت داريم. اول گسترش توليد، دوم توسعه صادرات، سوم انتقال فناوري‌هاي پيشرفته و چهارم تامين نيازهاي كالا و مالي كشور است. با اين ماموريت‌ها از ابلاغ مقام معظم رهبري به اين طرف ما كوشش مي‌كنيم كه خط حركتي مناطق آزاد در راستاي اقتصاد مقاومتي قرار گيرد. نمي‌خواهم بگويم موفق شده‌ايم اما علامت‌هاي اين كار را داده‌ايم به صورتي كه در منطقه آزاد شلمچه و اروند در منطقه شلمچه كه نقطه مركزي اروند است بزرگ‌ترين پايانه صادراتي را امسال افتتاح كرديم و پارسال 2/1ميليارد دلار از شلمچه صادر شد. هدف‌گذاري امسال ما در شلمچه يك و نيم ميليارد دلار است. يا منطقه آزاد ماكو يك ترمينال صادراتي به مساحت 12هكتار براي گسترش صادرات از طريق ماكو ايجاد كرده و اقداماتي كه هر منطقه براي صادرات كرده، قابل توجه است. اين يك تغيير ريل است يعني مناطق آزاد از ريلي كه در گذشته در آن حركت كرده‌اند به سمت ريل اقتصاد مقاومتي مي‌آيند كه اقتصاد مقاومتي محورهايي دارد كه مقام رهبري فرمودند.
بسياري از كارشناسان معتقد هستند كه مناطق آزاد تنها به محلي براي واردات تبديل شده‌اند درحالي كه هدف از ايجاد چنين مناطقي، ايجاد تسهيلات براي صادرات هم هست، چرا چنين اتفاقي افتاده است ؟
آنها كه اين حرف را مي‌زنند، ممكن است اطلاعات درستي نداشته باشند. مگر نمي‌بينند كه الان ترمينال‌هاي صادراتي درست شده است. ارقام صادرات كه از مناطق اعلام مي‌شود، مخفي نيست. اينها از طريق گمرك صادر مي‌شود يعني زماني كه منطقه‌يي اعلام مي‌كند كه فلان مقدار كالا صادر كرده است، گمرك بايد آن مقدار را ثبت كند بنابراين اين بي‌اطلاعي است. شايد ما اطلاع‌رساني كافي انجام نداده‌ايم كه بدانند اين تغيير ريل اتفاق افتاده است اما با توجه به اينكه اقتصاد ما در تمام سال‌هاي گذشته وارداتي، تك محصولي و متكي به نفت بوده است دليلش هم اين بوده كه بالاخره در فشارهايي قرار داشته‌ايم. هر چند نمي‌خواهم گذشتگان را متهم كنم چون مي‌دانم كه ما 10سال در كشمكش‌هاي اوليه مشكلات جنگ تحميلي بوده‌ايم يعني از 57 تا 67. پس از آن در دوره آقاي هاشمي بازسازي اقتصاد كشور آغاز شد و در دوره آقاي خاتمي هم ادامه داشت. در دولت نهم و دهم مسيرها مصرفي شد يعني ميلياردها دلار درآمد نفتي را خوردند و تبديل به كالاي مصرفي كردند. حال همان كساني كه اين كارها را كردند مي‌گويند چرا صادرات نمي‌كنيد اما مگر خودشان كه سر كار بودند، اين كار را كردند؟
البته ما ادعا مي‌كنيم در دولت يازدهم همين كار را هم كرده‌ايم. ما ادعا داريم كه تغيير ريل داده‌ايم و به سمت فرمايشات رهبري مي‌رويم كه همان اقتصاد مقاومتي است. دروغ هم هيچگاه نمي‌گوييم زيرا از آمار و ازقام كاملا مشخص است اما آنها كه در دولت نهم و دهم آن دلارهاي نفتي را صرف واردات از كشورهاي ديگر كردند كه باعث شد حتي شلوار كردي‌مان هم از خارج بيايد الان بايد پاسخگو باشند.
ما پاسخ دوره خودمان را مي‌دهيم اما آنها هم بايد پاسخ بدهند. همان كساني كه به تلويزيون مي‌آيند و فرمايشات روشنفكرانه مي‌كنند در دولت نهم و دهم وقتي كه 800 ميليارد را برباد مي‌دادند، كجا بودند؟ حالا كه ما دنبال صادرات رفتيم و آمار مثبت صادراتي داريم در سايت‌هايمان هم ثبت شده و همه مي‌توانند ببينند آيا اين دوستان رهنمود مي‌دهند؟ اينها آن زمان كجا بودند كه 800ميليارد دلار بر باد داده شد. درحال حاضر كل درآمد كشور 30ميليارد دلار است. ما معتقديم ريلي كه مقام رهبري براي ما تعيين كرده، ريل نجات است. يادمان نرود كه همه اينها گردن آقاي روحاني است. روحاني دو سال است آمده و دو سال خودش را نيز پاسخگو است. برخي چنان صحبت مي‌كنند كه انگار در اين كشور و شريك آن ماجراي زشت نبودند. همه شركاي احمدي‌نژاد در دستاوردهاي احمدي‌نژاد بايد مسووليت قبول كنند. مردم در انتخابات امسال نشان مي‌دهند كه آلزايمر ندارند و فراموش نكرده‌اند و انتخابي مي‌كنند در راستاي اعتدال.
آيا شما فكر مي‌كنيد كه هر منطقه مرزي بايد يك منطقه آزاد اعلام شود؟
هر منطقه‌يي اينطور نيست. ما هفت تا منطقه جديد داريم كه هركدام فلسفه خودش را دارد. اگر دنبال بازارهاي صادراتي هستيم به جز كالاهاي پتروشيمي كه جهاني است، بايد توليد كنيم. بهترين بازار براي كالاها و مصنوعاتي كه در ايران توليد مي‌شود يعني چيزهايي كه با صنعت درست مي‌شود و صنعتگر ايراني آن را ساخته است، بازار همسايگان است زيرا به آساني نمي‌شود اينها را در بازار كشورهاي تراز اول جهان فروخت كه البته اميدواريم در آينده به اين مهم دست بيايبم بنابراين ما به فكر توسعه صادرات براي كشورهاي همسايه هستيم كه كم هم نيستند.
براي اين منظور نخستين بازار ما عراق است. براي عراق جنوبي منطقه آزاد اروند را داريم كه الان مبادلاتمان از شلمچه ادامه دارد. براي عراق پيشنهاد داديم كه جزيره مهران منطقه آزاد شود. در قسمت شمالي عراق كه اقليم كردستان است پيشنهاد منطقه آزاد بانه و مريوان را داديم. براي تركيه منطقه آزاد ماكو را داريم و براي كار در قفقاز منطقه آزاد ارس را داريم. براي آذربايجان منطقه آزاد اردبيل را پيشنهاد داديم. براي كار در حوزه درياي خزر خصوصا روسيه منطقه آزاد انزلي را داريم همانطور كه در بازار روسيه بازارهاي ديگر محدود مي‌شود ما روي روسيه براي بازارهاي خودمان حساب مي‌كنيم. منطقه جديدي كه در استان گلستان به نام اينچه‌برون باز شده است براي كار با تركمنستان و قزاقستان است. دليل اينكه منطقه جديدي را پيشنهاد داديم، اين است كه قزاقستان يكي از ظرفيت‌هاي بسيار بزرگ معدني است. گفته مي‌شود همه معادن آنجا غني و داراي ظرفيت بالايي هستند. ما هم گاز داريم و فكر مي‌كنيم اگر مواد معدني قزاقستان را در اينچه‌برون بياوريم در آنجا مي‌خواهيم يك شهر متالورژي بسازيم و تبديل كنيم به مواد فرآوري شده جهت صادرات.
افغانستان 22ميليارد دلار تجارت خارجي دارد كه 3ميليارد دلار آن با ايران است. باقي آن دست تعدادي تاجر است كه اينها معمولا در جنوب خليج فارس هستند يعني انبار، سردخانه و دفترشان آنجاست و ما مي‌خواهيم كوشش كنيم كه اينها را در منطقه آزاد سيستان و چابهار بياوريم. منطقه آزاد جاسك پيشنهاد شده است زيرا همانطور كه مي‌دانيم زمان جنگ قرار بود خط نفتي بسازيم و نفتمان را به درياي عمان بياوريم و اسم اين خط محرم بود كه مي‌خواستيم آن را به جاسك بياوريم در پايان جنگ آن را تا بندر لنگه آورديم كه البته رها و فراموش شد بعد اين خط را به وزارت نيرو دادند كه وزارت نيرو دارد از اين خط آب مي‌زند از رودخانه زهره به مناطق جنوبي كه آبرساني مي‌كند، پس از آنكه مشكلات تنگه هرمز و مشكلات آن كه پيش آمد به اين نتيجه رسيديم عدم اتمام آن خط كاري اشتباه بود بنابراين بايد آن را بسازيم و آقاي روحاني دستور دادند كه وزارت نفت خطي را از گوره در شمال خليج فارس بسازد تا جاسك. حال قصد داريم اين را بسازيم و پايانه صادرات نفتمان را بياوريم به جاسك. پايانه نفتي پس از اينكه به جاسك بيايد پالايشگاه نفتي و پتروشيمي هم مي‌سازيم و خط صادراتي نيز به عمان، خط نكاجاسك هم مي‌سازيم- منطقه بزرگي در منطقه جاسك است، كه مي‌خواهيم به منطقه آزاد تبديلش كنيم. اين منطقه يكي از اركان توسعه سواحل مكران هم است. هم منطقه آزاد را الان داريم كه براي نفت و گاز، كيش براي گردشگري و بوشهر هم منطقه آزادي است كه براي حوزه خليج فارس درحال داير شدن است. جاي بسيار مستعدي كه اميدواريم نقش بزرگي را براي اقتصاد كشورمان ايفا كند. اين اتفاقاتي است كه در مناطق جديد به آن فكر مي‌كنيم.
در طرح توسعه منطقه چابهار و با توجه به اينكه چيني‌ها و درحال حاضر هندي‌ها تقاضاي مشاركت بيشتري را داشته‌اند، چه اقدامات ديگري صورت گرفته است؟
هندي‌ها به دنبال رقابت با چيني‌ها هستند. چيني‌ها در همسايگي ما در جايي به اسم گوادر مي‌خواهند بندر بزرگي را بسازند و از آنجا مي‌خواهند يك كريدور حمل و نقلي بسازند كه برود به قرقوم در شمال پاكستان و از قرقوم هم به كاشغر برود كه اين كريدور مي‌شود كريدور قرقوم- گوآدر- كاشغر كه 46ميليارد دلار هم براي اين كار چيني‌ها پول آورده‌اند. اين كريدور رقيبي است براي مسير چابهار- مشهد ما. تلاش ما هم اين است كه مسير چابهار مشهد را به صورت ريلي بسازيم و آنها نيز در تلاش هستند كه گوآدر- قرقوم- كاشغر را بسازند و چون چيني‌ها آن طرف رفتند در نتيجه هندي‌ها آمده‌اند چابهار. ما نيز از آمدن هندي‌ها استقبال مي‌كنيم البته مقابله‌يي هم با چيني‌ها نداريم يعني گفته‌ايم اگر چيني‌ها هم علاقه‌مند هستند در اين كار مشاركت كنند ما هم حاضر هستيم تا با آنها كار كنيم يعني كار كردن با آنها را هم رد نمي‌كنيم.
چه سرانجامي را براي لايحه مناطق آزاد در مجلس پيش‌بيني مي‌كنيد؟
يك اصلاحيه انجام مي‌دهيم و جلو مي‌رويم. در اصلاحيه هم خواهيم گفت كه اجراي آن از اول فروردين 96 آغاز مي‌شود. در آن تاريخ كه ديگر برنامه توسعه پنجم نيست بنابراين دوسوم آرا را هم نمي‌خواهد.
