مغولستان؛ هدف اول برنامه جديد بازاريابي نفتي

خبر اقتصادی - در حال حاضر ايران بايد همزمان خود را با مشكلات مختلفي كه با آن دست و پنجه نرم مي‌كند تطبيق دهد. مساله افزايش توليد نفت و برگشتن به سطح توليد پيش از تحريم بزرگ‌ترين چالش امروز صنعت نفت ايران است. اما مشكل اين‌جاست كه ايراني‌ها در سال‌هاي گذشته بخش قابل توجهي از مشتريان خود را از دست داد‌ه‌اند و كشورهايي كه زماني به عنوان مشتري‌هاي سنتي نفت ايران به حساب مي‌آمدند امروزه مشتري نفت كشورهاي رقيب ايران شده‌اند. در نتيجه متوليان نفت ايران به خوبي اين مساله را درك مي‌كنند كه براي كسب درآمد از فروش نفت پس از افزايش سطح توليدي كه بارها وعده آن‌ را داده‌اند و احتمالا در ماه‌هاي ابتدايي سال جديد ميلادي و پس از برداشته‌شدن تحريم‌ها اتفاق مي‌افتد نياز به مشتري‌هاي جديدي دارند.

پنج‌شنبه گذشته، وزير امور خارجه مغولستان ديداري با وزير نفت ايران داشت و در اين ديدار از ابراز علاقه خود به تامين نفت مورد نياز اين كشور از سوي ايران خبر داد. مغولستان كشوري است كه از لحاظ مساحت جزو كشورهاي بزرگ قاره آسيا محسوب مي‌شود اما جمعيت اين كشور حدود 3ميليون نفر است و اين كشور را مي‌توان كم‌تراكم‌ترين كشور جهان ناميد. اين كشور در همسايگي كشور چين قرار دارد و تاكنون نفت خود را از اين كشور تامين مي‌كرده است. براساس گزارش EIA، ميانگين مصرف نفت اين كشور در فاصله سال‌هاي 1980 تا 2013 معادل 14هزارو260 بشكه در روز بوده است. همچنين بيشترين مقدار مصرف نفت اين كشور در سال 2012 با بيش از 24هزار بشكه در روز اتفاق افتاده است. همچنين ميزان توليد نفت اين كشور نيز براساس آمار ماه آوريل EIA حدود 21هزار بشكه در روز بوده است. بنابراين، اين كشور حدود 3 الي 4هزار بشكه بيش از مقدار توليد خود به واردات نفت نياز دارد.

اين در حالي است كه بيژن زنگنه پس از ديدار خود با وزير امور خارجه مغولستان ميزان نفت مورد نياز اين كشور را به ميزان 50 تا 60هزار بشكه در روز دانست. به گزارش «شانا» بيژن زنگنه، وزير نفت پس از ديدار با وزير امور خارجه مغولستان گفت: «در اين جلسه ما اعلام آمادگي كرديم كه باتوجه به ظرفيت‌هاي موجود، ايران مي‌تواند براي دوره‌هاي كوتاه‌مدت تربيت نيروي انساني كشور مغولستان را در بخش نفت، برعهده بگيرد كه ترتيبات لازم براي اين امر اتخاذ خواهد شد».

اما از ميزان اندك مصرف نفت مغولستان كه طبق آمارهاي بين‌المللي بيش از 20هزار بشكه و طبق اظهارات وزير نفت ايران بيش از 50هزار بشكه است بگذريم، مشكل بزرگ ديگر در نحوه انتقال نفت خريداري شده مغولستان از ايران است. مغولستان كشوري است كه تماما محصور در خشكي است و هيچ‌گونه ارتباطي با راه‌هاي مواصلاتي آبي ندارد. اين كشور از جنوب خود با مرزهاي زميني جمهوري خلق چين و از شمال با مرزهاي زميني كنفدراسيون روسيه محاصره شده است. بنابراين هزينه‌هاي انتقال نفت خريداري شده اين كشور از ايران بسيار بالا است. اين در حالي‌است كه اقتصادي بودن طرح خريد نفت از ايران را با ابهام مواجه مي‌كند. نكته‌يي كه بيژن زنگنه نيز در صحبت‌هاي خود پس از ديدار با وزير امور خارجه مغولستان به آن اشاره كرد: «كشور مغولستان علاقه‌مند به خريد نفت از ايران است، اما چون اين كشور به دريا راه ندارد تنها راه صادرات نفت به مغولستان از طريق شركت‌هاي چيني است». در واقع راه‌حل فروش نفت ايران به مغولستان، واسطه قراردادن چين است. بدين معني كه ايران نفت مورد نياز مغول‌ها را به شركت‌هاي چيني بفروشد و مغولستان نفت خود را از آنها دريافت كند.

بنابراين رضايت چيني‌ها در اين ميان شرط اصلي‌ است كه زنگنه نيز بر آن تاكيد كرد: «در صورتي كه دو كشور چين و مغولستان در اين زمينه به توافق برسند ايران نيز مشكلي براي صادرات نفت به مغولستان ندارد و ما مي‌توانيم نياز اندك آنها را به نفت تامين كنيم».

حال اگر نگاهي دقيق‌تر به وضعيت اقتصاد كشور مغولستان و جزييات صادرات و واردات اين كشور بيندازيم متوجه مي‌شويم كه اين كشور بيش از آنكه به واردات نفت خام نياز داشته‌ باشد به واردات محصولات پالايشگاهي و فرآوري‌شده نفتي نياز دارد. در حال حاضر با وجود مصرف بيش از حد توليد، نفت خام جزو اقلام صادراتي اين كشور به حساب مي‌آيد و 12درصد ارزش صادرات اين كشور را در كنار صادرات زغال‌سنگ، مس، آهن، طلا و ديگر اقلام صادراتي اين كشور نظير محصولات دامي تشكيل مي‌دهد.

از سوي ديگر بيشترين واردات اين كشور را محصولات پالايشگاهي نفتي تشكيل مي‌دهد. واردات اين محصولات 22درصد ارزش كل واردات اين كشور را تشكيل مي‌دهد كه عمدتا از سوي چين، روسيه، كره‌جنوبي و ژاپن تامين مي‌شود.

بنابراين به نظر مي‌آيد صادرات فرآورده‌هاي نفتي به اين كشور ضروري‌تر از صادرات نفت خام باشد و ايران مي‌تواند بازار اين كشور را هدف صادرات محصولات پالايشگاهي و پتروشيمي خود قرار دهد كه ارزش‌افزوده بيشتري را نيز نصيب اين كشور مي‌كند. هرچند مشكلات صادرات نفت‌خام براي صادرات اين دست از اقلام نيز پابرجا است.

در هر صورت به نظر مي‌رسد با توجه به بعد مسافت اين كشور از ايران و پيوستگي عميقي كه اقتصاد اين كشور با چين و روسيه خصوصا در زمينه تامين انرژي دارد، ايران كار سختي براي تعريف اين كشور به عنوان مشتري جديد نفتي خود دارد.

اما زمينه‌هاي همكاري ديگري بين صنعت نفت ايران و مغولستان را مي‌توان متصور شد و آن حضور مستقيم شركت‌هاي ايراني در صنعت نفت مغولستان است. ايراني‌ها پيش از اين نيز تلاش كرده‌بودند تا با خريد يا تاسيس شركت‌هاي پالايشگاهي و پتروشيمي در كشورهاي جنوب‌شرق آسيا حضور موثرتري در بازار انرژي اين منطقه و رقابت با كشورهايي مانند چين و ژاپن داشته‌باشند. به عنوان مثال مي‌توان به تلاش ايران براي توسعه برون‌مرزي صنعت پتروشيمي خود با خريد يك مجتمع پتروشيمي در فيليپين اشاره كرد. هرچند كه اين تجربه ناموفق بود و عباس شعري‌مقدم مديرعامل شركت ملي صنايع پتروشيمي ايران در مهرماه از زيانده بودن اين مجتمع و تصميم به فروش آن خبر داده ‌بود. اما به نظر مي‌رسد هنوز راه براي حضور مستقيم شركت‌هاي ايراني در خارج از مرزهاي اين كشور باز باشد.

اين موضوع در ديدار زنگنه با وزير امور خارجه مغولستان مورد بحث و بررسي قرار گرفت. بنا به گفته وزير نفت ايران در حال حاضر برنامه‌هاي كوتاه‌مدتي براي حضور در صنعت نفت مغولستان دارد. زنگنه اظهار كرد: «در اين جلسه ما اعلام آمادگي كرديم كه باتوجه به ظرفيت‌هاي موجود، ايران مي‌تواند براي دوره‌هاي كوتاه‌مدت تربيت نيروي انساني كشور مغولستان را در بخش نفت، برعهده بگيرد كه ترتيبات لازم براي اين امر اتخاذ خواهد شد».

هرچند در حال حاضر مساله تربيت نيروي انساني مورد نياز صنعت نفت مغولستان از سوي ايران مطرح است اما اين موضوع مي‌تواند زمينه‌هاي حضور موثرتر ايران در صنايع مختلف هيدروكربوري اين كشور مستقر در آسياي مركزي را فراهم كند.