آزادسازي بليت هواپيما در ترازوي نقد مسافران

به اعتقاد كارشناسان اقتصادي، سلامت هر صنعتي و به‌طور كلي اقتصاد جهان در گروه آزادسازي تجاري و به رونق انداختن رقابت‌پذيري است. اين امر در كشوري مفهوم مي‌يابد كه دست‌كم از شرايط رقابت اقتصاد آزاد و بازارهاي آزاد بهره‌مند باشد و در چند رشته صنعتي نيز داراي مزيت‌هاي نسبي باشد.

حالا در بخش عرضه و تقاضاي خدمات مسافرت هوايي دولت يازدهم اقدام به آزادسازي قيمت بليت كرده است. كاري كه از سال‌ها پيش جرقه شكل‌گيري آن در خاتمه برنامه سوم توسعه زده شد. به‌عبارت بهتر اقدام به آزاد‌سازي قيمت‌ها در بخش حمل‌ونقل هوايي را احمد خرم وزير راه‌وترابري دولت محمد خاتمي مطرح كرد، خرم بر اين باور بود كه به سمت آزادسازي بايد رفت، چراكه آزادسازي با تجربه‌يي كه ايالات متحده امريكا در سال1987 انجام داد مي‌تواند راه توسعه شركت‌هاي هواپيمايي باشد، اين آزادسازي در اصطلاح جهاني موسوم به مقررات‌زدايي (deregulation act) است و نمونه و الگويي براي تمام كشورها شد كه به مرور به اين سمت حركت كنند. در اين مدل، ايرلاين‌هايي كه حمايت دولتي دارند حذف مي‌شوند، به اين معنا كه ايرلاين‌هايي كه اقتصاد دولتي داشتند، يا حامي شان دولت بود كم كم حذف مي‌شوند، كه اين اتفاق در كل دنيا، جز ايران و چند كشور ديگر افتاد، احمد خرم نگاهش اين بود كه اگر آزادسازي صورت بگيرد و نرخ‌ها واقعي شوند، يك دگرگوني در صنعت هوايي انجام مي‌پذيرد، پديده آزادسازي اگر در آن دوران انجام مي‌شد، اين اتفاقات و جنگ و دعوايي كه در سطح رسانه‌يي و جامعه شكل گرفته به وجود نمي‌آمد، ولي به اين دليل كه در سال83 ناوگان هوايي كشور 60 فروند بود، و يكي از دلايلي كه قطعا آزادسازي را با مشكل روبرو مي‌كرد، فقدان ناوگان هوايي لازم در كشور بود كه در رويارويي با اين طرح كم مي‌آورد.

در برنامه چهارم، دولتمردان در پي فراهم آوردن مقدماتي در جهت نيل به آزادسازي در جهت توسعه حمل‌ونقل هوايي شدند، ولي در برنامه پنجم توسعه، دولت مكلف به اجراي آزادسازي شد. تيرماه91 در پي كشمكش‌هايي، آزادسازي به‌طور ناقص و در ميزان 60درصد افزايش قيمت‌ها صورت پذيرفت كه اين افزايش قيمت مدتي متوقف و باز با همان ميزان عملي شد.  براي تكميل گزارش درخصوص آزادسازي قيمت بليت هواپيما كه اين روزها به مرحله اجرا نيز درآمده راهي فرودگاه مهرآباد شديم تا از نتايج و فعل و انفعالات اين نوع آزادسازي بهره‌مند شويم و نظرات مسافران هوايي را دراين خصوص جويا شويم.

قيمت‌هاي رنگارنگ بليت هواپيما!

 «همه جور قيمتي بليت فروخته مي‌شود قيمت را مي‌پرسند و مي‌خرند. اينها را پاركبان فرودگاه مي‌گويد و در ادامه مي‌گويد: قيمت مشخص نيست، ديروز مسافر مشهدي را ديدم كه بليت رفت را 350 خريد و يكي ديگر هم به فاصله پنج دقيقه بعد 280 خريداري كرد. ديروز همكارم براي رفيقش با قيمت 250تومان بليت مشهد را خريد، و كلي هم خوشحال بود كه خوب خريده است.»

در مسير خروج از پاركينگ فرودگاه تصميم مي‌گيرم به سمت ترمينال ورودي پروازها بروم، در ميانه مسير سه آقا را مي‌بينم، مي‌پرسم: مسافريد؟ مي‌گويند: بله! مي‌پرسم«معمولا چقدر از پرواز براي جابه‌جايي استفاده مي‌كنيد؟» يكي‌شان مي‌گويد، ما هرسه دانشجو هستيم، دانشجوي شيراز.

مي‌پرسم: قيمت بليت‌ها چطور بوده و از كجا تهيه كرده‌ايد؟ يكي از آنها پاسخ مي‌دهد: من از سايت اينترنتي خريد مي‌كنم و بليت را قبل از افزايش قيمت خريديم، دقيقا 165هزار تومان پول بليت دادم و بعد از آن شنيدم كه يكي از همكلاسي هايم از همان ايرلاين با قيمت 190هزار تومان خريد كرده است.

يكي ديگر در ميان صحبت‌هاي دوستش با صدايي رساتر مي‌گويد: قيمت بليت‌ها متفاوت است، همين الان از شيراز به تهران، هواپيماي ايرباس هواپيمايي ايران اير با قيمت 220هزار تومان است ولي هواپيمايي زاگرس از 130 تا 170 هزار تومان متفاوت است، به نظرم اين قيمت‌ها و تفاوت‌شان بستگي به زمان پرواز و ميزان پر شدن صندلي‌ها دارد.

آن يكي مي‌گويد: از تهران به شهرهاي ديگر معمولا قيمت‌ها ارزان‌تر است.

مي پرسم راجع به آزاد‌سازي نرخ بليت هواپيما چه مي‌دانيد: يكي مي‌گويد: شنيده‌ام كه دولت سوبسيد را قطع كرده است، مي‌گويم نه هنوز سوبسيد برداشته نشده است.

ديگري مي‌گويد: اگر آزادسازي نرخ بليت به‌طور كامل انجام شود؛ در صورتي خوب است كه پروازها كلاس‌بندي داشته باشند، سه تايي با هم نظرات‌شان گل مي‌كند و هركدام در حرف ديگري مي‌پرد، جملات‌شان سوالي است؛ يعني گران‌تر مي‌شود؟ -رقابتي مي‌شود. –اگر اين‌طور شود فكر نمي‌كنم بد باشد.

-چون فكر مي‌كنم در اين شرايط امكانات هم بيشتر مي‌شود.

خانمي كنار در پروازهاي خروجي ايستاده است، به سمتش مي‌روم. نامش ليلاست، مي‌گويد من از لندن مي‌آيم، با ايرلايني كه هميشه پرواز مي‌كنم، زمان بازگشت از لندن يك بليت داخلي پرواز مجاني به ما تعلق مي‌گرفت، ولي اين‌بار براي اين پرواز 700هزار تومان پرداخت كردم.

 آزادسازي قيمت بليت هواپيما بد است

عارف از ماهشهر مي‌آيد و گلايه مند نظراتش را اين‌طور مي‌گويد: «سوالي كه مي‌كنيد از ريشه بايد به آن پرداخت، اين آزادسازي را صد در صد بد مي‌دانم و بطور حتم با آن مخالفم، من كارمند پتروشيمي هستم و از شهرستان ماهشهر براي ماموريت سه روزه به تهران آمده‌ام، درست است كه من كارمند پتروشيمي هستم و از طريق خود شركت بليت را تهيه مي‌كنم ولي باز هم مخالف اين اتفاق هستم؛ به هر حال فرض بگيريد اگر من زماني براي سفر شخصي بخواهم پرواز كنم بايد خودم بليت تهيه كنم و مخالفم، ما يك شركت خدماتي داريم كه كليه بليت‌هاي كارمندان را تهيه مي‌كند، در حال حاضر كه من اينجا نشسته‌ام پروازم يك ساعت و نيم تاخير داشته است، بحث تجهيزات هواپيمايي و زير ساخت‌ها در مسائل كلان اقتصاد هواپيمايي نهفته است ولي من مي‌خواهم در ارتباط با مسائل خرد صحبت كنم، من كارمند هستم و حقوق يك ميليون توماني مي‌گيرم، اگر بخواهد 300تومان هم براي بليت رفت هواپيما و 300تومان هم براي برگشت هزينه كنم و 600تومان پول بليت بدهم و اگر در ماه دوبار سفر هوايي داشته باشم، چه اتفاقي برايم خواهد افتاد؟

جوابتان اين است كه با اتوبوس سفر كنم، خب براي سفر جاده‌يي 13ساعت از وقتم تلف خواهد شد، فرض بگيريم من بيمارم و حتما بايد به تهران برسم و معالجه شوم و برگردم، با اين وضعيت بليت، نمي‌توانم هواپيما سوار شوم و بايد از جاده استفاده كنم كه زمان زيادي از من مي‌گيرد. بايد يك هفته مرخصي بگيرم. بازار تشكيل شده از عرضه و تقاضا كه در تمام دنيا هم مشخص است، ولي درآمد شخص، زماني كه بالا باشد فرقي به حالش نمي‌كند و براي اشخاص ضعيف نگران‌كننده است.

شانس آوردم؛ بليت ارزان خريدم

من فكر مي‌كنم براي سفر هوايي، جايگزيني وجود ندارد، مثل برنج نيست كه گران شود من به جايش نان مصرف كنم، براي بليت هواپيما براي سرعت هوايي‌اش حمل‌ونقل جايگزيني نداريم، براي جايگزيني سفر هوايي آيا قطار سريع‌السير داريم؟ نداريم. هر نرخي كه مي‌خواهند تعريف مي‌كنند، قدرت و اقتصاد دستشان است، حق اعتراض هم نداريم.»زوج جواني با دختر كوچكشان در حال خروج از ترمينال خروجي هستند، از مشهد مي‌آيند، پدر خانواده نامش مرتضي است، مرتضي مي‌گويد بليت را از طريق سايت خريداري كرده‌ام، قيمت‌ها ي خريد چارتري است و افزايش نرخ هم نداشته است، ولي يك مساله‌يي كه مي‌خواهم بگويم اين است كه در حال حاضر و در اين چند روزه چون تقاضاي سفر در تعطيلات، بالا بود. سفر تهران به مشهد 400هزار تومان بود و لي در مسير بالعكس، يعني مشهد به تهران به دليل نبودن مسافر بليت چارتري 70هزار تومان بود. من هم چون در مسير مخالف پيك تقاضاي سفر يعني مشهد به تهران بودم، شانس آوردم و بليت را ارزان خريدم ولي در حالت تهران به مشهد قيمت بليت‌ها بسيار زياد بود و تا سه برابر هم رسيده بود.»باتوجه به برخي نظرات مسافران خط هوايي به نظر مي‌رسد هنوز طرح آزادسازي قيمت بليت هواپيما آنطور كه انتظار مي‌رفت اجرا نشده است و اين اتفاق نيز به علل متفاوتي مرتبط است از جمله اينكه خدمات‌دهي بروز و پيشرفته در شركت‌هاي هواپيمايي فراگير نشده كه موجب رقابت‌پذيري و به تبع آن تاثير در قيمت بليت را به‌دنبال داشته باشد. از اين رو وقتي خدمات هوايي به مسافران تقريبا مشابه است و تقاضا براي جابه‌جايي با هواپيما نيز بالاست و در عين حال در بخش عرضه نيز همچنان كاستي‌ها و ضعف‌هايي وجود دارد و همچنان انحصار و مقررات دست و پا گير نيز برقرار است، در نتيجه فعلا كمترين پيامد آزادسازي قيمت بليت هواپيما، گران شدن نرخ آن بوده است!

سارا جنگروي - تعادل