بازارسازي براي تجهيزات فني در قلب ميدان‌هاي نفتي

 بسياري از افرادي كه خود صاحب شركتي در زمينه توليد تجهيزات صنعتي مورداستفاده در نفت و گاز در ايران هستند، به‌خوبي بر اين مساله واقف‌اند كه قرار گرفتن در ليست خريد شركت‌هاي تابعه وزارت نفت كار ساده‌يي نيست. شواهد حاكي از اين مساله است كه صاحبان چنين كسب‌وكارهايي در ايران بيش از هر چيز به‌دنبال يافتن دوست و آشنا در شركت‌هاي تابعه براي گرفتن پروژه هستند؛ يكي از مهم‌ترين دلايل اين اتفاق نيز، نبود سپهري عمومي براي نمايش توانمندي شركت‌هاي داخلي ايراني در زمينه‌هاي مختلف است. با تمام اين تفاسير نمايشگاهي مانند نمايشگاه نفت اهواز، اگر از اهداف اوليه خود دور نشود، خواهد توانست در جهت شفاف‌سازي فضاي معاملات و مناقصات ميان شركت‌هاي نفتي و شركت‌هاي توليد‌كننده بخش خصوصي گام مهمي بردارد.

آنهايي كه در سومين دوره اين نمايشگاه شركت كرده‌اند، اعتقاد دارند كه مهم‌ترين هدف در اينجا «بازاريابي» است. جلوي بسياري از غرفه‌ها، تجهيزات مختلف توليدي در شركت‌ها به نمايش گذاشته شده و توجه حضار را به خود جلب مي‌كند. حضور گروه صنعتي «مپنا» باتوجه به سابقه نيرويي اين شركت جالب توجه است؛ اين حضور نشان مي‌دهد كه گام‌هاي مپنا براي تبديل شدن به يك شركت توسعه‌دهنده نفتي حالا جدي‌تر از گذشته دنبال مي‌شود. احسان‌الله توكلو مهندس خدمات فني حفاري مپنا كه از برنامه‌هاي جديد اين شركت مي‌گويد، در پاسخ به اين پرسش خبرنگار «تعادل» كه آيا در اين نمايشگاه مذاكراتي ميان اين شركت و كارفرمايان فاز11 پارس‌جنوبي صورت گرفته است، گفت: هر چند مهندس بيژن زنگنه در نمايشگاه نفت تهران صحبت‌هايي مبني بر واگذاري اين فاز به مپنا مطرح كرده بود اما در ادامه و باتوجه به برداشته شدن تحريم‌ها ممكن است وضعيت به شكل ديگري رقم بخورد.

بلندگوي سالن‌ها مدام نام شركت‌هاي مختلف را تكرار مي‌كند، شركت‌هايي كه هزينه‌هاي سفر و حضور در نمايشگاه را به جان مي‌خرند تا با گرفتن يك پروژه به سود و درآمد برسند؛ اما نگاه كارفرماها به اين نمايشگاه چيست؟ آيا آنها از طريق چنين محافلي اقدام به يافتن محصولات مي‌كنند يا ترجيح مي‌دهند در تهران و پشت ميزهاي خود اين فعاليت را پيگيري كنند؟

اگر بخواهيم صرفا براساس حرف و سخن قضاوت كنيم، ناصر خردمند مدير تداركات و امور كالاي شركت ملي مناطق نفت‌خيز جنوب، محمدرضا تاكايدي قائم‌مقام شركت ملي حفاري و مهندس مجتهدي مديرعامل شركت پيراحفاري كه هر سه از افرادي محسوب مي‌شوند كه از ديد توليد‌كنندگان «خريدار» كالا هستند، مدعي تاثير مثبت نمايشگاه بر وضعيت شركت‌هاي توليد‌كننده داخلي هستند.

هر سه اين افراد از آمار قابل توجه و رو به رشد توليد ساخت داخل و خريد از سازندگان ايراني مي‌گويند، اما در ميان قدم زدن‌هايم در راهروي نمايشگاه به نماينده يكي از شركت‌هاي توليد‌كننده كوچك برمي‌خورم كه نظري متفاوت را مطرح مي‌كند. علي بهروزي مي‌گويد: «اين مساله كه هر شركت توليد‌كننده براي قرار گرفتن در ليست وزارت نفت به آشنا و دوست احتياج دارد، چيزي نيست كه با برگزاري چند نمايشگاه برطرف شود. در همين نمايشگاه‌ها نيز اين رويكرد قابل تكرار است. در ميان شركت‌هايي كه فرصت قرار گرفتن در ليست وزارتخانه را نمي‌يابند در برخي موارد شركت‌هاي توانمندي نيز ديده مي‌شوند كه قرباني فضاي فعلي مي‌شوند.»

فضاي شلوغ و نه‌چندان منظم نمايشگاه، اجازه پيگيري دقيق بسياري از مسائل و طرح پرسش‌هاي بنيادين از مديران بسياري از شركت‌هاي خريدار كالاي صنعت نفت را نمي‌دهد و مانند هميشه ماجرا به سمت آخرين وضعيت پروژه‌هاي زيرنظر اين مديران حركت مي‌كند.

 ناصر خردمند مدير تداركات و امور كالاي شركت ملي مناطق نفت‌خيز جنوب از آمار بسيار قابل‌توجه قطعات بومي شده توسط اين شركت گفته و از 5تجهيز رونمايي شده در اين نمايشگاه خبر مي‌دهد. طبق گفته‌هاي او اين شركت در سال94 معادل 800ميليارد تومان خريد كالا و تجهيزات داخلي داشته كه عمده آن از شركت‌هاي سازنده ايراني بوده است.

محمدرضا تاكايدي قائم‌مقام شركت ملي حفاري كه پس از خردمند در جمع خبرنگاران قرار مي‌گيرد، بيشترين تمركز اظهارات خود را بر درصد‌هاي پيشرفت و آخرين وضعيت طرح‌هاي اين شركت مي‌گذارد. اما در ميان اظهاراتش وضعيت ميدان گازي كيش از بقيه جالب توجه‌تر است.

طبق گفته‌هاي قائم‌مقام شركت ملي حفاري، درحالي كه بسياري از پروژه‌هاي اين شركت اكنون در مرحله حفر چاه با كمك شركت‌هاي داخلي به نتيجه رسيده است به‌واسطه نبود تجربه در ميان شركت‌هاي ايراني در رشته‌هاي تكميلي چاه، آنها مجبور به كار كردن با شركت‌هاي خارجي شده‌اند. تاكايدي در پاسخ به «تعادل» اين شركت‌ها را چيني معرفي كرد.

اما ميدان گازي كيش ميداني است كه طبق گفته تاكايدي، اطلاعات دراختيار شركت ملي حفاري از آن، ناقص بوده و به همين واسطه درحالي كه بايد تا پايان سال94 به نتيجه مي‌رسيده، اكنون حداقل تا نيمه اول سال95 زمان خواهد برد. او در پاسخ به خبرنگار «تعادل» درباره اينكه دليل توقف يك‌ساله كار در ميدان گازي كيش چه بوده است، مي‌گويد: در اين ميدان يك چاه اكتشافي و يك چاه ارزيابي احداث شده بود و درنتيجه ما با نقص داده مواجه بوديم. در واسط كار ما در طراحي چاه تغيير ايجاد و يك چاه را به تعداد قبلي اضافه كرديم. او در ادامه وضعيت را اين‌گونه تشريح مي‌كند: قرار بر اين بوده كه چاه با 7اينچ بهره‌برداري شود اما به‌واسطه تغييرات ميزان دبي چاه كمتر شد و نياز به چاه بيشتر پيش آمد. درنهايت نيز آن‌طور كه قائم‌مقام شركت ملي حفاري مي‌گويد تعداد چاه‌هاي اين ميدان به 13+ 1 عدد رسيد.

چنين تغييراتي در سطح پروژه‌هاي كلان كه در ايران ديگر به يك روال تبديل شده است، در افزايش هزينه‌هاي يك پروژه و تاخير در راه‌اندازي آن به‌شدت مخرب عمل مي‌كند. اين نمونه‌ها كه در اغلب موارد هيچ گروهي مسووليت آن را برعهده نمي‌گيرد، پيش از اين نيز در فازهاي گازي عسلويه ديده شده است.

اما اگر شركت‌هاي ايراني بتوانند در سطوح استاندارد بين‌المللي يا حداقل بين منطقه‌يي فعاليت كنند، عراق اكنون گزينه‌يي بسيار مناسب براي صادرات خدمات فني مهندسي در زمينه نفت خواهد بود؛ مساله‌يي كه اكنون درمورد صادرات خدمات فني مهندسي برق رخ داده است. محمدرضا تاكايدي از كساني است كه پيش از اين وعده داده بود شركت ملي حفاري در سال94 گام‌هايي را براي حضور در پروژه‌هاي اربيل و بصره بردارد. او روز گذشته در جمع خبرنگاران در سومين نمايشگاه تخصصي ساخت داخل تجهيزات صنعت نفت درباره آخرين وضعيت اين خواسته شركت ملي حفاري به خبرنگار «تعادل» مي‌گويد: تاكنون براي 2 يا 3پروژه در عراق اعلام آمادگي كرده‌ايم اما در پروژه‌ها برنده نشديم.

ريشه برنده نشدن شركت‌هاي ايراني در مناقصه‌هاي عراق، نكته‌يي است كه توسط مجتهدي مديرعامل شركت پيراحفاري به وضوح بيان مي‌شود. او كه مديرعامل شركتي است كه عمر تجهيزاتش اكنون به 30 و 40سال مي‌رسد در اين باره مي‌گويد: وقتي ما از ابزار و تجهيزات بسيار قديمي استفاده مي‌كنيم نمي‌توانيم با شركت‌هاي قدرتمندي مانند شل و توتال كه در عراق مشغول فعاليت هستند رقابت كنيم.

نوع فعاليت شركت پيراحفاري كه به تعمير چاه‌ها بازمي‌گردد خريد تجهيزات مدرن و به‌روز را ايجاب مي‌كند و مجتهدي نيز اميدوار است حالا و با برداشته شدن تحريم‌ها آنها بتوانند نيازهاي استراتژيك خود در اين زمينه را از شركت‌هاي برتر جهاني كسب كنند. مديرعامل شركت پيراحفاري البته همچنان معتقد است كه دانش فني داخلي‌ها در بسياري موارد قابل رقابت با خارجي‌هاست. او در اين زمينه خاطره‌يي را تعريف كرده و مي‌گويد: براي تعمير يك فشارسنج شركت هاليبرتون دچار مشكل شده بوديم و بسياري توانايي انجام اين عمليات را نداشتند. در مناقصاتي هم كه برگزار شد درنهايت رقم 400ميليون تومان براي تعمير اين تجهيز اعلام شد، اما ما توانستيم نابغه‌يي را پيدا كنيم كه با 5ميليون تومان همين تجهيز را تعمير كرد.

وضعيت اغلب توليد‌كنندگان داخلي صنعت نفت ايران، به شيريني خاطره آقاي مجتهدي نيست. توليد‌كنندگاني كه اميدوار هستند نمايشگاهي مانند نمايشگاه اهواز بتواند در دوره جديد صنعت نفت ايران، راهگشاي آنان باشد. نمايشگاهي كه شايد در سال آينده بتواند مهمانان خارجي و از كشورهاي همسايه ايران را نيز به خود فرا بخواند.