اثر افزايش نرخ بهره آمريكا بر كاهش قيمت نفت

خبراقتصادي - كاهش قيمت نفت به 34 تا 36 دلار در يك ماه اخير و ثبت پايين ترين قيمت نفت در 11 سال اخير، اگرچه با كاهش شديد قيمت نفت در سال 1377 هنوز فاصله دارد، اما فشار بر اقتصاد ايران در شرايط ركود كنوني را تشديد كرده است. 

اگرچه سال 1377 به عنوان سياه ترين سال اقتصاد ايران از نظر درآمد نفت مشهور شده و كل درآمد دولت از محل فروش نفت به 11 ميليارد دلار محدود شد اما به دليل ساختارهاي اقتصادي به جاي مانده از دولت هاشمي رفسنجاني و آزادسازي اقتصادي و دوره سازندگي بعد از جنگ، ظرفيت هاي جديدي در اقتصاد ايجاد شده بود و نبود تحريم اقتصادي در آن سال ها، و اعتماد به سياست هاي انضباط مالي در دولت اصلاحات، فشار كاهش درآمد نفت خيلي ملموس و مشهود نبود و بسياري از فعالان اقتصادي حتي به خاطر ندارند كه سال 77 سال سختي براي اقتصاد و دولت بوده است. 

اما شرايط كنوني اقتصاد، كه با رشد شديد هزينه هاي مالي حاصل از ركود، مشكلات فضاي كسب وكار و كمبود نقدينگي، تحريم هاي اقتصادي، رشد نرخ ارز و... مواجه است، كاهش قيمت نفت به 34 دلار را به خوبي قابل درك كرده است و از بورس و شركت هاي صنعتي گرفته تا بازار ارز و پول و بانك ها، بودجه جاري و عمراني دولت، همگي فشار كاهش قيمت نفت را احساس مي كنند.

كارشناسان معتقدند كه كاهش قيمت نفت به معناي كاهش عرضه ارز در بازار و در نتيجه افزايش نرخ ارز خواهد بود و رشد نرخ دلار نيز افزايش نرخ دلار را تشديد خواهد كرد. 

دولت نيز براي بستن بودجه و تامين درآمدهاي خود با مشكل مواجه است و رسيدن به نرخي كه بتواند مشكلات دولت را كاهش دهد با چالش مواجه است. 

از سوي ديگر، تامين يارانه هاي نقدي در اين شرايط با دشواري مواجه است. شركت هاي عضو بورس از جمله شركت هاي پتروشيمي و نفتي و صنعتي در اين شرايط با مشكلات كاهش سود و درآمد مواجه هستند. 

در شرايط فعلي كه نقدينگي در بازار به حداقل ميزان خود رسيده و قيمت نفت هم در وضعيت نزولي قرار دارد و  از آن طرف قيمت دلار نيز روند صعودي پيدا كرد، چه انتظاري از بازار سرمايه داريد. قيمت نفت با اندكي تاخير دو تا سه هفته اي بر نمادهاي پتروشيمي تاثير دارد، زيرا داد و ستد صنايع پتروشيمي با وزارت نفت با تاخير دو يا سه هفته ايي انجام مي‌شود. چنانچه قيمت نفت به افت خود ادامه دهد، نبايد در كوتاه مدت انتظار رونق در بورس داشته باشم. 

برخلاف آنكه در ابتدا عنوان شد بودجه سال 95 انقباضي است، البته بعد از مدتي ازسوي دولتي‌ها مطرح شد كه بودجه سال آينده انبساطي خواهد بود، اما آنطور كه از وضعيت اقتصادي دولت مشخص مي‌شود اين است كه دولت هرساله كسري بودجه زيادي دارد، توانايي پرداخت برخي هزينه هاي خود را ندارد و موضوعاتي از اين دست، بنابراين به دليل نامشخص بودن بودجه، نمي‌توان در اين خصوص انتظاري از آن داشت.

در اولين روز هفته بازهم بي اعتنايي خود به اخبار سياسي را ادامه داد و حتي باوجودي كه به زمان لغو تحریم‌ها، نزديك مي‌شويم، اما همچنان سهامداران نتوانستند با اعتماد شوند و روند ريزشي خود را ادامه دادند، به حدي كه شاخص كل بورس از كانال 62هزار واحدي به كانال 61هزار واحدي منتقل شد.

اين روزها علاوه بر نشست سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) ساير نشست‌ها نيز باعث ايجاد نوسان در قيمت نفت مي‌شوند. اكنون نوبت به نشست فدرال رزرو امريكا رسيده است. بانك مركزي امريكا يا همان فدرال رزرو بالاخره پس از حدود يك دهه تصميم گرفت نرخ بهره را افزايش دهد؛ تصميمي كه مي‌تواند باعث تقويت ارزش دلار و به دنبال آن كاهش قيمت كالاهاي اساسي شود. در اين بين يكي از مهم‌ترين كالاها «نفت» است.

 ژاوير بلاس تحليلگر بلومبرگ اظهار كرده است تصميم فدرال باعث كاهش قيمت نفت خواهد شد و به دنبال آن به اقتصاد جهان آسيب خواهد زد. از نظر او در شرايط فعلي رسيدن قيمت نفت به 20دلار در ازاي هر بشكه محتمل است. او در صحبت‌هاي خود تاكيد كرده است كه تنها راه درمان قيمت پايين، «قيمت پايين» است به همين خاطر بهاي نفت بالاخره از اواسط سال 2016 روندي صعودي را در پيش خواهد گرفت. هر چند منطقي به نظر مي‌رسد كه تصميم فدرال رزرو باعث كاهش قيمت نفت شود اما بررسي‌هاي «تعادل» از ساير تحليل‌ها نشان مي‌دهد كه همه بر اين باور نيستند. 

بر اساس اطلاعات به دست آمده از خبرگزاري ايتارتاس روسيه، تحليلگران روس معتقدند نه تصميم كنگره امريكا مبني بر لغو قانون منع صادرات نفتي و نه تصميم فدرال رزرو امريكا مبني بر افزايش نرخ بهره تاثيري عميق و دايم روي قيمت‌هاي نفت نخواهند داشت. بر اساس آخرين به‌روزرساني سايت اوپك، قيمت نفت اوپك به 31.49دلار در ازاي هر بشكه رسيده است. در حالي كه نفت برنت حوزه درياي شمال به قيمت 36.83دلار در ازاي هر بشكه در بازار در روز جمعه 27آذر معامله شده است و شاخص دبليوتي‌آي در اين روز به 34.48دلار در ازاي هر بشكه ‌رسيده است.

ژاوير بلاس تحليلگر و ستون‌نويس روز پنج‌شنبه در گفت‌وگو با بلومبرگ درباره تاثير تصميم فدرال رزرو بر قيمت نفت گفت: «ما مدت‌هاست كه شاهد كاهش شديد قيمت نفت هستيم و مي‌بينيم كه قيمت به كمترين ميزان خود در هفت سال گذشته رسيده است. امروز اما شاهد قيمت‌هايي هستيم كه از سال 2004 تاكنون نديده بوديم.» او در صحبت‌هاي خود تاكيد كرد كه شركت‌هاي بزرگ نفتي در بازار نفت پس از تصميم فدرال مبني بر افزايش نرخ بهره بايد منتظر كاهش دوباره قيمت باشند.

اين تحليلگر در اين باره كه آيا تا به اين لحظه اقدام فدرال تاثيري جدي روي قيمت نفت داشته است، گفت: «بله تاثير داشته است. تصميم فدرال باعث تقويت دلار مي‌شود كه اين امر تاثير منفي روي كالاها از جمله نفت مي‌گذارد.» به اين ترتيب اين تحليلگر اعتقاد داشت كه هر چه نرخ بهره بيشتر افزايش پيدا كند دلار قوي‌تر خواهد شد و فشار بيشتري به قيمت كالاها و به‌طور ويژه نفت وارد خواهد آمد.  بلاس در ادامه صحبت‌هاي خود تاكيد كرد كه كاهش قيمت نفت امري است كه همه كشورها به آن واكنش نشان مي‌دهند. براي مثال بحران اقتصادي روسيه در ميانه سقوط قيمت نفت به اوج خود رسيده است. او گفت: «قيمت‌هاي پايين‌تر كالا و به‌طور ويژه نفت تاثيرات بسياري را روي مصرف و اقتصاد جهان خواهد داشت.»

او در دنباله سخنان خود با اشاره به اينكه قطعا تاثير منفي اين اقدام فدرال بيشتر از تاثير مثبت آن است، شرايط را اين‌گونه تحليل كرد كه حتي در امريكا نيز با توجه به تعداد شغل‌هايي كه در تگزاس و داكوتاي شمالي از دست مي‌رود تاثير آن روي اقتصاد، منفي است. 

در حال حاضر بسياري از كشورهاي امريكاي لاتين و اقتصادهاي نوظهور از وضعيت موجود رنج مي‌برند.  به دنبال تصميم فدرال رزرو امريكا و كاهش دوباره قيمت نفت بحث نفت 20دلاري دوباره به ميان آمد. بلاس در اين باره تاكيد كرد كه نفت 20دلاري كاملا محتمل است. او درباره اين پيش‌بيني گلدمن ساكس اظهار كرد: «من اخيرا در نيويورك بودم و با مديران بسياري از شركت‌ها در ارتباط بودم، تقريبا همه آنها در اين زمينه نگران هستند و منتظرند تا ببينند در 6ماه آينده چه اتفاقي خواهد افتاد.» او در ادامه تاكيد كرد كه هيچ يك از مديرهاي شركت‌هاي بزرگ نفتي اين اميد را ندارند كه قيمت نفت تا 6ماه آينده روبه بهبود بگذارد. از نظر بلاس تنها اين اميد وجود دارد كه قيمت نفت و ساير كالاها در سه ماهه دوم سال 2016 رو به افزايش دوباره بگذارد.

در حقيقت از نظر او بايد اتفاقات ژئوپليتيكي رخ بدهد كه روي عرضه تاثيري جدي بگذارد تا شاهد تغييري آني باشيم. او در ادامه اشاره كرد كه اگر قيمت نفت به 20دلار در ازاي هر بشكه برسد بسياري از شركت‌هاي امريكايي مجبور خواهند شد كالاهاي خوب را با قيمت بسيار پايين به فروش برسانند و سرمايه‌گذاري‌ها متوقف خواهد شد. از نظر او به زودي كالاهاي خوبي با قيمت پايين به بازار خواهند آمد.

بلاس معتقد بود كه به زودي شاهد ضررهاي بيشتر كشورهاي توليدكننده نفت خواهيم بود و رشد اقتصادي اين كشورها پايين خواهد آمد. صندوق بين‌المللي پول نيز در پژوهشي كه اخيرا انجام داده به اين نكته اشاره كرده است كه كشورهاي توليدكننده نفت به دليل سقوط شديد قيمت نفت جزو بازندگان اصلي اقتصادي در جهان در سال 2015 بوده‌اند و كمترين رشد اقتصادي را داشته‌اند. بر اساس پژوهش صندوق بين‌المللي پول در حالي كه متوسط رشد اقتصادي كشورهاي كم‌درآمد توليدكننده نفت در سال 2014 حدود 5.7درصد بوده است در سال 2015 اين رشد به 3/0درصد رسيده است. از نظر بلاس با ادامه اين روند كاهشي قيمت نفت، فشار بيشتري به ارز كشورهاي توليدكننده نفت به ويژه روسيه، برزيل و كلمبيا وارد خواهد آمد.

يكي از جالب‌ترين نكاتي كه بلاس در سخنان خود به آن اشاره كرد، اين بود كه بهترين درمان براي كاهش قيمت «كاهش قيمت» است. يعني در حالي كه قيمت‌ها تا سال آينده روندي نزولي را طي خواهند كرد اما پس از آنكه به كف خود رسيدند دوباره روندي صعودي را در پيش خواهند گرفت.

اما با وجود تمام تحليل‌ها و بدبيني‌هاي بلاس در بلومبرگ، تحليلگران پايگاه خبري ايتارتاس روسيه نظري كاملا متفاوت دارند. آنها معتقدند نه تصميم كنگره امريكا مبني بر لغو قانون منع صادرات نفتي و نه تصميم فدرال رزرو امريكا مبني بر افزايش نرخ بهره تاثيري عميق و دايم روي قيمت‌هاي نفت نخواهند داشت. الكسي اوليوكايف وزير اقتصاد و دارايي روسيه اظهار كرده است كه تصميم فدرال رزرو امريكا تاثير چشمگيري روي قيمت نفت و همچنين روي ارزش روبل يعني ارز رايج روسيه نخواهد داشت. البته نماينده پيشين وزير اقتصاد روسيه در توييتر خود اظهار كرده است كه افزايش نرخ بهره هم روي قيمت نفت و هم روي ارز روسيه تاثير منفي خواهد داشت. او در پست توييتر خود نوشته است كه اكثر اقتصادهاي نوظهور از اين مساله آسيب خواهند ديد.

سرگئي دابين رييس سابق بانك روسيه اظهار كرده است: «منطق عمومي به اين صورت است كه قيمت نفت به دلار وابسته است و با تقويت ارزش آن، قيمت نفت كاهش مي‌يابد. اما در زمينه تصميم اخير فدرال تنها باعث نوسانات بسيار جزيي خواهد شد.» از نظر او صادرات نفت از سوي امريكا بسيار كم و جزيي خواهد بود در نتيجه نمي‌تواند شوك چنداني به قيمت نفت وارد كند. افزايش نرخ بهره نيز بسيار كم بوده است و به همين خاطر فعلا تاثير چنداني نخواهد داشت مگر اينكه به صورت تدريجي تا9 ماه آينده افزايش بيشتري پيدا كند.  اين قضايا به جريان گربه شرودينگر شباهت دارد؛ فرض كنيد گربه‌يي را در جعبه‌يي در بسته زنداني كنيد و پس از مدتي به سراغ آن مي‌رويد؛ هر چند به احتمال 90درصد اين گربه مرده است اما احتمال 10درصدي نيز وجود دارد كه او زنده باشد. اگر شما جعبه را باز كنيد جدا از همه احتمالات يا گربه‌يي مرده را مي‌بينيد يا زنده. نفت نيز اكنون در رابطه با افزايش نرخ بهره در همين وضعيت قرار گرفته است؛ بايد صبر كرد تا جعبه باز شود.