بررسی روند تغييرات جمعيتي سرپرستان جوان خانوارها
افزايش زندگي‌هاي تك‌نفره در كشور
سبك زندگي در جوامع سنتي همواره تصويري از خانواري را ترسيم مي‌كند كه در آن تمام اعضا، از سرپرست كه عموما پدر يا مادر خانوار هستند تبعيت كرده و در قالب يك ساختار منسجم با يكديگر زندگي مي‌كنند.
خبر اقتصادی - در اين ساختار عمدتا سرپرست خانوار در جايگاه نان‌آور و تامين‌كننده معيشت اين جامعه كوچك قرار مي‌گيرد. اما تغييرات فرهنگي و اجتماعي تعاريف ديگري از زندگي افراد ايجاد كرده است؛ حتي در جامعه سنتي همچون ايران. طبق گزارش مركز آمار، تغييرات ساختار خانوارها در آخرين سرشماري نشان مي‌دهد كه بخشي از جمعيت جوان كشور به دلايل مختلف جدا از خانوار زندگي مي‌كنند كه تعداد آنها طي يك دوره پنج ساله تغيير يافته است. آمار و ارقام جمعيت جوانان سرپرست خانوار در سنين 15 تا 24سالگي و نگاهي به سبك زندگي اين گروه سني در جامعه كنوني چارچوب‌هاي كليشه‌يي مفهوم خانوار را در ذهن مخاطب دچار تزلزل مي‌كند.
براساس نتايج سرشماري سال85 حدود 702هزار خانوار معمولي كشور داراي سرپرست جوان بوده‌اند، يعني تقريبا از هر 25خانوار معمولي در كشور يك خانوار را سرپرست جوان تامين كرده است. اما در سال90 تعداد خانوارهاي با سرپرست جوان به بيش از 760هزار رسيده اما باتوجه به كاهش بعد خانوار و درنتيجه افزايش تعداد خانوار معمولي از يك سو و كاهش جمعيت جوان ازسوي ديگر، سهم خانوارهاي معمولي داراي سرپرست جوان كاهش يافته به اين ترتيب كه در سال90 تقريبا از هر 28خانوار معمولي كشور يك خانوار داراي سرپرست جوان بوده است. با وجود اين، علي‌رغم كاهش جمعيت جوان سرپرست خانوار كشور، تعداد جواناني كه به تنهايي زندگي مي‌كنند از 67هزار نفر در سال85 به 77هزار نفر در سال90 افزايش يافته است. براين اساس طي 5سال فاصله بين دو سرشماري، درصد افزايش جمعيت مردان جواني كه به تنهايي زندگي مي‌كنند حدود 6درصد بوده درحالي كه ميزان افزايش زناني كه به تنهايي زندگي مي‌كنند به 48درصد رسيده است. اما همچنان سه‌چهارم جوانان تنها را مردان تشكيل مي‌دهند. اين آمار درحالي است كه افزايش جمعيت زنان سرپرست خانوار خبر از افزايش رفاه آنان نمي‌دهد.
علي‌اصغر سعيدي كارشناس اقتصاد اجتماعي، در اين خصوص به «تعادل» مي‌گويد: بسياري از زنان سرپرست خانوار در مواجهه با فوت همسر يا طلاق بالاجبار وارد اين سبك از زندگي شده‌اند و در تامين رفاه عيني زندگي خود يعني دسترسي مناسب به امكاناتي چون مسكن، خودرو، تغذيه مناسب و درمان دچار مشكل هستند.
افزايش 48درصدي زنان تنها در سال‌هاي85 تا 90 از رشد نرخ طلاق نيز تاثير گرفته به‌همين جهت نمي‌توان شرايط و امكانات مناسب زندگي را براي روي آوردن زنان به زندگي مستقل مدنظر قرار داد. همان‌طور كه آمار 18درصدي زنان سرپرست خانوار شاغل در برابر جمعيت 75درصدي مردان شاغل، خود گواه اين مدعاست.
در مجموع، باوجود آنكه از كل خانوارهاي معمولي داراي سرپرست جوان بيش از 90درصد دو نفره و بيشتر بوده‌اند، هم از لحاظ برخورداري از امكانات واحد مسكوني و هم از نظر جايگاه درآمد خانوار، همين‌طور از بعد مسائل حمايتي، خانوارهاي داراي سرپرست جوان نسبت به كل خانوارهاي معمولي ساكن از وضعيت نامطلوب‌تري برخوردار هستند. اين آمارها لزوم حمايت بيشتر از خانوارهاي داراي سرپرست جوان را به سياست‌گذاران يادآور مي‌شود. طي دوره 5ساله از سال85 تا 90 حدود يك‌سوم خانوارهاي داراي سرپرست جوان در دهك اول درآمدي و تنها حدود 5درصد از آنان در سه دهك بالاي درآمدي قرار دارند.
وضعيت رفاه خانوارهاي با سرپرست جوان
در سال90 مساحت خانه‌هاي با سرپرست جوان بزرگ‌تر شده است. اين را نتايج پژوهش اقتصادي يادشده نشان مي‌دهد و بر اين اساس طي دو سرشماري بيشترين سهم خانوارهاي معمولي ساكن با سرپرست جوان در خانه‌هايي با مساحت 50متر و كمتر زندگي مي‌كردند اما در سال90 با كاهش سهم خانوارهاي داراي واحد مسكوني 51 تا 75مترمربع سهم بيشتري را به خود اختصاص داده است و به‌گواه اين آمارها مي‌توان گفت خانوارهاي با سرپرست جوان در سال‌هاي پاياني اين سرشماري‌ها از وضعيت رفاهي بيشتري برخوردار شده‌اند.
طبق اين سرشماري‌ها ميزان افزايش سهم خانوارهاي ساكن در واحدهاي مسكوني نسبتا بزرگ‌تر در مناطق شهري بيشتر از مناطق روستايي بوده است. به‌عبارتي مي‌توان گفت گرايش جوانان به‌ويژه جوانان شهري به سكونت در واحدهاي مسكوني نسبتا بزرگ‌تر با تعداد اتاق بيشتر است.
حمايت‌هاي ارائه شده به خانوارها يكي ديگر از شاخص‌هايي است كه در اين پژوهش به آن اشاره شده است.
خانوارهاي داراي سرپرست جوان نسبت به كل خانوارها از كمك‌ها و حمايت‌هاي كمتري برخوردار بوده‌اند؛ به‌طوري كه در سال1385 سهم درآمدهاي غيرپولي خانوارهاي شهري 92/24درصد بوده است اما درآمدهاي غيرپولي خانوارهاي داراي سرپرست جوان سهمي 58/14درصدي از كل درآمدها را به خود اختصاص داده است و البته اين سهم در سال1390 با كاهش حدود 2درصدي به 33/12درصد مي‌رسد كه اين كاهش نشان از بدتر شدن وضعيت كمك‌ها و حمايت‌هاي اختصاص داده شده به خانوارهاي با سرپرست جوان دارد.
در مجموع، باوجود آنكه از كل خانوارهاي معمولي داراي سرپرست جوان بيش از 90درصد دو نفره و بيشتر بوده‌اند هم از لحاظ امكانات واحد مسكوني و هم از لحاظ جايگاه درآمد خانوار، همين‌طور از بعد مسائل حمايتي، خانوارهاي داراي سرپرست جوان نسبت به كل خانوارهاي معمولي ساكن از وضعيت نامطلوب‌تري برخوردار هستند. اين آمارها لزوم حمايت بيشتر از خانوارهاي داراي سرپرست جوان را به سياست‌گذاران يادآور مي‌شود. به گفته علي‌اصغر سعيدي «سنجش رفاه خصوصا در رابطه با زنان سرپرست خانوار مي‌تواند جدا از رفاه عيني در رفاه كيفي زندگي آنان شناسايي شود كه با زندگي مستقل از خانوار توانسته‌اند آرامش روحي و احساس خرسندي را در خود ايجاد كنند اما علاوه‌بر اين مساله تامين امكانات زندگي و حمايت از اين قشر جامعه همچنان از درجه اهميت بالايي برخوردار است به همين جهت در برنامه پنجم توسعه نيز سرفصلي با عنوان توانمندسازي سرپرست خانوار ارائه شد تا به مشكلات پيش روي اين بخش از جامعه رسيدگي شود.»
الناز خجسته - تعادل
