مكانيسم معاملات قراردادهاي آتي سهام در بورس

به گزارش «تعادل» ‌رييس اداره عمليات بازار شركت بورس اوراق بهادار تهران افزود: بر اين اساس آشنايي با نحوه كاركرد بازارهاي آتي و مكانيسم معاملات در اين بازارها براي سرمايه‌گذاري اهميت زيادي دارد چراكه سرمايه‌گذار مي‌تواند با تنوع‌بخشي به سبد سرمايه‌گذاري خود علاوه بر كسب سود، ريسك سرمايه‌گذاري‌هاي خود را نيز كاهش دهد.  وي در ادامه با اشاره به اينكه بورس اوراق بهادار تهران از سال 89 اقدام به راه‌اندازي قراردادهاي آتي سهام كرده، اظهار كرد: به دليل محدوديت‌هاي سامانه معاملاتي مانند عدم گستردگي شبكه معامله‌گران و با هماهنگي با سازمان بورس سامانه معاملات برخط آتي سهام در سال 92 راه‌اندازي شد.

 دلايل كاهش حجم معاملات آتي سهام

دهقاني گفت: نگاهي به سابقه معاملات بورس نشان مي‌دهد، قراردادهاي آتي سهام در سال 90 تعداد قابل توجهي بوده و مورد اقبال معامله‌گران قرار گرفته اما در سال‌هاي گذشته حجم معاملات اين قراردادها كاهش چشمگيري داشته است.  رييس اداره عمليات بازار شركت بورس درخصوص دلايل كاهش معاملات در بازار قراردادهاي آتي سهام گفت: تغيير نرم‌افزار آتي و عدم تمايل كارگزاران به استفاده از نرم‌افزار جديد، ريسك قابل توجه بازار آتي و مشكلات ايجاد شده براي برخي از كارگزاران در بازار آتي سكه، توقف‌هاي طولاني نماد معاملاتي برخي از سهام، ابهام در بازار سهام و عدم امكان پيش‌بيني‌هاي بلندمدت و ركود در بازار سهام و نقدشوندگي پايين بازار سهام همچنين بازار آتي سهام ازجمله دلايل كاهش حجم معاملات در بازار قراردادهاي آتي سهام هستند.

وي اذعان كرد: همچنين با توجه به ريسكي بودن اين ابزار، محدوديت‌هاي معاملاتي براي برخي از فعالان بازار ازجمله صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري و تامين سرمايه‌ها وجود دارد كه اين مساله باعث مي‌شود تعداد قابل توجهي از اشخاص نتوانند در بازار آتي فعاليت قابل توجهي داشته باشند.

 لزوم آموزش و فرهنگ‌سازي

دهقاني با تاكيد بر لزوم آموزش و فرهنگ‌سازي و اطلاع‌رساني در اين زمينه افزود: بر اين اساس بورس اوراق بهادار تهران در راستاي آموزش و فرهنگ‌سازي اقدام به برگزاري جلسات و دوره‌‌هاي آموزشي متعددي با سرمايه‌گذاران و كارگزاران به صورت رايگان كرده است و هم‌اكنون نيز كلاس‌هاي آموزشي براي عموم در بورس برگزار مي‌شود. علاوه بر اين در صورت درخواست كارگزاران به صورت اختصاصي جلسات آموزشي نيز در اين زمينه برگزار مي‌شود.

 شرايط انجام معاملات قراردادهاي آتي

وي درخصوص شرايط انجام معاملات قراردادهاي آتي سهام در بورس اوراق بهادار تهران گفت: ساعت انجام معاملات اين قراردادها در بورس از ساعت 9 الي 12:30 است و روزانه آمار معاملات قراردادهاي آتي سهام در سايت شركت بورس به صورت اطلاعيه منتشر مي‌شود كه نماي بازار آتي را در آن روز نشان مي‌دهد.

رييس اداره عمليات بازار شركت بورس اوراق بهادار تهران اضافه كرد: تعداد موقعيت‌هاي باز نشان مي‌دهد كه روي آن قرارداد خاص چند قرارداد بين خريداران و مشتريان منعقد شده است.

 ملزومات انجام معاملات آتي سهام

وي درخصوص ملزومات انجام معاملات قراردادهاي آتي سهام گفت: كارگزاران بورسي بايد شرايطي چون تهيه سامانه معاملات برخط(به صورت آنلاين) معاملات قراردادهاي آتي سهام، تضمين نزد شركت سپرده‌گذاري، مجوز معامله آتي سهام از سازمان بورس و مشتري‌يابي و آموزش معامله‌گران كارگزاري را براي انجام معاملات قراردادهاي آتي سهام در بورس داشته باشند.

دهقاني درخصوص مراحل انجام معاملات قراردادهاي آتي سهام توسط مشتريان نيز يادآور شد: در گام نخست مشتريان بايد به كارگزاران رسمي مراجعه و نسبت به امضاي بيانيه ريسك و قرارداد كارگزار مشتري اقدام كنند و مقررات معاملات برخط و تامين وجه تضمين اوليه مطابق با مشخصات قرارداد هم بايد توسط آنان رعايت شود.

 استراتژي‌هاي بازار آتي

رييس اداره عمليات بازار شركت بورس در ادامه مصون‌سازي و سفته‌بازي را دو كاربرد مهم بازارهاي آتي عنوان كرد و افزود: مصون‌سازي از قراردادهاي آتي براي محافظت در برابر تغييرات قيمت و سفته‌بازي از قرارداد آتي براي كسب سود از تغييرات در قيمت‌هاي آتي استفاده مي‌كند. وي اضافه كرد: اگر سفته‌بازان معتقد باشند كه قيمت افزايش خواهد يافت در اين صورت براي كسب سود مورد انتظار، موقعيت خريد اتخاذ مي‌كنند و برعكس، سفته‌بازان با اتخاذ موقعيت فروش از كاهش مورد انتظار در قيمت سود كسب مي‌كنند.

 چرا سفته‌بازان قرارداد آتي مي‌خرند؟

دهقاني در پاسخ به اين پرسش كه چرا سفته‌بازان قرارداد آتي مي‌خرند و به طور مستقيم، دارايي پايه را خريداري نمي‌كنند، تصريح كرد: يكي از اين دلايل هزينه‌هاي معاملاتي است كه در بازارهاي آتي بسيار كم است و دليل مهم ديگر، اهرم است؛ چراكه وجه تضمين يا وديعه‌يي كه مي‌پردازند به طور قابل ملاحظه‌يي از ارزش سهام قرارداد كمتر است.

 تفاوت سهام و قراردادهاي آتي سهام

وي درخصوص تفاوت‌هاي سهام و قراردادهاي آتي سهام نيز گفت: قراردادهاي آتي سهام در واقع يك نوع قرارداد است كه طي آن خريدار و فروشنده متعهد مي‌شوند تعداد معيني سهام را در آينده و به قيمت مشخصي با هم معامله كنند.

بنابراين قراردادهاي آتي سهام يك نوع تعهد محسوب مي‌شوند و در تاريخ سررسيد خريدار و فروشنده الزام دارند كه اين معامله را انجام دهند. رييس اداره عمليات بازار شركت بورس اضافه كرد: همچنين اگر يكي از طرفين معامله تعهد خود را انجام ندهد مثلا خريدار پول را واريز نكند يا فروشنده سهام را براي فروش در كد معاملاتي خود نداشته باشد، مي‌گويند خريدار يا فروشنده نكول كرده‌اند كه در اين صورت نكول‌كننده بايد خسارت مربوط را بپردازد به علاوه اينكه اين امكان وجود دارد كه هر دو طرف نيز نكول كنند.

دهقاني گفت: عمر نامحدود سهام نيز يكي ديگر از تفاوت‌ها ميان سهام و قراردادهاي آتي سهام است و بر اين اساس بايد اشاره كرد كه قراردادهاي آتي سهام داراي سررسيد هستند.

وي اضافه كرد: در زمان خريد سهام، كل ارزش سهام پرداخت مي‌شود ولي اگر قرارداد آتي سهام خريداري يا فروخته شود ابتدا فقط 20درصد ارزش قرارداد به قيمت تئوريك كه در ابتداي انتشار قرارداد مشخص مي‌شود بايد پرداخت شود كه اين مساله باعث مي‌شود كه خريدار يا فروشنده قرارداد با مبلغ پول كمتري تعداد سهام بيشتري را متعهد به خريد يا فروش شود.

 ريسك معاملات قراردادهاي آتي سهام

وي درخصوص ريسك معاملات قراردادهاي آتي سهام نيز يادآور شد: در كليه معاملات آتي، سود و زيان خريدار و فروشنده متقارن است؛ بدين مفهوم كه اگر طرف دارنده موقعيت تعهدي خريد در اين قرارداد سود مي‌كند، طرف دارنده موقعيت فروش زيان مي‌كند.

رييس اداره عمليات بازار شركت بورس گفت: مساله‌يي كه در اين زمينه بسيار اهميت دارد، وجود اهرم مالي است كه اين ريسك را تشديد مي‌كند.

دهقاني اضافه كرد: همچنين توقف نمادهاي معاملاتي سهام به مدت طولاني مي‌تواند يك ريسك محسوب شود؛ به خصوص اگر فروشنده سهام را در اختيار نداشته باشد و بخواهد قبل از سررسيد اقدام به خريداري سهام پايه كند.

رييس اداره عمليات بازار شركت بورس در پايان اظهار كرد: نقدشوندگي بازار قراردادهاي آتي سهام درحال حاضر بسيار پايين است و به دليل اينكه مشاركت‌كنندگان در اين بازار كم هستند و بازارگرداني نيز در اين بازار فعاليت ندارد، اين موضوع مي‌تواند به عنوان يكي ديگر از ريسك‌هاي معاملات قراردادهاي آتي سهام مطرح باشد.