رييس انجمن سازندگان شناور و سازه‌هاي دريايي عنوان كرد:
خواب 90 درصدي ظرفيت كشتي‌سازي كشور
« به علي گفت مادرش روزي كه بترس و كنار حوض مرو» از آب ما را ترسانده‌اند، از ابتدا در كتاب‌هاي درسي‌مان، اما آب اعتلاست، دريا ما را بزرگ مي‌كند، دريا كشور را مي‌سازد. اين تنها جمله‌يي بود كه با آرامش و انرژي خاصي مي‌گويد، در طول تمام مصاحبه با صداي نيمه بلند و شور و هيجان خاصي صحبت مي‌كند، براي من كه نخستين‌بار است با او صحبت مي‌كنم، كمي غريب به‌نظر مي‌رسد؛ پشت سرش يك كشتي بادباني بزرگ خودنمايي مي‌كند تا به اندازه كافي فضا را دريايي كند؛ اينجا دفتر كار ناصر فلاحي، رييس انجمن سازندگان شناور، تجهيزات و سازه‌هاي دريايي است.
خبر اقتصادی - ناصر فلاحي متولد 1318 مدرك دكتري خود در رشته كشتي‌سازي و مهندسي مكانيك را از دانشگاه پلي‌تكنيك ناپل ايتاليا گرفته است، سال72 بعد از اتمام تحصيلات و بازگشت از ايتاليا وارد بخش خصوصي كشور شده و در شركت‌هاي متعددي فعاليت كرده است.
به گفته او، انجمن سازندگان شناور، تجهيزات و سازه‌هاي دريايي هميشه موضوع را اساسي نگاه مي‌كرد، چون در حمل‌ونقل دريايي يكي از عوامل اصلي، كشتي است، به اين دليل كه زماني كه كشتي نداشته باشيم، حمل‌ونقل دريايي هم معني ندارد، در انجمن سازندگان شناورها كه يكي از پايه‌هاي اصلي حمل‌ونقل دريايي را تشكيل مي‌دهد، بايد بگوييم چه كنيم؟ ما از 50سال گذشته يعني 15سال قبل از انقلاب و 37سال بعد از آن، شايد بيش از 60-50 ميليارد كشتي خريديم كه عمدتا از اروپا، بلژيك، لهستان بود و بعد ژاپن و كره كه با خريدهاي زيادي كه از اين كشورها داشتيم پيشرفت كردند!
خريد عمده كشتي از اروپا و خاور دور
فلاحي بااشاره به اينكه خريدهاي كشتي به‌طور عمده از داخل كشور انجام نمي‌شود، مي‌گويد: در مواردي بود كه به يك‌باره ما 15كشتي بسيار بزرگ (bulk ship) از كره خريداري كرديم؛ ما در زماني كه از اروپا خريد مي‌كرديم، صنعت كشتي‌سازي اروپا را با خريدهاي‌مان توسعه داديم، چراكه يكي از مشتريان هميشگي‌شان بوديم و بعد از آن به خاور دور رفتيم و از كره و ژاپن و چين خريدهاي كشتي را انجام داديم.
رييس انجمن سازندگان شناورهاي دريايي ادامه مي‌دهد: در اين شرايط با خودمان گفتيم براي توسعه صنعت كشتي‌سازي داخل چه كنيم؟ گفتيم براي خودمان نيروي كار تعريف كنيم، بدون نيروي تحصيلكرده و آموزش ديده هم كاري نمي‌توان انجام داد، بنابراين نخستين كار اين بود كه نيروي كار تعريف كنيم. بعد از نيروي كار بايد تسهيلات ايجاد مي‌كرديم، يعني كارخانه‌هاي كشتي‌سازي ايجاد شود، اين كار را كم و بيش چه در قبل از انقلاب و چه در بعد از انقلاب با فرصت مناسب پيشروي كرد، به‌طوري كه در حال حاضر ظرفيت‌هاي بالاي توليد كشتي داريم.
توانايي استفاده داخلي از 165هزار تن فولاد در كشتي
مي‌پرسم چگونه ما داراي ظرفيت‌هاي بالاي كشتي‌سازي هستيم ولي ساخت كشتيمان تا اين اندازه شامل مرور زمان مي‌شود و در مواردي ديده شده كه شركت‌هاي كشتي‌سازي حدود 14سال در تحويل دادن يك كشتي زمان سوزانده‌اند، مي‌گويد: شرايط باعث اين اتفاقات شده است.
طبق آخرين بررسي كه وزارت صنايع انجام داد، ما سالانه مي‌توانيم 165هزار تن فولاد در كشتي كار كنيم در صورتي كه در حال حاضر ظرفيت استفاده از اين مقدار شايد 10درصد باشد، يعني 90درصد بلا استفاده مي‌ماند.
ظرفيت بالقوه توليد كشور خوب است، آيا از اين ظرفيت توليد استفاده مي‌شود؟
خير. در بعضي بخش‌ها مثل سازه‌هاي فرا ساحلي و سازه‌هاي دريايي خوب عمل كرده‌ايم، در اين زمينه ما خودكفا شده‌ايم و كسي ديگر به اين فكر نمي‌كند كه از خارج از كشور اين سازه‌ها را وارد كند.
چرا كشتي‌هاي‌مان فروش نمي‌رود؟
او مي‌افزايد: بنابراين باز به صحبت قبل بازمي‌گردم، ما نيروي كار داريم، تسهيلات ساخت سخت‌افزاري هم داريم، پس چرا كشتي نمي‌سازيم؟ براي اينكه سفارش نمي‌گيريم. يعني شركت‌هاي دولتي ما سفارش‌هاي ساخت‌شان را به خارج از كشور مي‌دهند، حرف‌شان هم اين است كه پول ندارند پرداخت كنند، مي‌گويند دولت چين به ما اعتبار و فاينانس مي‌دهد، من كشتي را از آنها مي‌گيرم و طي چند سال پولش را مي‌دهم؛
فلاحي بااشاره به اين موضوع كه شرايط را براي تسهيل خريد فراهم كرديم، مي‌گويد: اينجا بود كه ما فكر كرديم كه كاري انجام دهيم كه امكان فاينانس كردن شناور از ايران هم وجود پيدا كند، نامه‌يي به حضور رياست محترم جمهور و آقاي جهانگيري نوشتيم و بالاخره منجر به اين شد كه به صندوق توسعه ملي دستور دادند كه يك ميليارد دلار بودجه براي كشتي‌سازي تخصيص بدهند.
دستور افتتاح اسناد ارزي
وي ادامه مي‌دهد: در حال حاضر ما مشغول كار روي آيين نامه اجرايي اين طرح و ميزان بودجه هستيم، مثلا صندوق توسعه ملي يكي از بندهايش اين است كه مي‌گويد، ما پول را در خارج به شما مي‌دهيم و نه در داخل كشور، اما چطور ممكن است كه وقتي كارخانه كشتي‌سازي در داخل كشور است، براي ما اين پول نه در خارج، بلكه در داخل كاركرد دارد. بنابراين دوباره نامه‌يي به آقاي جهانگيري نوشتيم و ايشان دستور دادند كه اين پول با افتتاح اسنادي ارزي به نفع سازنده‌ها در داخل باشد. فلاحي مي‌افزايد: در مرحله بعد گفتيم اين موضوع را قانونمند كنيم تا شركت‌هاي كشتي‌سازي داخلي دولتي نتوانند بروند از خارج از كشور كشتي بخرند، و مجددا نامه به آقاي روحاني نوشتيم و ايشان هم يك دستور بدون چون و چرا و بدون تفسير به وزارت صنايع دادند كه شركت‌هاي دولتي كشتي‌سازي نتوانند كشتي‌هايي كه از خارج خريداري مي‌كنند را وارد كشور كنند.
سر و سامان امور زيربنايي براي كشتي‌سازي
در ادامه فلاحي با اشاره به اينكه طي دوسال از توافق موقت تا توافق نهايي هسته‌يي مشغول اين كارهاي زيربنايي بوديم، مي‌افزايد: يكي از شركت‌هاي كشتي‌سازي مهم داخلي را مثال مي‌زند كه در حال حاضر روزگار خوشي ندارد و مي‌گويد: آن يك شركت بسيار مهم و يك اهرم كنترل قيمت در كشور بود، پروژه‌هاي نفتي كه انجام پذيرفت اگر وجود اين شركت نبود، اين پروژه‌ها به دو برابر قيمت انجام مي‌پذيرفت. و اين‌گونه تشريح مي‌كند كه اين شركت دچار مشكلات مالي، بورسي و مشكلات خريد و فروش شد و در حال حاضر شوراي عالي صنايع دريايي اقداماتي در جهت بازگرداندن اين شركت كرده‌اند، چرا كه يكي از سرمايه‌هاي كشور است، داراي 5هزار نفر نيرو، داراي تكنولوژي و امكانات ساخت است، اگر امروز بخواهيم اين شركت را فراموش كنيم و از صفر شروع به ساخت شركت كشتي‌سازي ديگري كنيم، بايد 50سال صبر كنيم، بنابراين بايد نجات دهيم.
تامين نيازمندي‌هاي كشور در داخل
وي مي‌گويد: بايد نيازمندي‌هاي كشور را از طريق سازنده داخلي تامين كنيم، درخصوص خريد كشتي خريداران مي‌گويد، قبل از اين خريداران مي‌گفتند: پول نداريم، مي‌خواهيم كشتي هم بخريم، ولي كشور چين با 100درصد فاينانس به من كشتي مي‌دهد، من مي‌روم و از كشور چين كشتي مي‌خرم و طي مرور زمان هم پولش را به باز مي‌گردانم، كه طي زمان هم پول را نه از جيب خودشان كه از منابع دولتي باز مي‌گردانند! گرفتاري حال حاضر صنعت كشتي‌سازي اين است كه رغبت به سفارش ندارند و بهانه‌شان هم اين است كه من 10سال است، سفارش كشتي داده‌ام ولي هنوز ساخته نشده و تحويل نگرفته‌ام، آيا مي÷رسيد چرا ساخته نشده است؟ زماني كه پول به كشتي ساز و سفارش‌گيرنده ساخت كشتي نمي‌دهيد، چطور مي‌تواند كشتي بسازد؟ مگر مي‌توان توليد داخل و منافع داخل را در نظر نگرفت؟ عزم بر اين است كه توليد داخل را درست كنيم.
قطعه‌سازي توجيه‌پذير نيست
وي در واكنش به اين موضوع كه كشتيراني جمهوري اسلامي ايران سياست خود را روي اجار‌ه‌داري مي‌خواهد ببرد، به اين معنا كه تمامي كشتي‌هايش را نوسازي كرده و بفروشد و خودش هم كشتي نخرد بلكه اجاره كند، بسيار متعجب مي‌شود و مي‌گويد: باز هم تمام تلاش اين است كه توليد داخل پا نگيرد، چرا بايد اين‌گونه باشد كه صنعت كشتي‌سازي داخل را متوقف كنيم و برويم. وي در پاسخ به سوال ديگري مبني بر اينكه چرا در زمينه سرمايه‌گذاري تعميرات قطعات كشتي باتوجه به اينكه از تنگه هرمز هزاران تردد كشتي صورت مي‌گيرد نداريم، مي‌گويد: سرمايه‌گذاري‌هاي سنگين با تعميرات قطعه برگشت ندارد و توجيه‌پذير نيست. وي ادامه مي‌دهد: اگر من صنعت كشتي‌سازي داشته باشم مي‌توانم قطعه‌هايش را هم در داخل تامين كنم، اما اگر نداشته باشم به چه كسي قطعه بدهم؟ قطعه‌هاي كشتي هزاران هزار قطعه است كه هريك از اين هزاران قطعه، به ميزان زيادي توليد‌كننده در جهان دارد، من براي كدام‌شان بسازم؟ زماني كه خودم در داخل صنعتي به نام كشتي‌سازي نداشته باشم؟
بهترين كشتي‌ها را در خزر ساختيم
به گفته وي، قطعه‌سازي عملي نيست، قطعه را از سازنده مي‌گيرند نه من كه مي‌خواهم شروع به قطعه‌سازي كنم، قطعه‌سازي چه زماني برايمان صرف مي‌كند؟ سازنده تجهيزات كشتي كه خود سازنده كشتي است، قطعات يدكي را طي ساليان تامين مي‌كند و خريدار كشتي را به حال خودش رها نمي‌كند. و در اين حالت كه شما سازنده كشتي باشي و قطعه را هم تامين كني براي تقاضايي كه مي‌داني وجود دارد، در آن زمان مقرون به صرفه و توجيه‌پذير است.
فلاحي مي‌گويد: درياي خزر را در نظر بگيريد؛ ما بهترين كشتي‌ها را در اين دريا ساخته‌ايم، هيچ فكر كرده‌ايم چرا؟ چون درياي خزر بسته است، نمي‌توانيم برويم و كشتي را از چين واردش كنيم، خواستيم و ساختيم، درياي خزر راه ورود ندارد و ناچار به ساخت شديم.
لزوم قطع اميد خارجي‌ها از خريد كشتي
او اظهار مي‌كند: تازه اين را هم در نظر بگيريد كه شهرهاي شمالي ما صنعتي نيستند و بيشتر با كشاورزي اداره مي‌شوند ولي شهرهاي جنوبي ما صنعتي هستند، اهواز و آبادان 100سال است كه صنعت نفت دارند و بسيار با شهرهاي شمالي تفاوت دارند، با اين حال در حاشيه همين شهرها ما كشتي و شناورهاي خوب ساختيم، با اين حال اگر درياي خزر هم راه ورود داشت نمي‌گذاشتند ما كشتي بسازيم بلكه وارد مي‌كردند.
تخصيص يك ميليارد دلار اعتبار
وي در پاسخ به اينكه با توجه به اينكه در كشتي‌سازي ريسك سرمايه‌گذاري بالايي وجود دارد، براي كاهش ريسك و ورود سرمايه‌گذار شما به عنوان بخش خصوصي و نماينده صنوف شناورسازان و سازه‌هاي دريايي چه راهكارهايي ارائه مي‌دهيد، مي‌گويد: خارجي‌ها هميشه در ذهن‌شان اين است كه در انتها كار را در ايران مي‌گيرند و سياسانه عمل مي‌كنند، و معتقدند كه ما در اين زمينه ناچاريم كه به سمتشان برويم، ولي اگر خارجي‌ها قطع اميد كنند و بدانند كه راهي نيست و ايران ديگر از آنها كشتي نمي‌خرد، مطمئن باشد وارد مي‌شوند و در يك تعامل سازنده دست همكاري مي‌دهند. فلاحي بااشاره به موضوع سرمايه‌گذاري‌هاي خارجي مي‌گويد: سرمايه‌گذاري خارجي در حال حاضر خيلي دغدغه شده و بحث روز است، اما بايد بدانيم كه ما خودمان كارخانه‌هاي ساخت كشتي داريم، سرمايه هم كه با لطف دولت آقاي روحاني به ميزان يك ميليارد دلار تخصيص داده شده، در حال حاضر ما نياز به اين داريم كه شركت‌هاي سفارش‌دهنده كشتي به داخل سفارش دهند تا توليد داخل حفظ شود. نظر من اين است كه بايد شركت‌هايي كه كشتي به ايران مي‌فروخته‌اند از بابت بازار فروش به ايران قطع اميد كنند تا خودشان به كشور وارد شوند و پاي ميز مذاكره بنشينند به اين معنا كه چه كمك‌هايي در مديريت، تعمير كالا، مهندسي مي‌تواند انجام دهد كه توليد در داخل كشور باشد.
سارا جنگروي تعادل
