گزارشی از افول قدرتمندترين كارتل نفتي جهان
قدرت 55 ساله دود شد
55 سال از تولد اوپك مي‌گذرد؛ تولدي كه ساختار قدرت در بازار جهاني نفت را تغيير داد. طي اين سال‌ها سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) بيشترين قدرت را در بازار نفت در اختيار داشته است چرا كه ميزان بالايي از ذخاير نفتي جهان در خاك كشورهاي عضو اين سازمان نهفته است. اما اين روزها به نظر مي‌رسد اين سازمان، قدرت و انسجام خود را از دست داده است.
خبر اقتصادی - نشست اوپك كه پيش از اين محلي براي قدرت‌نمايي اعضاي سازمان تلقي مي‌شد اخيراً به محلي براي شكست و عدم توافق تبديل شده است. اوپك بيش از هر زماني دو قطبي شده است. يك‌سو كشورهايي هستند كه به دنبال حفظ سهم خود هستند و تنها استراتژي كه دنبال مي‌كنند حفظ سقف توليد است. عربستان سعودي نيز در اين بين طلايه‌دار آنهاست. از سوي ديگر كشورهايي وجود دارند كه به دليل كاهش شديد بهاي نفت با كسري بودجه و مشكلات بزرگي مواجه شده‌اند و بر كاهش توليد نفت اوپك اصرار دارند. ونزوئلا و اكوادور از جمله اين كشورها هستند. اين كشمكش‌ها در حالي است كه قيمت نفت اوپك از روز 13نوامبر به زير 40دلار رسيده است. بر‌اساس اطلاعات به دست آمده از سايت رسمي اوپك، قيمت نفت اوپك در روز سوم دسامبر به 37.89دلار در ازاي هر بشكه رسيده است. بحث افزايش مازاد عرضه نفت و كاهش قيمت در حالي اوج گرفته است كه ايران خود را آماده مي‌كند بلافاصله پس از برداشته شدن تحريم‌ها ميزان توليد نفت خود را به سطوح پيش از تحريم برساند.
به گزارش «تعادل» به نقل از انرژي فيوز، سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) در آخرين نشست خود سطح توليد فعلي خود را حفظ كرد. با وجود مازاد عرضه‌يي كه بازار نفت با آن مواجه است، اعضاي اين سازمان براي كاهش توليد در وين به توافقي دست نيافتند. به اين ترتيب سازمان همچنان با استراتژي عربستان برنامه‌هاي توليدي خود را پيش مي‌برد. طبق آمار به دست آمده از آژانس بين‌المللي انرژي، اوپك در حال حاضر حدود 31ميليون و 760هزار بشكه در روز نفت توليد مي‌كند. اين در حالي است كه سقف توليد رسمي اين سازمان 30ميليون بشكه در روز است. اوپك در آخرين نشست خود اشاره‌يي به سقف توليد سازمان نكرد. به نظر مي‌رسد سقف توليدي كه در سال 2011 مشخص شده به اين زودي تغييري نكند.
بيژن نامدار زنگنه وزير نفت ايران به شانا گفته است: «بازار نفت از تصميم اوپك آگاه بود و اكنون كشورهايي كه مازاد عرضه نفت دارند مسوول عواقب آن در بازار هستند.» زنگنه اشاره كرده است كه در نشست اخير اوپك دو ديدگاه وجود داشته است؛ گروهي معتقد بوده‌اند بايد سقفي براي توليد وجود داشته باشد تا علاوه بر متعادل كردن بازار، مازاد عرضه‌يي كه هم‌اكنون در بازار وجود دارد را كنترل كند اما اين ديدگاه تاييد نشده است. زنگنه اظهار كرده است: «گروه ديگري كه در اقليت هستند نيز به سقف بالاتر از 30ميليون بشكه در روز تاكيد داشتند كه ما با آن موافق نبوديم. از آنجا كه هر دو گروه با هم مخالف بودند هيچ تصميمي اتخاذ نشد.» او همچنين گفته است: «عده‌يي سعي داشتند با بالا بردن سقف توليد در اجلاس 168 اوپك به نوعي مازاد عرضه خود را در بازار قانوني كنند.» طبق گفته زنگنه در حال حاضر كشورهاي عضو اوپك هر ميزاني كه مايل باشند نفت توليد و روانه بازار مي‌كنند به همين خاطر است كه بازار از نفت اشباع شده است. به گزارش «تعادل»، روزنامه ديلي‌ميل در يكي از جديدترين گزارش‌هاي خود نوشته است: «تحليلگران معتقدند سياست سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) مبني بر حفظ توليد بالاي نفت و در كنار آن ورود دوباره نفت ايران به بازارهاي جهاني مي‌تواند فشار زيادي را به قيمت‌ها وارد كند.» هر چند قيمت پايين نفت باعث كاهش درآمدهاي كشورهاي عضو اوپك خواهد شد اما در عين‌حال مي‌تواند باعث كاهش توليد نفت از سوي برخي كشورهاي غير اوپكي شود. اين مساله به سعودي‌ها كمك مي‌كند سهم خود را همچنان در بازار نفت حفظ كنند.
سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) روز جمعه در نشست 168 خود در وين تصميم گرفت ميزان توليد خود را كاهش ندهد؛ اين در حالي است كه توليد نفت ايران نيز
به‌زودي افزايش خواهد يافت.
نشست اوپك در حالي برگزار مي‌شد كه كشورهايي كه بيش از يك‌سوم نفت جهان را توليد مي‌كنند براي چندين ماه متوالي از سقف توليد 30ميليون بشكه در روز خود تجاوز كرده‌اند. اين كارتل نفتي حدود 32ميليون بشكه نفت در روز توليد مي‌كند و انتظار مي‌رود اين رقم طي چند ماه آتي با افزايش توليد نفت از سوي ايران روندي صعودي را در پيش بگيرد. به اين ترتيب واضح است كه اوپك توليد هدف خود را كه روز جمعه نيز تكرار كرد مدت‌ها ترك كرده است. هر چند قيمت نفت براي هجدهمين ماه متوالي روندي نزولي را در پيش گرفته است و بيش از 60درصد سقوط كرده است اما همچنان عربستان سعودي و ديگر متحدانش در حاشيه خليج‌فارس بر استراتژي خود اصرار دارند و توليد نفت را كاهش نمي‌دهند. عربستان از يك‌سال و نيم پيش تاكنون براي تحت فشار قرار دادن توليدكنندگان پرهزينه نفتي در ايالات متحده امريكا و روسيه اين استراتژي را در پيش گرفته است.
قيمت نفت خام در ژوئن سال 2014 بيش از 100دلار در ازاي هر بشكه بود اما از زماني‌كه بازار با مازاد عرضه نفت، كاهش رشد تقاضا و دلار قدرتمند مواجه شد قيمت طلاي سياه نيز رو به افول رفت.
افزايش عرضه نفت در حقيقت از توليد نفت شيل در امريكاي شمالي ناشي شده است كه به آن نفت نامتعارفي گفته مي‌شود كه از دل صخره‌ها پمپاژ مي‌شود.
انتظار مي‌رفت كه با نفت زير 40دلار، سرمايه‌گذاري‌هاي نفتي در ايالات متحده امريكا كاهش پيدا كند چرا كه با اين قيمت، توليد نفت براي توليدكنندگان مقرون‌به‌صرفه نخواهد بود اما با اين وجود سرمايه‌گذاري‌ها در امريكا همچنان ادامه دارد.
يكي از تحليلگران موسسه ناتيكسيس مي‌گويد: «سرمايه‌گذاري در ايالات متحده در بخش توليد نفت تنها در صورتي كاهش مي‌يابد كه قيمت نفت براي مدتي طولاني در همين محدوده پايين باقي بماند.» طبق گفته اين تحليل‌گر، استراتژي اوپك هميشه نتيجه مي‌داد اما اين‌بار به زمان بيشتري نياز دارد.
اما بيژن نامدار زنگنه وزير نفت ايران اظهار كرده است كه توليد نفت شيل با اين سياست نفتي اوپك هيچ‌گونه كاهش يا افزايش چشمگيري را تجربه نكرده است. زنگنه همچنين تاكيد كرد: «كشورهاي عضو اوپك پول زيادي را از دست داده‌اند و به نظر مي‌رسد ديگر كاري از دست كسي برنمي‌آيد.» به اين ترتيب در كوتاه‌مدت شاهد تغييري نخواهيم بود. عربستان سعودي روز جمعه در نشست خود تصريح كرده است كه تنها در صورتي راضي به كاهش توليد نفت خواهد شد كه ديگر كشورهاي توليدكننده غير اوپك نيز توليد خود را كاهش بدهند.
علي النعيمي وزير نفت عربستان سعودي به يكي از خبرنگاران گفته است: «ما بارها تكرار كرده‌ايم كه با هر كسي كه بخواهد تعادل را به بازار نفت بازگرداند همكاري خواهيم كرد.»
كشورهاي ضعيف‌تر عضو اوپك نظير ونزوئلا، اكوادور و الجزاير به دليل كاهش درآمدهاي نفتي بارها درخواست كاهش توليد را مطرح كرده‌اند. اعضاي اوپك در نشست روز جمعه خود به نتيجه مشخصي دست نيافتند. در حالي كه اوپك در گزارش‌هاي خود در نشست‌هاي پيشين هميشه به سقف توليد اشاره مي‌كرد اين‌بار هيچ‌گونه اشاره‌يي در اين زمينه نكرد. زنگنه در اين باره اظهار كرده است: «از آنجا كه به تفاهم نرسيديم، سقف توليد معين نشده است.»اين صحبت‌ها نشان مي‌دهد اوپك ديگر آن اوپكي نيست كه 55 سال پيش متولد شد.
نسیم بنایی
