بررسی عملکرد شش ماهه تسهیلات دهي بانك ها، رشد تسهيلات يك سوم رشد سپرده هاي بانكي

 نگاهي به اقلام بخش پولي و بانكي در شهريور 94 نشان مي دهد كه رشد مانده تسهيلات بانك ها به ميزان يك سوم رشد نقدينگي و رشد سپرده هاي غير دولتي در بانك هاي كشور است. 

 براساس تازه ترین گزارش  بانک مرکزی مربوط به عملكرد شش ماهه بخش پولي و بانكي كه وضعیت تسهیلات اعطایی بانک ها و موسسات اعتباری را توضيح داده، سهم عقود مشارکت مدنی به بيش از 41 درصد افزايش يافته و با 4.5 درصد نسبت به اسفند 93، سهم 41.8 درصدي از کل تسهیلات داشته است.

 مانده تسهیلات مشارکت مدنی از 261 میلیارد تومان در اسفند 93 به 273 میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده و رشد آن بیانگر این واقعیت است که سهم عقود مشارکتی از کل تسهیلات بانک ها همچنان رو به افزایش است و از 38 درصد در سال 93 به حدود 42 درصد در شهريور 94 رسيده است. 

كارشناسان دليل رشد سهم عقود مشاركتي را تمايل بانك ها به جلب سود بيشتر ازطريق عقود مشاركتي و تمايل متقاضيان نيازمند نقدينگي به دريافت تسهيلات از بانك ها اعلام كرده اند و اين موضوع نشان دهنده اين واقعيت است كه روند كاهش سهم عقود مبادله اي با سود تسهيلات كمتر، همچنان ادامه دارد و سهم عقود مشاركتي با سود بالاتر روبه افزايش است. 

از سوی دیگر مانده تسهیلات فروش اقساطی با رقم 167 هزار میلیارد تومان و سهم 25.7 درصدی از كل تسهيلات در رتبه دوم تسهیلات دهی بانک ها قرار دارد. مانده تسهیلات فروش اقساطی از 183 هزار میلیارد تومان در اسفند 93 با 8.7- درصد کاهش به 167 هزار میلیارد تومان رسید و اگرچه نشانگر تقاضای بالا برای دریافت این نوع تسهیلات در شبکه بانکی است اما در عين نشان مي دهد كه تمايل بانك ها به پرداخت عقود مشاركتي افزايش يافته و سهم عقود فروش اقساطي كمتر شده است. 

در رتبه سوم تسهیلات بانک ها و موسسات اعتباری، سایر تسهیلات قرار دارد که مانده آن در اسفند 93، بيش از 72 هزار میلیارد تومان بوده و با 12.2 درصد رشد به 81 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده است و نشان دهنده سهم 12.5 درصدی این نوع تسهیلات در شبکه بانکی است.

برخي كارشناسان در توضيح سرفصل ساير در تسهيلات مي گويند كه اين سرفصل احتمالا مربوط به مطالبات معوق بانكي و بدهكاران بزرگ بانكي و خريد دين است كه قبلا با نرخ هاي كمتر در دولت احمدي نژاد تسهيلات دريافت كرده اند اما حالا با نرخ هاي تسهيلات بالاتر، به روز شده و استمهال شده اند و اگرچه اكنون جزو تسهيلات جاري محسوب مي شود اما در واقع مطالبات معوق قبلي است كه در دو سال اخير به تدريج استمهال شده و رقم آن روبه افزايش بوده است. 

سرفصل ساير در اسفند 1391 معادل 57 هزار ميليارد تومان بوده كه در اسفند 92 به 65 هزار ميليارد تومان و در اسفند 93 به 72 هزار ميليارد تومان افزايش يافته و در شهريور 94 به 81 هزار ميليارد تومان رسيده است. سهم ساير از كل تسهيلات در سه سال اخير بين 12 تا 14 درصد كل تسهيلات بوده است. 

اما برخي صاحب نظران معتقدند كه سرفصل ساير نمي تواند متعلق به مطالبات معوق استمهال شده باشد زيرا در فصل عقود تسهيلات آمده و احتمالا موارد ديگري غير از عقود تعريف شده را شامل مي شود.  

در هر حال با توجه به سهم 12 درصدي رديف ساير از كل تسهيلات و رقم بزرگ 81 هزار ميليارد توماني آن، مي توان گفت كه جزئيات آن هرچه باشد، سهم بالايي در كل تسهيلات بانكي دارد. 

در رتبه چهارم تسهیلات قرض الحسنه قرار دارد كه بزرگترين عقود مبادله اي را شامل مي شود. به طوری که مانده تسهیلات قرض الحسنه در اسفند 93، معادل 31 هزار میلیارد تومان بوده و با 6.3 درصد رشد به 33 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسید و 5.2 درصد از مانده تسهیلات را به خود اختصاص داده است. عمده ترين وام هاي اين عقود مبادله اي را وام ازدواج جوانان تشكيل مي دهد كه در سال هاي اخير، بانك ها همت زيادي در اين زمينه داشته اند. 

از سوی دیگر وام جعاله تعمیر مسکن با سهم 4.4 درصدی در رتبه پنجم تسهیلات دهی بانک ها قرار دارد و از رقم 28 هزار میلیارد تومان در اسفند 93 به 29 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده و بیانگر 1.5 درصد رشد است.

در رتبه ششم عقود مرابحه قرار دارد. عقود مرابحه با اين كه براي اولين بار از تيرماه 94 به جمع عقود بانكداري پيوسته اما بلافاصله جاي خود را باز كرده و با سهم 3.4 درصدی از مانده تسهیلات بانك ها، مانده اين تسهيلات در شهریور 94 به 22 هزار میلیارد تومان رسيده و نشان دهنده تمايل بانك ها به استفاده بيشتر از اين نوع ابزار بانكي است

بانك مركزي توضيح داده كه از تیر 94 آمار تسهیلات عقود مرابحه و استصناع به تفکیک عقود اسلامی اضافه شده است.

كارشناسان با توجه به كارايي عقد مرابحه در خريد كالا و افزايش رفاه مردم ومشتريان بانك ها، پيش بيني مي كنند كه در سال هاي آينده مرابحه به يكي از رقباي اصلي بازار عقود بانكي تبديل خواهد شد. 

در رتبه هفتم عقود مشارکت حقوقی قرار دارد  که با سهم 3 درصدی از كل تسهیلات، مانده اين عقود از19.2 هزار میلیارد تومان در اسفند93  به 19.8 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده و با رشد 3.2 درصدی مواجه شده است.

رتبه هشتم به وام مضاربه با مانده 15 هزار میلیارد تومانی و سهم 2.4 درصدی تعلق دارد و مانده این نوع تسهیلات از 15.6 هزار ميليارد تومان در اسفند 93 به 15.4 هزار ميليارد تومان در شهريور 94 رسیده که با كاهش 1.3- درصدي همراه بوده است.

از سوی دیگر تسهیلات سرمایه گذاری مستقیم با سهم اندک 1.1 درصدی از مانده تسهیلات از 5 هزار میلیارد تومان در اسفند 93 به عدد 7 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده که رشد 24.2 درصدی داشته است.

در رتبه بعدی اجاره به شرط تملیک با سهم 0.3 درصدي  قرار دارد که مانده آن از عدد 2.8 هزار میلیارد تومان در اسفند 93 به 1.7 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده و با کاهش 36.1 درصدی مواجه شده است.

در رتبه بعدی عقود سلف با سهم 0.4 درصدي قرار دارد که از عدد 2.5 هزار میلیارد تومان در اسفند 93 به 2.4 هزار میلیارد تومان در شهریور 94 رسیده و4.6- درصد كاهش داشته است. 

در رتبه آخر نیز عقود استصناع قرار دارد که هنوز هیچ گونه آمار و عملکردی در ارتباط با آن منتشر نشده است.

مانده تسهیلات اعطایی بانک های غیردولتی از 368 هزار ميليارد تومان در اسفند 93، به 386 هزار میلیارد تومان در شهريور 94رسيده که با 4.9 درصد رشد همراه شده و سهم بانك هاي غير دولتي از كل تسهيلات بانك ها 59 درصد بوده است. 

مانده بانک های تخصصی نيز از 161 هزار ميليارد تومان در اسفند 93،  به 168 هزار ميليارد تومان در شهريو94 رسيده و در شش ماهه اول سال  با 4.7 درصد رشد مواجه شده است. سهم بانك هاي تخصصي از كل تسيهلات بانك ها معادل 25.8 درصد بوده است. 

مانده بانک های تجاری نيز از 94 به 98 هزار ميليارد تومان افزايش يافته كه با 4.2 درصد رشد همراه بوده و سهم بانك هاي تجاري از كل تسهيلات نيز 15 درصد بوده است.

نوع تسهیلات بانک ها	شهریور 94 هزار ميليارد تومان	درصد از کل تسهیلات	رشد نسبت به اسفند 93
کل تسهیلات بانکها و موسسات اعتباری	653	100	4.8
قرض الحسنه	33	5.2	6.3
مضاربه	15	2.4	1.3-
سلف	2	0.4	4.6-
مشارکت مدنی	273	41.8	4.5
جعاله	29	4.4	1.5
فروش اقساطی	167	25.7	8.7-
مرابحه	21	3.4	-
استصناع	-	-	-
اجاره به شرط تملیک	1	0.3	36.1-
مشارکت حقوقی	19	3	3.2
سرمایه گذاری مستقیم	7	1.1	24.2
سایر	81	12.5	12.2
بانک های تجاری	98	15	4.2
بانک های تخصصی	168	26	4.7
بانک های غیردولتی و موسسات اعتباری	386	59	4.9