گزارشی از سرسختي رقيب اوپكي ايران
وزير نفت عراق: همگام با ايران افزايش توليد خواهيم داشت
به نقشه جغرافيا نگاه مي‌كنم. همسايه‌هاي ايران را يكي‌يكي مي‌بينم، در اين ميان يك همسايه ديوار به ديوار است كه ديواري طولاني به اندازه مرز غرب ايران با ما دارد؛ اين كشور عراق است.
خبر اقتصادی - تاريخ نشان مي‌دهد كه اين همسايه هيچ‌گاه رابطه خنثي و ساكتي با ايران نداشته است. بررسي تاريخ معاصر روابط ايران و عراق نشان مي‌دهد، پس از روي كار آمدن نظام بعثي عراق و صدام حسين، روابط اين دو كشور با چالش‌هايي مواجه شد. شايد زياده‌خواهي‌هاي اين نظام بعثي و سردم‌دار آن يعني صدام حسين بود كه باعث شد مدتي پس از انقلاب اسلامي ايران اين دو كشور وارد جنگ هشت ساله‌يي بشوند كه هنوز پس از گذشت سال‌ها براي هر دو طرف يادآور خاطرات تلخ است. خاطرات تلخي كه قطعاً تبعات سياسي و اقتصادي كوتاه‌مدت و درازمدت بسياري به دنبال داشته است. برخي تحليلگران معتقدند در آن جنگ، صدام حسين به دنبال تصرف مناطق نفتي مرزي كشور ايران بود. هر چند تبعات جنگ به پايان نرسيده است اما بالاخره جنگ به پايان رسيد. رژيم صدام حسين نيز در سال 2003 سقوط كرد و عادي‌سازي روابط اين دو كشور از آن زمان آغاز شد.
تاريخ را برگ مي‌زنم، نوري‌المالكي نخست‌وزير پيشين عراق از سال 2006 بارها با مقامات ايراني در خاك ايران ديدار مي‌كند، محمود احمدي‌نژاد در ماه مارس سال 2008 به عنوان نخستين رييس‌جمهوري ايران پس از انقلاب اسلامي قدم به عراق مي‌گذارد و در نهايت تا ژانويه 2010 بيش از 100 قرارداد و توافقنامه تجاري و اقتصادي ميان اين دو كشور به امضا مي‌رسد.
المانيتور در ژانويه 2014 طي گزارشي مي‌نويسد كه حسن روحاني رييس‌جمهوري ايران به دنبال مستحكم‌تر كردن روابط ايران با عراق است. ترميم روابط ايران و عراق تا جايي پيش مي‌رود كه مقامات ارشد كشور در برخي اظهارات خود «امنيت عراق» را به معناي «امنيت ايران» مي‌نامند. زمان مي‌گذرد و «دشمن هشت ساله ايران»، به يكي از بزرگ‌ترين شركاي تجاري اين كشور بدل مي‌شود.
اصلي‌ترين ميدان‌هاي نفتي ايران با كشور عراق مشترك است. يك سفر به مناطق جنگ‌زده به خوبي نشان مي‌دهد هر چند جنگ به پايان رسيده اما ظاهر جنگ هنوز در اين مناطق قابل مشاهده است. اين ميدان‌ها كه زماني به كارزار مبارزان ايراني و عراقي تبديل شده‌بود اكنون نوع ديگري از جنگ را تجربه مي‌كند: «جنگ توليد نفت». در مرز عراق توليدكنندگان نفتي تلاش مي‌كنند هر روز نفت بيشتري را توليد و روانه بازاري كنند كه از نفت اشباع شده است؛ و در مرز ايران همه در انتظار لغو تحريم‌ها و افزايش توليد نفت از نوع ايراني‌اش هستند.
عراق يكي از بزرگ‌ترين دارندگان ذخاير نفتي در جهان به شمار مي‌رود كه طي يك دهه گذشه موفق شده است صنعت نفت خود را توسعه ببخشد. در حالي كه عراق مسير پيشرفت را در توليد نفت طي كرده است مشاهدات به خوبي نشان مي‌دهد كه تحريم‌هاي بين‌المللي عليه صنعت نفت ايران باعث كاهش توليد نفت ايران شده است.
بر اساس بررسي‌ها در سال 2011 ايران حدود 3ميليون و 800 هزار بشكه در روز نفت توليد مي‌كرده و 2ميليون و 500هزار بشكه از آن را صادر مي‌كرده است اكنون اين كشور حدود 2ميليون و 800هزار بشكه در روز توليد مي‌كند و تنها حدود يك ميليون بشكه در روز نفت خام صادر مي‌كند. بسياري از تحليلگران بر اين باور بودند كه سعودي‌ها بيشترين نفع را از تحريم‌هاي يك‌جانبه ايالات متحده امريكا و اتحاديه اروپا برده‌اند. حتي آنها صحبت از توطئه سعودي‌ها براي به زانو درآوردن ايران مي‌كردند. اما ديگر تحليلگران بر عراق تمركز كرده‌اند و تاكيد داشته‌اند اين كشور طي سال‌هاي گذشته از موقعيت ايران كه در تحريم قرار داشته است نهايت استفاده را برده است. داده‌ها نشان مي‌دهد كه عراق امروز حدود 4ميليون بشكه در روز نفت توليد مي‌كند. اين ميزان توليد ركوردي در تاريخ صنعت نفت عراق محسوب مي‌شود. عراق كه زماني دشمن ايران بود اكنون به رقيب نفتي ايران تبديل شده است. نكته اصلي در مورد افزايش توليد نفت عراق اين است كه اين كشور نفت توليدي خود را به مهم‌ترين مشتريان نفتي ايران نظير شرق آسيا مي‌فروشد. به اين ترتيب به نظر مي‌رسد كه اين افزايش سرعت توسعه بخش نفتي عراق در شرايطي كه ايران با تحريم مواجه است به نوعي تهديد محسوب مي‌شود. البته ايران براي رويارويي با اين چالش به جاي رفتار خصمانه و ويران كردن روابط، همكاري را انتخاب كرده است. گزارش‌هاي بسياري وجود دارد كه نشان مي‌دهد ايران بارها نفت خود را از طريق حمل با كشتي به جاي نفت عراق از خليج فارس عبور داده است و به اين ترتيب تحريم‌ها را دور زده است. گزارش‌ها همچنين نشان مي‌دهد كه نظام مالي عراق به گونه‌يي بوده كه فشار تحريم‌هاي غربي بر ايران را كاهش دهد. اينكه اين اقدامات در سطح دولتي صورت گرفته يا خير بر همگان پوشيده است.
اكنون توافق تاريخي ميان ايران و غرب صورت گرفته و انتظار مي‌رود تحريم‌هاي بين‌المللي عليه نفت ايران دير يا زود برداشته شود. بيژن نامدار زنگنه وزير نفت ايران بارها طي اظهاراتي اعلام كرده است كه بلافاصله پس از برداشته شدن تحريم‌ها، توليد نفت ايران به ميزان 500هزار بشكه در روز افزايش خواهد يافت؛ 6ماه تا يك سال پس از آن نيز همين ميزان دوباره به آن اضافه خواهد شد. اما به دليل انقلاب شيل و ورود نفت نامتعارف به بازارهاي جهاني نفت، بازار نفت با مازاد عرضه مواجه شده است. در حالي كه جهان در نفت غرق شده است و بهاي نفت به دليل مازاد عرضه با سقوط شديدي مواجه شده است ورود نفت ايران مي‌تواند ضربه ديگري به قيمت‌ها وارد كند. اكنون ايران از اعضاي اوپك انتظار دارد فضايي براي ورود دوباره نفت اين كشور باز كنند تا صنعت نفت اين كشور دوباره احيا شود. در اين بين عراق بيش از هر كشوري مد نظر است چرا كه عراق همان كشوري است كه در سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) به جايگاه دومي ايران راه يافته است. اما آيا مسوولان عراقي نيز بر همين باور هستند؟
«تعادل» در حاشيه نشست وزراي جي‌اي‌سي‌اف گفت‌وگوي كوتاهي با عادل عبدالمهدي وزير نفت عراق داشت. عبدالمهدي در پاسخ به اين پرسش كه آيا توليد نفت كشور خود را براي ورود دوباره ايران به بازار جهاني نفت كاهش خواهد داد يا خير، با خونسردي گفت: «ايران و عراق هر دو توليد نفت خود را افزايش خواهند داد.» البته اين پرسش پيش مي‌آيد كه در اين شرايط چه اتفاقي براي قيمت نفت خواهد افتاد؟ مقام اول نفتي عراق كه زماني در فرانسه مبلغ عقايده بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران آيت‌الله روح‌الله خميني(ره) بوده است در اين باره اظهار كرد: «هر دو كشور پيش از اين در دهه هفتاد ميلادي بيشترين ميزان نفت را توليد مي‌كردند اما اكنون توليد هيچ‌يك 4 يا 5 ميليون بشكه در روز نيست.» عبدالمهدي ادامه داد: «به هر حال اكنون اين اتفاقات در بازار نفت رخ داده است. ما بايد براي ساماندهي اين اوضاع با يكديگر همكاري كنيم. بايد به منافع تمام كشورها توجه شود.»
نسیم بنایی
