گزارش نشست «ال‌نينو و پيامدهاي آن»
بازگشت پر سر و صداي «پسركوچك» بعد از 17سال، عدم پاسخگويي شفاف به تاثير ال‌نينو بر كاهش دما
يكي دو ماهي است كه واژه اسپانيولي و خوش‌آهنگ «ال‌نينو» نقل محافل مختلف علمي و رسانه‌يي و عامه مردم شده است. پديده جوي كه شايد در هيچ كشور ديگري جز ايران منجر به اين همه حاشيه رسانه‌يي و حتي بازي‌هاي سياسي نشده باشد.
خبر اقتصادی - اما ال‌نينو دقيقا چيست و آيا بايد از اين رخداد خوشحال باشيم يا برعكس بايد نگران اين مساله بود. اثرات ال‌نينو بر ميزان بارندگي به چه صورت است؟ آيا ال‌نينو به معناي اين است كه بايد در انتظار يك زمستان سخت و سوزناك باشيم؟ اهميت اين نكته بيشتر از همه جا در بازارهاي انرژي است. با توجه به اينكه ال‌نينو پديده‌يي است كه در سطح جهان به وقوع مي‌پيوندد آيا بايد منتظر افزايش قيمت‌هاي جهاني انرژي باشيم؟ براي يافتن پاسخ اين سوال‌ها به كنفرانس «ال‌نينو، پيامدها و راهكارهاي برخورد با آن» كه روز پنج‌شنبه 5 آذر، توسط انجمن برقابي ايران در سالن همايش‌هاي سازمان توسعه منابع آب و نيروي ايران برگزار شد، رفتيم. EL NINO در زبان اسپانيايي به معناي پسر كوچك است. پديده جوي ديگري نيز به نام LA NINA (لانينا به معناي دختر كوچك) وجود دارد كه از لحاظ هواشناسي دقيقا نقطه مقابل ال‌نينوست.
زمستان سخت يا ملايم؟
تمركز اصلي كنفرانس «ال‌نينو و پيامدهاي آن» روي تاثيرات ال‌نينو بر ميزان بارش و روان‌آب‌ها و وقوع‌تر يا خشكسالي در اثر اين پديده بود. اما آنچه اين روزها بيشتر مدنظر كارشناسان انرژي و عموم مردم است تاثيرات اين پديده بر كاهش دماست. در اين زمينه نظرات متفاوت و بعضا متضادي ارائه شده است. عده‌يي معتقدند در اثر پديده ال‌نينو زمستان سختي در پيش رو خواهد بود و عده ديگري از كارشناسان خلاف اين نظر را دارند.
در گزارش ماه نوامبر سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) پيش‌بيني شده است كه زمستان امسال زمستان سختي نخواهد بود و مشخصا لفظ MILD WINTER در گزارش اوپك آمده است. لذا قيمت جهاني نفت در زمستان افزايش چنداني نخواهد داشت. در همين رابطه به دنبال يافتن پاسخ اين سوال از كارشناسان حاضر در كنفرانس روز پنج‌شنبه بود.
عيسي بزرگ‌زاده دبير انجمن برقابي ايران و مجري پنل تخصصي كنفرانس در پايان بخش اول كنفرانس در گفت‌وگوي اختصاصي با «تعادل» اظهار كرد: «براي پاسخ به اين سوال بايد با ديگر اعضاي پنل مشورت كنم و در حال حاضر نمي‌توانم پاسخي به شما بدهم.»
وي وعده داد كه در ابتداي بخش دوم كنفرانس به اين سوال پاسخ داده شود. اما با شروع بخش دوم كنفرانس مشخص شد كه بنا نيست به اين سوال پاسخ داده شود و كنفرانس با سخنراني علي حيدري معاون فني شركت توسعه منابع آب و نيرو با موضوع پياده‌سازي راهكارهاي پيشگيرانه سيلاب در شركت توسعه منابع و نيروي ايران ادامه يافت.
در بخش پرسش و پاسخ بعد از اين سخنراني، این سوال مجددا و اين‌بار به صورت عمومي مطرح شد كه آيا مطابق پيش‌بيني سازمان اوپك زمستان امسال معتدل خواهد بود؟
پرويز رضازاده كارشناس هواشناسي و يكي از اعضاي پنل تخصصي در پاسخ گفت: «پاسخ سوال شما در خود سوال شما بود و ال‌نينو يك زمستان ملايم است.»
خبرنگار ما كه به دنبال پاسخ شفاف‌تري بود مجددا اين پرسش را از رضازاده مطرح كرد كه آيا پيش‌بيني‌ها مبني بر وقوع زمستان سخت را رد مي‌كنيد؟
رضازاده در پاسخ گفت: «شما تاييد كرديد كه زمستان ملايمي است و ما با شما موافقيم و بحث رد و تاييد از طرف ما نيست، خيلي‌ممنون!»
در ادامه پاسخ به اين سوال بزرگ‌زاده دبير انجمن برقابي ايران گفت: «پاسخ به اين سوال از چند جنبه دشوار است. من مي‌دانم كه شما به دنبال يك جواب سرراست هستيد. اما وقتي دنبال يك جواب سرراست هستيد كه ما هم اين جواب سرراست را در جيب خود داشته‌باشيم. خواست شما براي ما مشخص است. مي‌شود ژست گرفت و پاسخ مشخصي به اين سوال داد. هرچند مي‌توان مشاهده كرد كه تابستان امسال كاهش دما زودتر اتفاق افتاد و در پاييز نيز اين اتفاق افتاده است و همان‌طور كه شما مشاهده مي‌كنيد در حال حاضر سيستم‌هاي گرمايشي سالن نيز روشن است. اما اگر به دنبال يك پاسخ مشخص در زمينه تاثير ال‌نينو بر كاهش دما هستيد بايد اعلام كنم كه اين كنفرانس در مورد تاثير ال‌نينو بر بارش و روان‌آب‌هاست و پژوهشي بر تاثيرات دمايي ال‌نينو نشده است.»
تاثير ال‌نينو بر ميزان بارندگي
در بخشي از اين كنفرانس شهاب عراقي‌نژاد عضو هيات علمي دانشگاه تهران درتشريح منشأ اين دو پديده جوي گفت: خاستگاه اين دو پديده جوي اقيانوس آرام به عنوان يكي از محرك‌هاي اصلي جوي در جهان است. شاخص اصلي اندازه‌گيري ال‌نينو، شاخص فشار هوا در دو نقطه ماهيتي در مركز اقيانوس آرام و داروين در نزديكي جنوب شرقي آسيا است كه براساس جريان هوايي كه در اثر اختلاف فشار در اين دو نقطه به وجود مي‌آيد پديده ال‌نينو يا لالينا اتفاق مي‌افتد. وي افزود كه ال‌نينو پديده جوي جديدي در جهان نيست و در 65سال اخير در ايران هم شاهد ال‌نينو و هم لالينا بود‌ه‌ايم.
عراقي‌نژاد در تشريح تاثير ال‌نينو بر ميزان بارش در ايران اظهار كرد: بررسي داده‌هاي مراكز هواشناسي مختلف در سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد كه با درصد اطمينان بالاي 80درصد زماني كه پديده ال‌نينو اتفاق مي‌افتد، بدين معني است كه در آن سال خشكسالي نداشته‌ايم. يعني يا شرايط بارش نرمال بوده است يا در آن سال، ترسالي رخ داده است.
از سوي ديگر در سال‌هايي كه پديده لانينا اتفاق افتاده است معمولا ترسالي اتفاق نيفتاده است. يعني يا شرايط بارش نرمال بوده است يا در آن سال خشكسالي اتفاق افتاده است. اما پديده ال‌نينو شدت متفاوتي در سال‌هاي مختلف داشته است.
به گفته عراقي‌نژاد ال‌نينوهاي شديد را تحت نام «سوپر ال‌نينو» مي‌شناسند. پيش از اين در سال‌هاي 61-62 و 76-77 دو سوپر ال‌نينو داشته‌ايم. به اعتقاد عراقي‌نژاد به نظر مي‌رسد ال‌نينوي امسال حتي از «سوپر ال‌نينو»هاي سال‌هاي گذشته نيز شديدتر باشد.
عراقي‌نژاد در ادامه صحبت‌هاي خود به اثرات ال‌نينو به روان‌آب‌هاي غرب كشور اشاره كرد. به گفته وي در سال‌هاي ال‌نينو در سدهاي كارون، عباسپور، گتوند، كرخه و كوهرنگ ورودي اين سدها كمتر از حد نرمال نبوده است. لذا مي‌توان با اطمينان قابل قبولي اظهار كنيم در سال‌هاي ال‌نينو خيالمان از خشكسالي‌هاي اقليمي راحت است.
عراقي‌نژاد در پايان صحبت‌هاي خود اشاره‌يي به تحقيقات انجام‌شده در دانشگاه كلرادو به عنوان مويد حرف‌هاي خود كرد.
بر اساس تحقيقات انجام شده در دانشگاه كلرادو در آخرين سال ال‌نينو وضعيت سيلاب‌ها در نقاط مختلف دنيا دوبرابر بوده و در ايران نيز بيشتر از يك سال خنثي بوده است. به همين منظور كنفرانسي تحت عنوان «ال‌نينو، پيامدها و راهكارهاي سازگاري با آن» كه توسط انجمن برقابي ايران در سالن همايش‌هاي شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران برگزار شد.
در اين كنفرانس كارشناساني از سازمان هواشناسي، مراكز اقليم‌شناسي، شركت‌هاي توسعه منابع آب و نيروي منطقه‌يي و استادان و دانشجويان دانشگاه‌هاي مختلف برگزار شد. اما نكته قابل توجهي كه در صحبت‌هاي عراقي‌نژاد به آن اشاره شد توالي ال‌نينو و لالينا پس از سال‌هاي سوپر‌ال‌نينوست. بدين معني كه معمولا بعد از اينكه سوپر‌ال‌نينو اتفاق مي‌افتد در سال بعدي آن لالينا اتفاق مي‌افتد. با توجه به اينكه به نظر مي‌رسد ال‌نينوي امسال بسيار قدرتمند باشد لذا پيش‌بيني مي‌شود كه در سال ما شاهد پديده لالينا و احتمال زياد بارش كم و خشكسالي خواهيم بود.
عراقي‌نژاد به اين نكته اشاره كرد كه نكته مثبت در مورد ال‌نينو اين است كه اين پديده جوي از تابستان اتفاق مي‌افتد و امكان آمادگي بشر در برابر اثرات ناشي از اين پديده را بيشتر مي‌كند.
