يحيي زرين‌نرگس
گاز طبيعي، سوخت منتخب براي توسعه پايدار
مجمع كشورهاي صادركننده گاز كه به اوپك گازي معروف شده، اختصارا GECF ناميده مي‌شود. اين نهاد بين‌المللي با دستور كار خاص و رژيم همكاري‌هاي ويژه خود، مجمعي نوپديد در عرصه انرژي است كه براي هماهنگي عملياتي در توليد، صدور و كنترل بر قيمت گاز طبيعي در سطح جهان تاسيس شده است.
خبر اقتصادی - اهميت اين سازمان را مي‌توان در دو عرصه اهميت ژئواكونوميك انرژي گاز و در عين حال اهميت ژئواستراتژيك اين منبع در وضعيت كنوني جهان به‌خصوص براي كشورهاي توليدكننده عضو و نيز مصرف‌كنندگان اصلي آن به‌خصوص در اروپا دانست. پاك و ارزان بودن اين سوخت از سويي، شرايط را براي وابستگي كشورهاي اروپايي به اين منبع طبيعي فراهم كرده است و مي‌تواند به اهرم فشار بلوك كشورهاي عضو مجمع براي پيگيري مطالبات خود و تجديدنظر كشورهاي اروپايي در سياست‌هاي سختگيرانه‌‌شان نسبت به اين كشورها، خصوصا تحريم‌هاي جمهوري اسلامي ايران، باشد.
از سويي ديگر، اگر كشورهاي عضو مجمع قادر به طرح برنامه‌يي كاربردي، براي جايگزيني رقابت حذف‌كننده در عرصه گازي به واسطه عدم مكملي اقتصادي در توليد اين منبع باشند، مي‌توانند به همگرايي و تسري همكاري‌ها از بخش صنعت گاز به ساير بخش‌هاي صنعتي، سياسي، فرهنگي و اجتماعي وارد شوند. حلقه اصلي پيونددهنده كشورهاي صادركننده گاز عضو مجمع را بايد در همان برخورداري از منابع طبيعي گازي دانست. حال مهم‌ترين اهداف اين سازمان از اوان تاسيس آن تا به امروز را مي‌توان در چند مولفه اساسي همچون حمايت از حقوق گازي كشورهاي عضو، توانمندسازي اين كشورها براي برنامه‌ريزي و مديريت مستقل توسعه، استفاده كاربردي از گاز طبيعي همچون سوخت پاك در جهت نيل به توسعه پايدار به‌خصوص در زمينه زيست‌‌محيطي براي سلامت و منفعت مردمان كشورهاي عضو دانست. اهميت اين دوره از ميزباني مجمع، بر حضور روساي جمهور روسيه، عراق، ونزوئلا، بوليوي، نيجريه، گينه‌استوايي و تركمنستان در اين نشست اين است كه ميزباني آن را حسن روحاني، رياست‌جمهوري كشورمان برعهده دارد. كشورمان بايد از اين نشست به‌عنوان راهي براي نيل به همگرايي و ادغام بيشتر سطوح همكاري ميان كشورهاي عضو مجمع ابتدا در بعد گازي و پس از آن در ساير ابعاد اقتصادي و اجتماعي و سياسي استفاده كند. دليل ما براي اين ادعا بر اين است كه در ميان اعضاي مجمع، ايران يكي از كشورهاي موثر و توانمند در عرصه‌هاي مختلف به‌خصوص گاز با بيشتر از ۳۳تريليون مترمكعب ذخاير اثبات شده و داشتن عنوان نخستين دارنده ذخاير گازي جهان است كه مي‌تواند در روند همكاري با روسيه و ديگر كشورهاي عضو اقدام كند. حال با نگاهي به وضعيت منابع گازي و نيز ترانزيتي اين كشورها، اهميت اين مجمع را بهتر درك خواهيم كرد. نگاهي گذرا به كشورهاي عضو مجمع نشان مي‌دهد كه آنها داراي ٦٧درصد از ذخاير گازي جهان، ٤٢درصد از توليد گاز جهان، ٣٨درصد مسير انتقال گاز با خط لوله و نيز ٨٥درصد از تجارت گاز طبيعي مايع شده (LNG) را دراختيار دارند.
جهان امروز كه توسعه پايدار را با محوريت سوخت پاك به شعار اصلي خود بدل كرده، در روند فعلي و آتي خود به گاز طبيعي توجه ويژه‌يي خواهد نمود و اين مي‌تواند به‌عنوان برنامه‌يي ازسوي كشورهاي عضو مجمع موردتوجه قرار گيرد. آنچنان كه گفته شد ايران با داشتن منابع بالاي گاز و نيز مولفه كشور موسس اين نهاد مي‌تواند از اين منبع قدرت طبيعي و نيز تاسيسي خود در جهت نيل به همكاري‌هاي بيشتر و تقويت روابط خود با كشورهاي توليدكننده و صادركننده استفاده كند.
* پژوهشگر مسائل خاورميانه
