امنيت اروپا به امنيت خاورميانه گره خورده است

خبر اقتصادی - برخي از كارشناسان اين پديده را خطري براي همبستگي اتحاديه اروپا تلقي كرده و اعلام كردند، كشورهاي ضعيف‌تر اين اتحاديه به لحاظ اقتصادي از سياست‌هاي قدرت‌هاي اروپا در اين خصوص بسيار ناراضي هستند و معتقدند كه قدرت‌هاي بزرگ اتحاديه اروپا در زمينه حل اين بحران آنها را تحت فشار گذاشته‌اند. از سوي ديگر گفته مي‌شود، تمام معضل مهاجرتي كه اروپا با آن دست به گريبان است به سبب بحران همسايگان بوده و اتحاديه اروپا توان چنداني براي مقابله با اين بحران نخواهد داشت. در همين خصوص مركز پژوهش‌هاي علمي و مطالعات استراتژيك خاورميانه با همكاري انجمن علوم سياسي ايران نشستي علمي با عنوان(تحولات خاورميانه و سياست‌هاي مهاجرتي اتحاديه اروپا) برگزار كرد كه در آن دكتر كيهان برزگر رييس مركز پژوهش‌هاي استراتژيك خاورميانه، دكتر يوسف مولايي مدير گروه روابط بين‌الملل دانشگاه تهران، دكتر جمشيد پرويزي كارشناس وزارت امورخارجه و تحليلگر مسائل مهاجرت و پناهندگي اتحاديه اروپا و دكتر فاطمه كيهانلو، عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد كرج و تحليلگر مسائل مهاجرت و پناهندگي نقطه نظرات خود را در مورد اين موضوع بيان كردند.

  ثبات ايران پيامي جدي براي اروپا

كيهان برزگر كه مديريت اين همايش را بر عهده داشت در آغاز اين نشست با بيان اينكه پديده مهاجرت همواره در تاريخ بشريت به دلايل مختلف وجود داشته است، گفت: موج جديد مهاجرت به اروپا متغير جديدي دارد و آن هم پديده تروريسم و افراط‌گرايي است. با موج جديد جنگ‌ها در خاورميانه از سال 2001 تاكنون كه بحران سوريه و عراق است، مساله امنيت خاورميانه به نحوي به امنيت اروپا گره خورده است. دليل اين امر اين است كه اولا اروپا به خاورميانه نزديك است و دليل ديگر اينكه موج جنگجويان داعشي از نسل‌هاي دوم و سوم مهاجران خاورميانه و شمال آفريقا هستند كه در اروپا اقامت داشتند.

وي افزود: همين مساله افراط‌گرايي را در درون اروپا به پيش كشيده است. از نگاه بين‌الملل تبيين موج جديد سفر هيات‌هاي اروپايي به تهران، لزوماً اقتصادي نبوده بلكه آنها نقش ايران در مبارزه با تروريسم را جدي مي‌گيرند و جنبه‌هاي سياسي و استراتژيك را در اين زمينه پيگيري مي‌كنند.

برزگر در مورد تاثير اين بحران بر روابط امريكا و اتحاديه اروپا و فرصت‌هايي كه در اين زمينه براي ايران فراهم مي‌شود، گفت: فكر نمي‌كنم كه اروپا و امريكا همگرا هستند زيرا اتحاديه اروپا شامل 28كشور است كه هر كدام از آنها سياست‌هاي امنيتي و خارجي خود را دنبال مي‌كنند. ايران بايد از اين فرصت استفاده كند زيرا ثبات ايران پيامي جدي براي اروپا براي همكاري و شراكت دارد. اروپايي‌ها چند سالي است كه به اين نتيجه رسيده‌اند كه ايران از لحاظ سياسي و امنيتي بر منطقه تسلط دارد.

  بحران مهاجران تهديدي براي همگرايي اتحاديه اروپا

يوسف مولايي، استاد حقوق بين‌الملل دانشگاه تهران در ادامه اين نشست گفت: از حدود يك دهه پيش بحث آوارگي از پناهندگي جدا شده است. در كوزوو تعداد زيادي از آلباني‌تبارها به خاطر عمليات نظامي صرب‌ها و ايجاد رعب و وحشت به صورت جمعي از محل اسكان خود فرار كردند و در جست‌وجوي محل امني براي خروج از كشور بودند. اما امكان خروج از كشور براي همه آنها فراهم نبود و در داخل مرزهاي خودشان به كمك ناتو و كميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل متحد اسكان داده شدند و از آنجا بود كه مفهوم جديدي از فعاليت‌هاي بشردوستانه حتي براي ناتو ايجاد شد.

مولايي ادامه داد: بحث افراد بي‌جا و مكان با آواره بسيار متفاوت است. پناهنده طبق حقوق بين‌الملل به دليل ترس و وحشت از تعقيب، به خطر افتادن جان و مشكلات اقتصادي و اجتماعي به دنبال محلي امن در خارج از كشور خود است. اما آواره كسي است كه مشمول كنوانسيون 1951 ژنو به اين مفهوم نيست. درحالي كه مهاجران لزوما از دست حاكميت فرار نمي‌كنند و شايد به دنبال شرايط بهتري براي زندگي هستند اما براي آواره شرايط ويژه‌يي حاكم است كه باعث مي‌شود امنيت انساني مناسبي نداشته باشد و به لحاظ حقوقي ظرافت‌هاي زيادي براي توضيح جنبه تكنيكي حمايت از آنها وجود دارد.

وي با اشاره به اينكه بحث تروريسم كه از دهه 1970 به طور جدي وارد ادبيات روابط بين‌الملل و حقوقي شده است، گفت: در عرض 50 سال هنوز اين بحث به نتيجه‌يي نرسيده و ما هيچ كنوانسيون جامعي از لحاظ حقوقي در ارتباط با تروريسم نداريم كه علت عمده آن هم اختلاف نظري است كه بين كشورهاي توسعه يافته و درحال توسعه در اين زمينه وجود دارد. در اين ميان كشورهاي در توسعه يافته عقيده دارند كه بايد منشأ تروريسم را مد نظر قرار داد و كشورهاي در حال توسعه مخالف گنجاندن جنبش‌هاي آزادي‌بخش در زمره تروريسم هستند.  اين استاد دانشگاه تهران افزود: اتحاديه اروپا در جهت‌گيري‌هاي مربوط به موضوع مهاجران عمدتا نگاهي امنيتي داشته و هنوز هم درگير اجرايي كردن و شفاف‌سازي سياست‌هاي خودش از بين ادعاهاي حقوق بشري و محدوديت‌هاي امنيتي است. امروز ما درگير شفاف‌سازي مفاهيمي مانند تروريسم، مهاجرت و آوارگي هستيم كه اين شفاف‌سازي كار راحتي نخواهد بود.

دكتر مولايي با بيان اينكه ابتدا از آوارگان سوري استقبال شد، گفت: پس از اين استقبال و اشتياق، اروپا بلافاصله متوجه شد كه اين امر با سياست‌هاي امنيتي‌شان منافات دارد و مرزهاي خود را بست كه اين امر نشان‌دهنده تضادها در اتحاديه اروپا در قبال اين مساله است. وي گفت: درست است كه اتحاديه اروپا حداكثر همگرايي را بين مجموعه خود داراست اما در درون اين سازمان هم سطح توسعه‌يافتگي متفاوت بوده و كشورهاي اتحاديه اروپا عملا با محدوديت‌هاي امنيتي مي‌خواهند مشكلات را حل كرده و اتحاديه را سرپا نگه دارند. مولايي در پايان در پاسخ به سوالي مبني بر برخورد ايران با پناهجويان افغانستاني و اينكه اخيرا اجازه تحصيل به كودكان افغاني داده شده است، گفت: آوارگان تنها از حمايت‌هاي حداقلي برخوردار مي‌شوند. در ايران تعداد اندكي از افغانستاني‌ها مجوز دارند ولي به آوارگان هم حق تحصيل داده شده است. وقتي شرايط را با مهاجران و پناهندگان در اروپا مقايسه مي‌كنيم، ايران به نسبت خدمات بيشتري را براي آوار‌گان افغانستان در داخل كشور فراهم كرده است.

  قرار گرفتن اروپا در قبال عملي انجام شده

در ادامه اين نشست دكتر جمشيد پرويزي، كارشناس وزارت امور خارجه و تحليلگر مسائل مهاجرت و پناهندگي اتحاديه اروپا در مورد چرايي شكل‌گيري اين بحران به سه عامل تركيه، يونان و سوريه اشاره كرد و گفت: دولت تركيه از لحاظ سياسي مي‌خواست بحث آوارگان را مطرح كند تا اروپا را هم درگير اين مساله كند. تركيه به عنوان كشور همسايه اتحاديه اروپا از بسته‌هاي حمايتي برخوردار است و آنها به واسطه آنكه مرز ورود مهاجران به اتحاديه اروپا محسوب مي‌شوند از تسهيلات ورود كارگرانشان به خاك اتحاديه اروپا برخوردار شدند و حمايت‌هايي هم از اين اتحاديه دريافت كردند. وي ادامه داد: يونان ارزش‌هاي ژئوپليتيك خود را نشان داده و مي‌خواهد بگويد كه اگر براي يونان هزينه مي‌كنند به سبب مسائل امنيتي و اقتصادي است. يونان به عنوان دروازه خارجي اتحاديه اروپا موقعيت مهمي براي اين اتحاديه دارد. دكتر جمشيدي افزود: مدل مهاجرت ناخواسته كه اكنون در پناهجويان سوري مشاهده مي‌شود تقريبا مورد رضايت اتحاديه اروپا نيست و آنها امروز در قبال يك عمل انجام شده، قرار گرفته‌اند. درست است كه اروپا امروز با توجه به بافت جمعيتي مسن خود نياز به نيروي كار جوان براي تثبيت رشد اقتصادي خود در آينده دارد اما مردماني كه از سوريه به اروپا رفته‌اند، كساني نيستند كه اروپا به آنها نياز داشته باشد.

وي ادامه داد: مسائل هويت محور و امنيت محور باعث شده كه اروپا از ورود مهاجران سوري ناراضي باشد و آنها از تصاحب اروپا به دست مسلمانان هراس داشته و در اين خصوص تقابل بين هويت اسلامي و اروپايي در بسياري از كشورهاي اروپايي وجود دارد كه حتي باعث ظهور احزاب دست راستي در اين قاره شده است. در اروپا عده‌يي مي‌گويند كه اين مهاجران اقتصادي هستند و خود آنها هم به صورت ناگفته‌يي اين مساله را ثابت كرده‌اند زيرا اكثر مهاجران به سمت آلمان حركت كرده‌اند. گروهي ديگر هم مهاجران را مشكل امنيتي دانسته و ترس ورود تروريست‌ها به اروپا، مسائلي مانند شينگن و حركت آزاد مردم و حتي همكاري بين دولت‌هاي اين اتحاديه را با مشكل روبه‌رو كرده است. كشورهاي كوچك اتحاديه اروپا عقيده دارند كه كشورهاي بزرگ شرايط همگرايي و تصميم جمعي را در اين خصوص در نظر نگرفته‌اند و حتي اسلواكي به دادگاه بين‌المللي در اين خصوص شكايت كرده است. جمشيدي افزود: مهاجرت تحت تاثير سه عامل، اشتياق، اقتصاد و ناامني است و امروز سفر سوري‌ها تحت تاثير عامل سوم صورت گرفته كه فقط براي اروپا هزينه دارد. قانون مهاجرت اروپا براي جذابيت‌هاي اقتصادي و متخصصان است و آنها در اين زمينه نهادسازي و نظام پذيرش خاص خود را دارند ولي درخصوص مهاجران سوري آنها با مشكل مواجه شده‌اند.