وزير نيرو در حاشيه نخستين مشاركت ايران و آلمان اعلام كرد:
اميدواري به سرمايه‌گذاري مستقيم آلمان در بخش آب
مشاركت با خارجي‌ها در دوران فعلي كه به نوعي گذار از تحريم به سوي پساتحريم تلقي مي‌شود، ركورد‌دار اظهاراتي است كه از سوي مسوولان بخش‌هاي مختلف ايران عنوان مي‌شود. همه از باز شدن درهاي ايران به سوي خارجي‌ها مي‌گويند و زرق و برق چمدان آنها نيز به چشم مردم بسيار وسوسه‌كننده مي‌آيد؛ اما مشاركت وراي تعريف عمومي، در مذاكرات بين‌المللي تعريف‌هاي به خصوص‌تري دارد.
خبر اقتصادی - ايران در طول 30 سال گذشته جز موارد معدودي كه آنها نيز بي‌نتيجه مانده‌اند، نتوانسته است در قالبي غير از «مصرف‌كننده» همكاري قابل توجهي با كشورهاي مدرن دنيا داشته باشد. به‌طور قطع البته مصرف‌كننده كالاي اروپايي نسبت به مصرف‌كننده كالاي درجه چند چيني موقعيت بهتري را كسب خواهد كرد اما در نهايت هيچ‌يك از اين موارد به «پيشرفت در ماهيت و ذات صنعت كشور طرف مصرف» كمكي نخواهد كرد. آن روشي كه خواهد توانست منجر به اصلاحي كلي در كشور در حال توسعه‌يي مانند ايران شود، سرمايه‌گذاري مستقيم است. صنعت آب و فاضلاب نيز از اين قاعده مستثني نيست. دوشنبه 18 آبان نخستين روز مشاركت آب آلمان-ايران در سالن آبگينه شركت آب و فاضلاب استان تهران به همت وزارت نيرو، مشاركت آب آلمان و دفتر تجهيز منابع مالي و گسترش مشاركت بخش خصوصي فرصتي بود تا قصد آلماني‌ها از ورود به حوزه آب ايران را جويا شويم. در حالي كه ستار محمودي قائم‌مقام وزير نيرو در سخنراني خود در اين روز بر اين مساله تاكيد كرد كه ايران به دنبال جذب «سرمايه‌گذاري مستقيم» است، گپ و گفت با چند نفر از آلماني‌هاي حاضر در سالن آبگينه نشان مي‌دهد آنها حداقل فعلا چنين قصدي از حضور در ايران ندارند.
دكتر «ولف ديتريخ مولر» مديرعامل شركت «مسه مونيخ اينترنشنال» در حالي كه در حال صرف يك فنجان قهوه است مي‌گويد: «قصدمان سرمايه‌گذاري در ايران نيست بلكه مي‌خواهيم محصولاتمان را در ايران به فروش برسانيم» او ادامه مي‌دهد: «تاكنون در اين زمينه مذاكراتي را با مديران ارشد ايران در وزارت نيروي اين كشور داشته‌ايم و اين مذاكرات قرار است ادامه پيدا كند» مولر در پاسخ به اين پرسش «تعادل» كه آيا آنها براي فروش محصولات خود منتظر روز اجرايي برداشته شدن تحريم‌ها هستند نيز اظهار مي‌كند: «خير از جهت تحريم‌ها مشكلي نداريم.»
«كريستين كخ» يكي از مديران شركت تصفيه آب ITN نيز در گپ و گفتي اظهار كرد كه شركت او تنها شركتي بوده است كه در دوران تحريم نيز با ايران كار كرده و ارتباط خود را قطع نكرده است. كخ نيز مانند ديگر مدير آلماني مساله سرمايه‌گذاري مستقيم از سوي آلمان در حوزه آب و فاضلاب ايران را رد كرده و اظهار داشت كه آنها بازار ايران را بازار مناسبي مي‌دانند و بيش از هر چيز قصد كسب بازار را دارند.
البته بسياري از جمله حميدرضا كشفي مدير دفتر تجهيز منابع مالي و مشاركت بخش خصوصي شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور، معتقدند، نقطه فعلي، نقطه‌ي شروع است كه در نهايت مي‌تواند منجر به جذب سرمايه‌گذاري خارجي شود. ديدگاهي كه حميد چيت‌چيان وزير نيرو نيز در فرصت كوتاهي كه به صورت «اختصاصي» در اختيار «تعادل» قرار مي‌دهد بر آن تاكيد مي‌كند. وزير نيرو در پاسخ به اين پرسش كه آيا از ديدگاه او اين آمد و رفت‌ها در نهايت منجر به سرمايه‌گذاري مستقيم آلمان در بخش آب ايران خواهد شد اظهار مي‌كند: «اين تصميم را آلمان‌ها بايد بگيرند، ما اكنون در ابتداي راه و در حال مذاكره هستيم. بطور قطع ترجيح ما جذب سرمايه‌گذاري مستقيم است اما نمي‌توانيم قطعيت انجام آن را ضمانت كنيم»
او در ادامه بيان مي‌كند: «اما برآورد من اين است كه مجموعه عوامل مختلف در نهايت منجر خواهند شد كه آنها در ايران به سرمايه‌گذاري مستقيم دست بزنند. اكنون بخش‌هاي مختلف آب ايران از جمله مديريت منابع، آب شرب و آب شهري نياز به جذب سرمايه‌دارند و صنعت آب و فاضلاب نيز بطور كلي آسيب فراواني ديده و سرمايه فراوان ارزي مي‌طلبد كه بايد از طريق مختلف تامين شود»
اما يكي از جدي‌ترين نگراني‌هايي كه اكنون ذهن بدنه دولتي ايران را به خود مشغول كرده اين مساله است كه خارجي‌ها هنگام ورود به ايران در دام «دلالان» گرفتار نشوند. در حالي كه بيژن زنگنه وزير نفت در نخستين كنگره نفت و نيرو بخش اعظمي از سخنان خود را به هشدار به خارجي‌ها در زمينه تماس نگرفتن با دلالان اختصاص داد، حميد چيت‌چيان وزير نيرو نيز روز گذشته در بخشي از سخنراني خود اظهار كرد: «ما از شركت‌هاي آلماني مي‌خواهيم كه در انتخاب شريك ايراني خود دقت كرده و از تماس با دلال‌ها پرهيز كنند. آنها بايد به سراغ شركت‌هايي رفته كه واقعا‌كننده كار بوده و ظرفيت‌هاي مناسبي دارند» البته وزارت نفت به تازگي از تهيه ليستي خبر داده است كه شركت‌هاي مورد تاييد اين وزارت براي مشاركت با خارجي‌ها در آن جا دارند، ليستي كه البته در صورتي كه روند تهيه آن فارغ از ارتباط رانت و ارتباطات غيرحرفه‌يي باشد، امكان تهيه مشابه در شركت‌هاي حوزه نيرو نيز براي آن وجود خواهد داشت.
حميد چيت‌چيان وزير نيرو كه پيش از آغاز اظهارات خود با شهروز مهاجري از مديران ايراني‌الاصل سامانه مديريت و برنامه‌ريزي تقاضاي آب كه اكنون در شهر برلين آلمان مورد استفاده قرار مي‌گيرد، گپ و گفتي كوتاه درباره اظهاراتش داشت، سخنان خود را با خوشامدگويي به مديران محيط زيست آلمان و مديرعامل مشاركت آب اين كشور و مديران صنايع و شركت‌هاي خصوصي آلمان آغاز مي‌كند.
وزير نيرو در ادامه بيان مي‌كند: «موضوع آب در كشور ما در سياست‌هاي دولت جايگاه ويژه‌يي دارد. در برنامه ششم توسعه كه در حال تدوين آن بوده و عنقريب تحويل دادن آن به مجلس هستيم 3 محور آب، محيط زيست و صندوق‌هاي تامين اجتماعي در راس امور قرار گرفته‌اند»
او در ادامه بيان مي‌كند: «2 مساله اول موضوعي است كه وزارت نيرو و صنعت آب و برق در آن نقش مهمي را ايفا مي‌كند، البته در موضوع آب و محيط زيست تنها بازيگر وزارت نيرو نيست و ساير دستگاه‌ها نيز نقش مهمي را ايفا مي‌كند.» چيت‌چيان در ادامه با اشاره به اينكه ممكن است اين پرسش مطرح شود كه چرا مساله آب به عنوان اصلي‌ترين موضوع در برنامه ششم توسعه مورد استناد قرار گرفته اظهار مي‌كند: «نخستين دليل اين اولويت اين است كه ايران اساسا در اقليم خشك و نيمه‌خشك قرار داشته و با محدوديت جدي در منابع آب روبرو است. در وهله دوم ايران 15 سال با خشكسالي مستمر مواجه بوده كه شرايط را حادتر كرده است. از سوي ديگر آمارها نشان مي‌دهد كه ميزان آب تجديد شونده در ايران از 130 ميليارد متر مكعب به 105 ميليارد متر مكعب كاهش پيدا كرده است. تغيير اقليم كه باعث تغيير الگوي بارش در ايران شده نيز مزيد بر مشكلات آبي است. افزايش درجه حرارت نيز منجر به تبخير آب‌هاي سطحي ايران شده است»
وزير نيرو در ادامه اظهارات خود بيان مي‌كند: «از سوي ديگر ايران در سال‌هاي گذشته با افزايش شديد مصرف در بخش شرب و كشاورزي و صنعت روبرو بوده است و از آن‌جايي كه آب زير ساخت اصلي براي توسعه و نياز اصلي حيات كشور است، توجه ويژه‌يي در برنامه ششم توسعه را مي‌طلبد»
مديريت مصرف را در يابيم
بخش دوم اظهارات چيت‌چيان به معرفي اولويت‌هاي وزارت نيرو براي دستيابي به اهداف تعيين شده اختصاص دارد. او در اين زمينه بيان مي‌كند: «نخستين خواسته ما زمينه همكاري شركت‌هاي ايراني و آلماني در مديريت مصرف چه در بخش شرب و چه در بخش كشاورزي است.
البته به واسطه محدوديت زمان امكان شمارش اجزا مصرف آب در ايران وجود ندارد اما شما خود به عنوان متخصصان حوزه آب بر اين مساله واقف هستيد كه مديريت مصرف طيف وسيعي از اقدام‌ها را شامل مي‌شود» چيت‌چيان اولويت دوم را توسعه ابزارهاي اندازه‌گيري چه در شبكه آب شهري و چه در شبكه‌هاي آبياري و زهكشي عنوان مي‌كند.
مديريت مصرف كه در ايران تنها به هشدارهاي گاه و بيگاه به مشتركان خانگي درباره بستن شير آب و مسواك زدن با يك ليوان آب خلاصه مي‌شود، اكنون در كشورهاي پيشرفته خود به علمي بسيار با اهميت و جدي تبديل شده است. ارائه دكتر شهروز مهاجري مدير اصفهاني‌الاصلي كه 30 سال در آلمان زندگي كرده و از مديران سامانه مديريت وبرنامه‌ريزي تقاضاي آب است به همين مساله اختصاص دارد. مهاجري در طي ارائه خود از سامانه‌يي رونمايي مي‌كند كه در شهر برلين توانسته است به شركت‌هاي آبي آمار و دياگرامي از نحوه مصرف آب خانگي در بخش‌هاي مختلف ارائه كند. طبق اظهارات مهاجري، اين سامانه به صورت پايلوت در شهر كاشان نيز اجرا شده و آمار جالب توجهي را نشان داده است.
سرانه مصرف آب كاشان 3برابر برلين
براي مثال در حالي كه متوسط مصرف آب در خانوارهاي تعداد مختلف در برلين 80 تا 90 ليتر بوده است، متوسط مصرف آب برخي از خانوارها در شهر كاشان تا 240 ليتر براي هر نفر نيز رسيده است. دكتر مهاجري پس از ارائه اين آمار به شوخي اظهار مي‌كند كه چنين اختلاف آماري ميان كاشاني‌ها و برليني‌ها در حالي است كه آلماني‌ها از لحاظ رعايت بهداشت فرقي با ايراني‌ها ندارند.
مدير سامانه مديريت و برنامه‌ريزي تقاضاي آب در تشريح اين سامانه مي‌گويد: «اين سامانه بدون نصب هيچ تجهيز فيزيكي، به صورت اتوماتيك داده‌ها را از اجزاي مختلف مصرف خانگي كه پيش از استفاده در كارخانه‌ها كاليبره شده است، به سرورهاي سامانه انتقال مي‌دهد. به اين ترتيب اجزا مصرف آب مشتركان در زمان‌هاي مختلف و قسمت‌هاي مختلف مشخص مي‌شود. از سوي ديگر استفاده از چنين سامانه‌يي براي كشورهايي مانند ايران كه قصد استفاده مجدد از پساب را دارند مفيد خواهد بود چرا كه به واسطه داده‌هاي منتشر شده از آن مشخص خواهد شد چند درصد آب خاكستري و چند درصد آب سياه وجود داشته و به تبع آن برنامه‌ريزي مناسبي صورت خواهد گرفت»
طبق اظهارات حميد چيت‌چيان اكنون ايران از لحاظ اهداف، روياي هوشمند شدن شبكه آب را در سر مي‌پروراند كه بطور قطع استفاده از چنين نرم‌افزار و سامانه‌هايي اتفاقي مثبت در اين زمينه خواهد بود. اما گذشته از بحث مديريت مصرف و تقاضا دومين اولويت مطرح شده از سوي حميد چيت‌چيان جلوگيري از آلودگي منابع آب ايران است.
او در اين زمينه بيان مي‌كند: «توسعه شبكه‌هاي فاضلاب و احداث تصفيه‌خانه فاضلاب چه در بخش شرب و چه در بخش صنعت خواهد توانست ما را به اهدافمان در زمينه جلوگيري از آلودگي منابع آب برساند.» او در معرفي اولويت بعدي وزارت نيرو در زمينه آب بيان مي‌كند: «استفاده از منابع آب نامتعارف با رويكرد سيستم‌هاي نمك‌زدايي و بازچرخاني ديگر هدف ما است. از سوي ديگر هدف بعدي مديريت يكپارچه منابع آب و مشاركت دادن مصرف‌كنندگان در قالب تشكيل شوراي هماهنگي است»
چيت‌چيان با به پايان بردن معرفي اولويت‌ها در قسمت آخر اظهارات خود با اشاره به اين مساله كه همكاري شركت‌هاي آلماني و ايراني مورد حمايت وزارت نيرو است اظهار مي‌كند: «البته اگر اين مشاركت در قالب سرمايه‌گذاري مستقيم به ويژه با joint venture ايراني باشد استقبال ويژه‌يي را از سوي وزارت نيرو خواهد داشت» استقبالي كه البته وزير نيرو ابعاد و اشكال آن را ترسيم نمي‌كند.
او در ادامه اظهار مي‌كند: «مساله بعدي انتقال تكنولوژي به ايران است، من از شركت‌هاي آلماني مي‌خواهم كه ظرفيت‌هاي صنعتي و فناوري ايران در حوزه آب را با كشورهاي جنوبي حاشيه خليج فارس مقايسه نكنند. محصولات صنعتي ما در آب و خدمات فني و مهندسي اكنون به بيش از 40 كشور دنيا صادر مي‌شود و شركت‌هاي ايراني اكنون نقش بسيار مهمي را در خاورميانه در اين زمينه ايفا مي‌كنند.»
وزير نيرو ادامه مي‌دهد: «ما با تكيه بر همين توانايي‌ها اميدواريم كه با مشاركت شركت‌هاي آلماني بتوانيم در بازارهاي خارج از ايران حضور موثر داشته باشيم كه به نفع اقتصاد ايران و شركت‌هاي آلماني است» وزير نيرو در پايان بيان مي‌كند: «ما خوشحال هستيم كه در شرايط جديد سياسي اين امكان را خواهيم داشت كه با موسسات آلماني همكاري وسيعي داشته باشيم. دولت ايران به اين نوع همكاري خوشامد گفته و براي طرف آلماني آرزوي موفقيت مي‌كند»
تعجب مدير آلماني از دانش فني ايراني‌ها
«آندرس ويكلاين» مدير شركت «پيگادي» كه در زمينه خدمات چاه‌هاي آب فعال هستند، پس از چيت‌چيان به ارائه توانايي‌هاي اين شركت مي‌پردازد. او با اشاره به اينكه اين شركت در ادامه فعاليت‌هاي زيادي در زمينه چاه وجود دارد بيان مي‌كند: «هدف ما در پيگادي بررسي و پردازش مسائل و يافتن راهكار است. همانطور كه مي‌دانيد چاه صرفا حفره‌يي در زمين نيست بلكه سيستمي پيچيده است كه ما وظيفه كنترل و نگهداري آن را بر عهده داريم» او ادامه مي‌دهد: «شركت پيگادي 60 سال فعاليت مستمر در اين حوزه داشته و از همكاري‌هايي كه تاكنون با آبفاي تهران داشته نيز خرسند است» او در ادامه بيان مي‌كند: «ما اميدواريم كه پروژه مديريت چاه‌ها در تهران را كه در 3 سال گذشته با حمايت آقاي پرورش مديريت آبفاي تهران پيش رفته با موفقيت به پايان برسانيم»
ويكلاين در بخش بعدي اظهارات خود اما صحبتي بسيار با اهميت را مطرح كرد كه نشان مي‌دهد تكيه صرف به خارجي‌ها و نبود طرح‌هاي مشخص داخلي تا چه اندازه منجر به دفع سرمايه‌گذاران خارجي خواهد شد. او در اين زمينه مي‌گويد: «انتظارات از ما زياد است اما ما فقط مي‌توانيم كمك كنيم.
البته بايد بگويم كه من از دانش فني همكاران ايراني در طي حضور خود در اينجا تعجب كردم و در آينده نيز روي آن حساب باز خواهم كرد»
گشايش دفتر مستقيم «ويلو» در ايران
محمد ميانجي كارمند شركت ويلو آلمان سخنران بعدي بود كه اظهارات خود را با خبر گشايش دفتر مستقيم اين شركت در ايران در آينده نزديك آغاز كرد. ميانجي در ادامه اظهارات خود با اشاره به اينكه افزايش جمعيت سبب شده است 2. 5 ميليارد نفر در جهان به شبكه فاضلاب دسترسي نداشته باشند اظهار مي‌كند: «طراحي پمپ‌هايي كه بتواند آب مناسب بيشتري را در اختيار افراد مختلف قرار دهد از اهداف شركت ويلو است. از سوي ديگر بهينه كردن مصرف انرژي پمپ‌ها نيز از ديگر اهداف مهم اين شركت است»
او در ادامه با اشاره به اينكه پمپ‌هاي فشار آب بايد در برابر خوردگي مقاومت بيشتري داشته باشند اظهار مي‌كند: «ويلو با استفاده از روش‌هاي مختلفي مانند پوشش سطوح فلزي با مواد سراميكي مقاومت پمپ‌ها را افزايش و مصرف انرژي آنها را نيز كاهش داده است» ميانجي در پايان بيان مي‌كند: «شركت ويلو پيش از اين تجهيزات فاضلاب شهر اردكان را كه براي تامين آب فولاد گل‌گهر بود تامين كرده است»
حضور در ايران پس از 15 سال
كلاوس باير رييس انجمن فناوري بدون ترانشه پس از ميانجي به سخنراني پرداخته و اظهارات خود را ابراز خوشحالي از حضور در ايران پس از 15 سال آغاز مي‌كند. او در ادامه بيان مي‌كند: «فناوري بدون ترانشه در زمينه احداث خطوط لوله آب و فاضلاب و پمپ كاركرد دارد و در نهايت كارايي اقتصادي و حفاظت از محيط زيست را با هم تركيب مي‌كند» طبق اظهارات باير اين نوع فناوري باعث مي‌شود كه تغييرات در وضعيت لوله‌هاي آب و فاضلاب با كمترين آسيب به بافت خيابان‌ها به پايان برسد.» فناوري‌اي كه بطور قطع براي ايران كه هر از چندگاهي مردم در هنگام تغييرات لوله‌هاي آب و فاضلاب و سطح درگير خيابان مردم را با مشكلات فراواني مواجه مي‌كند كاركرد خواهد داشت.
اكسل ساخارويچ از شركت 3آس آنتريپ در سخنراني خود به اين مساله مي‌پردازد كه اين شركت بهره‌بردار شير آلاتي است كه در صورت ايجاد مشكل در شبكه وارد عمل شده و فلكه را در كمترين زمان مي‌بندد. او در اين زمينه بيان مي‌كند: «ما مي‌توانيم كنترل‌گرهاي شبكه آب را بدون نياز به تغيير در عمليات و بهره‌برداري و حتي ايجاد يك اتاقك، با حالت كاملا عايق‌بندي شده به داخل شبكه بفرستيم. كنترل‌گرهاي ما بدون سيم و كابل نيز هستند. استفاده از اين كنترل‌گرها در يكي از پروژه‌هاي ما در ملبورن استراليا منجر به صرفه‌جويي 500 هزار دلاري در اين كشور شد»
صرفه‌جويي 40 درصدي مصر در آب‌هاي هدر رفته
تقدير پناهي نماينده شركت هرمن سوورين نيز سخنراني خود را با مبحث بسيار مهم آب‌هاي هدر رفته آغاز مي‌كند. او با اشاره به اينكه شركت هرمن سابقه‌يي 90 ساله در اين عرصه در آلمان دارد مي‌گويد: «اين شركت 3 روش مختلف را در اختيار مشتري قرار مي‌دهد. در روش اول تجهيزات صرفا خريداري مي‌شود، در روش دوم خريداري با آموزش كاركنان همراه شده و در روش سوم خريد، آموزش و مديريت برنامه‌ريزي شده براي تجهيزات به صورت يك پكيج به مشتري ارائه مي‌شود»
خانم پناهي در ادامه اظهار مي‌كند: «آب‌هاي هدر رفته به 3 بخش تقسيم مي‌شود. بخش اول غيرقابل جلوگيري است، بخش دوم تحت روش‌هايي خاص قابل جلوگيري بوده و بخش سوم سهل‌الوصول‌تر است. شركت هرمن با 4 متد و روش مختلف از اين آب‌هاي هدررفته جلوگيري مي‌كند»
او در ادامه مي‌گويد: «اجراي اين پروژه در مصر منجر به صرفه‌جويي 40 درصدي در آب‌هاي هدررفته شده است»
آخرين سخنران نشست صبح مشاركت ايران و آلمان نيز بلال عالم از شركت مهندسي گاف است كه در زمينه خدمات مالي و مهندسي پروژه‌هاي زير بنايي فعاليت مي‌كند. او با اشاره به اينكه شركت متبوعش سالانه 31 ميليون دلار گردش مالي دارد به ارائه 700 پروژه توسط اين شركت در نقاط مختلف دنيا اشاره كرده و وجه تمايز روش خدمات مالي اين شركت با روش بانك‌هايي مانند بانك توسعه اسلامي را بر مي‌شمارد.
اشاره آقاي عالم به بانك توسعه اسلامي از اين جهت است كه اين بانك تاكنون در زمينه اجراي پروژه‌هاي آب و فاضلاب درايران حضوري موثر داشته و به نوعي رقيب درجه يكي براي شركت گاف محسوب مي‌شود. بلال عالم در اين زمينه مي‌گويد: «در روش سنتي آماده‌سازي پروژه‌هاي آب و فاضلاب بين يك تا 2 سال زمان مي‌برد. اما در روش ما آماده‌سازي 6 ماهه بوده و برنامه‌ريزي و مناقصه بلافاصله برگزار مي‌شود. در نهايت نيز فاز اجرايي بعد از يك سال و نيم آغاز مي‌شود كه منجر به 50درصد صرفه‌جويي زماني است»
حضور آلماني‌ها در ايران يكي دو روزي طول خواهد كشيد. دو روزي كه فرصتي مناسب براي بدنه دولتي و بخش خصوصي جهت ايجاد ارتباط‌هاي مناسب است. دو روزي كه بايد اميدوار باشيم به سادگي از دست نرود.
نادی صبوری
