رييس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي خبر داد:
هزينه 6ميليارددلاري غربالگري سرطان پستان
سرطان در رديف اول قاتل انسان است و اين مساله ايران و جهان نمي‌شناسد. شيوع اين هيولاي بيماري‌ها با اين حال مدت زيادي نيست كه اوج گرفته و مي‌شود گفت كه به نسبت عمر جوامع انساني، مهمان تازه واردي است.
خبر اقتصادی - سبك زندگي نامناسب و مدرن را بسياري متهم رديف اول در ابتلا به سرطان مي‌دانند اما بسياري هم هستند كه مي‌گويند شيوع گسترده سرطان و مرگ و مير بالاي آن تنها ناشي از افزايش عمر متوسط افراد است و نه نموداري از سبك زندگي نامناسب. نتيجه تحقيق گسترده‌يي كه سازمان جهاني بهداشت انجام داده هم نشان مي‌دهد كه مصرف گوشت‌هاي فرآوري شده، اصلي‌تريم عامل ايجاد سرطان است. حالا اما در كنگره بين‌المللي پيشگيري از سرطان و در مورد خاص ايران، صحبت از عوامل سرطان‌زايي است كه كمتر به آنها توجه شده: مصرف گوشت‌هاي فرآوري شده، مصرف بيش از 5 برابري نمك به نسبت ميانگين جهاني و استفاده بيش از حد از لوازم آرايشي. رييس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي از هزينه گزافي هم گفته كه تنها براي درمان و نه پيشگيري از يكي از سرطان‌هاي شايع در ايران مورد نياز است: هزينه 6 ميليارد دلاري غربالگري ماموگرافي كه براي شناسايي سرطان پستان ضروري است.
همين چند روز پيش بود كه اعلام نتيجه تحقيقات WHO سازمان جهاني بهداشت نشان داد كه مصرف گوشت‌هاي فرآوري شده، اصلي‌ترين عامل ايجاد سرطان در انسان است. اين احتمالا به اين معني است كه از اين به بعد سيگاري‌ها مي‌توانند با خيال راحت‌تري سيگار دود كنند اما علاقه‌مندان سوسيس و كالباس بايد بيشتر نگران باشند.
رييس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي در نشست خبري كنگره بين‌المللي پيشگيري از سرطان در مورد ميزان بروز سرطان در كشور گفت: «ميزان بروز سرطان حدود 140 در هر 100هزار نفر است كه اين نسبت در مردان و زنان كمي با هم فرق دارد.»
محمداسماعيل اكبري افزود: «در ايران مردها كمي بيشتر نسبت به زنان به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. اين رقم خيلي بالا نيست. حتي از آسيا و اقيانوسيه هم كمتر است و در برخي كشورها نيز اين شاخص پنج برابر اين ميزان است.» او در مورد سرطان‌هاي اصلي هم اين طور توضيح داد: «سرطان پستان بين زنان و سرطان معده بين مردان از سرطان‌هاي شايع است.»
وي با بيان اينكه رشد سرطان در كشور سريع است، ميانگين رشد آن را در بعضي از سرطان‌ها 4.5 و در برخي تا 6 درصد اعلام كرد و افزود: «10هزار مورد سرطان پستان در سال داريم كه حدود 25درصد از آن منجر به مرگ مي‌شود و 75درصد از مبتلايان به آن نيز حداقل شانس پنج سال زندگي را دارند. سرعت ابتلا به سرطان در كشور هم بالاست اما تنها در 15سال آينده اين سرعت، گرفتاري بزرگي مي‌شود و نگران‌كننده است.»
سونامي در كار نيست
اكبري با اشاره به استفاده از كلمه سونامي در رسانه‌ها در بحث سرطان گفت: «سونامي به معني اتفاق ناگهاني است نه به معني زياد شدن و استفاده از آن غلط است. اين كلمه يعني براي آن برنامه‌يي نداريم؛ درحالي كه مساله سرطان براي ما بسيار روشن است و مي‌توانيم براي آن برنامه‌ريزي كنيم.»
وي درخصوص عواملي كه منجر به سرطان مي‌شود، گفت: «شايع‌ترين اين عوامل سن است. كشور ما در اوايل انقلاب حدود 56 سال اميد به زندگي داشت و الان اين عدد حدود 74سال است و اين فاصله شرايط را براي ابتلا به سرطان ايجاد كرده است. كشور ما در حال مسن شدن است. نرخ جمعيت بالاي 60 سال در ايران 8.5درصد است. به محض اينكه به بالاي 10درصد برسيم يعني پير شده‌ايم. سن 70درصد عامل ايجاد خطر سرطان است و براي آن خيلي نمي‌شود كاري كرد.»
وي افزود: «يكي ديگر از اين عوامل خطر پروتئين و چربي حيواني مانده مانند سوسيس و كالباس است و به عنوان ريسك فاكتور محسوب مي‌شود. سازمان بهداشت جهاني اين ماده را خط اول ايجاد سرطان اعلام كرده است.»
رييس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي با بيان اينكه مصرف نمك يكي از فاكتورهاي مهم در سرطان‌ها به خصوص سرطان دستگاه گوارش است، ادامه داد: «نمك سالم در كشور درصد پاييني دارد. سنگ نمكي كه از دريا و كوه گرفته مي‌شود، تركيبات ديگري هم دارد كه بايد تصفيه يا جدا شوند. ما سه تا پنج برابر استاندارد دنيا نمك مصرف مي‌كنيم.»
اكبري ادامه داد: «در جامعه سرطان پستان 16 درصد زنان سيگار و قليان مي‌كشند. به طور كلي 3.7درصد زنان ايراني سيگار مي‌كشند. زنان ما درحال قلياني شدن هستند. زماني كه نخستين پژوهش درباره مصرف دخانيات در كشور انجام شد 1.2درصد زنان سيگار مي‌كشيدند كه در طول 10 تا 12سال اين روند سه برابر شده است.»
اكبري همچنين درخصوص تغييرات ژنتيكي در خانواده كساني كه سيگار مي‌كشند يا از سوسيس و كالباس استفاده مي‌كنند، گفت: «كسي كه سوسيس و كالباس مي‌خورد ممكن است سرطان نگيرد اما بايد مطمئن باشد اين خطر حتما در جايي بروز مي‌كند. ما در قبال آيندگان خود مسووليت داريم. كسي حق ندارد بگويد من براي خودم آزاد هستم. بايد مراقب باشيم؛ چراكه اين بيماري مي‌تواند به بچه‌ها و حتي چند نسل بعد ما نيز منتقل شود.»
بزك‌هاي دردسر ساز
اكبري در مورد تاثير استفاده از لوازم آرايشي بر ابتلا به سرطان گفت: «ما بعد از عربستان و با وجود 22 الي 23ميليون نفر زن بالغ دومين كشور مصرف‌كننده لوازم آرايشي هستيم. مواد آرايشي در هر حالت مضرند و بحث تنها بر سر ميزان استفاده از آنهاست كه متاسفانه در ايران بسيار بالاست. هر چيزي كه به پوست زده شود و فيزيولوژي آن را به هم بزند گرفتاري ايجاد مي‌كند هر چند بحث كرم‌هاي ضد آفتاب به دليل كاركردشان اندكي متفاوت است.» اكبري گفت: «لوازم آرايشي مي‌تواند باعث ابتلا به سرطان پوست شود و همين طور باعث ايجاد پيري زودرس چراكه پيري زودرس را هم مي‌توان نوعي سرطان به حساب آورد به اين دليل كه پيري در حقيقت ناشي از تغييرات سلولي است.»
وي ادامه داد: «ما در ايران معادل همه اروپا هورمون‌هاي زنانه مصرف مي‌كنيم در صورتي كه آنها براي بيماران مصرف مي‌كنند و ما براي جوان‌تر و زيباتر شدن.»
سد بزرگ 6 ميليارد دلاري
وي ادامه داد: «ما 18هزار ميليارد تومان پول دولتي مي‌خواهيم كه فقط غربالگري ماموگرافي را راه بيندازيم. آن هم به شرطي كه تمام دستگاه‌ها و متخصصان خوب كار كنند و شرايط آن همه جا در دسترس باشد. 47درصد گزارشات راديولوژيك با پاتولوژيك فرق دارد.»
اكبري افزود: «اين فقط هزينه درمان سرطان پستان است و نه هزينه پيشگيري از آن. پژوهشي كه در يك نشريه دانشگاهي در كشور صورت گرفته، نشان مي‌دهد كه اين غربالگري 6ميليارد دلار هزينه در بر دارد. در واقع اگر دلار را 3هزار تومان در نظر بگيريم، اين كار به 18هزار ميليارد تومان پول نياز دارد.» از او در مورد چكاپ‌هاي دوره‌يي هم پرسيدم. اكبري معتقد است اين كار نه تنها بيهوده است بلكه بي‌معني هم هست: «چكاپ دادن هيچ معنايي ندارد و بحث آن با غربالگري متفاوت است. در غربالگري ما سراغ افراد سالم مي‌رويم و احتمال ابتلا به سرطان را در آنها بررسي مي‌كنيم درحالي كه چكاپ متفاوت است.» دكتر حميدرضا ميرزايي، دانشيار دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي هم در ادامه كنگره بين‌المللي پيشگيري از سرطان گفت: «تقريبا 90درصد هزينه و بودجه داروهاي سرطاني در مورد بيماران متاستازيك است كه شايد عملا تا حد زيادي علاج واقعي براي آنها مهيا نباشد. 80درصد داروهايي كه استفاده مي‌شود به افزايش طول عمر آنها كمك نمي‌كند.»
سرطان خواهي نخواهي مهمان جوامع انساني است و آمارهاي جهاني هم نشان مي‌دهد كه تقريبا هيچ جايي نيست كه مردمانش از ابتلاي به سرطان مصون باشند. آمارهاي داخلي اما نشانگر آن است كه تعداد موارد ابتلا به سرطان در ايران جهش داشته است. شاهد مثال اين موضوع هم هشدارهايي است كه ذيل عنوان «سونامي سرطان» در ايران مطرح شده است. شناسايي و درمان سرطان اما به اين سادگي‌ها نيست كه اگر بود سرطان ديگر ترسي نداشت. گستردگي عوامل ابتلا به سرطان هم نشان مي‌دهد كه به اين زودي‌ها اين مهمان ناخوانده از خانه ما نخواهد رفت.
محمدمهدی حاتمی
