انجام توافقات اوليه با «آذربايجان - ارمنستان – گرجستان – بلغارستان»
راه‌اندازي مسير جديد ترانزيتي ايران - اروپا
«تركيه» از سال‌ها پيش، محور اصلي ترانزيت ميان ايران و اروپا بوده و اين مسير، اولويت اول حمل‌ونقل جاده‌يي بار از سوي ايران به اروپا و حتي ترانزيت مسافر به قاره سبز محسوب مي‌شده است؛ همسايگي اين دو كشور و موقعيت ژئوپليتيك ايران در منطقه از يك سو و نيز، نزديكي تركيه به اروپا از سوي ديگر، دو نكته اصلي در رونق گرفتن ترانزيت بين اين دو كشور بوده است.
خبر اقتصادی - در اين بين، بار اصلي ترانزيت در اين مسير، بر دوش «مرز بازرگان» بوده و اين مسير همواره از اهميت ويژه‌يي در ترانزيت كالاها برخوردار بوده است؛ اما در پي تشديد تحريم‌هاي بين‌المللي و كاهش سهم ايران در صنعت حمل‌ونقل دنيا در سال‌هاي اخير، اين كشور همسايه، محدوديت‌هايي را براي طرف ايراني از جمله تغيير در تعرفه‌هاي حمل‌ونقل كالا ايجاد كرد.
ازسوي ديگر، تشديد ناامني در مسير ترانزيت ايران و تركيه، موجب شد كه صنعت حمل‌ونقل در اين مسير كمرنگ شود و از رونق سابق خود فاصله بگيرد. سابقه ناامني در مرز تركيه به نخستين حادثه كه 8 و 9 مرداد ماه اتفاق افتاد، بازمي‌گردد.
اين اتفاق كه پس از انفجار دو رام قطار مسافربري آنكارا – تهران بود، سبب شد كه در نخستين مواجهه با اين موضوع، ديگر قطار مسافربري به سوي تركيه نرود. همين موضوع باعث شد تا فضاي مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي در شايعاتي، مساله بسته شدن مرز هوايي و زميني تركيه را عنوان كنند؛ شايعه‌هايي كه البته بعد از مدتي، از طرف مقامات دو كشور تكذيب شد؛ از سوي ديگر، در تاريخ 20مرداد نيز، كاميون ترانزيتي ايران در مرز تركيه به وسيله اشخاص ناشناس مورد حمله قرار گرفت و در يك آتش سوزي نابود شد؛ حادثه‌يي كه به همين جا ختم نشد و 5روز بعد دوباره اين اتفاق براي دو كاميون ديگر رخ داد. بر اساس اين گزارش، سابقه اتفاقات مرز بازرگان به عنوان محور اصلي ترانزيتي ايران و تركيه، تنها به آتش سوزي‌ها و حوادثي چون ربايش كاميون در اين مرز مهم باز نمي‌گردد؛ پيش از اين نيز، طرف ترك، طي سال‌هاي اخير، سعي در دستيابي كاميون‌هاي تركيه‌يي به سوخت يارانه‌يي ايران داشته و همين موضوع سبب شده كه بارها دو كشور، بر سر اين موضوع به جدال بپردازند و حتي كشور تركيه در مواردي، از فروش سوخت به كاميون‌هاي ايراني خودداري كرده است.
از سوي ديگر، اتفاقات و حوادثي كه طي آن روزها در مرز تركيه به وقوع پيوست، باعث شد تا كارشناسان حوزه راه، مسيرهاي جايگزين ديگري را تعريف كنند كه از آن جمله مي‌توان به سه مسير جايگزين براي عبور كاميون‌هاي ترانزيتي ايران اشاره كرد؛ مسير «جمهوري آذربايجان-روسيه-بلاروس–بلغارستان»، مسير «جمهوري آذربايجان-گرجستان-درياي سياه–بلغارستان» و مسير «ارمنستان-درياي سياه–بلغارستان.»
درواقع، مرز بازرگان بهترين و كوتاه‌ترين مسير براي هر دو كشور تركيه و ايران براي دستيابي به خاك يكديگر محسوب مي‌شود اما به گفته محمدجواد عطرچيان، بايد به فكر مسيرهاي موازي و جايگزين براي تركيه باشيم. حال پس از گذشت چند ماه از اتفاقات ناگوار در مرز بازرگان، خبر راه‌اندازي كريدور جديد ترانزيتي ايران- اروپا به گوش مي‌رسد.
توافق اوليه با 4 كشور
در اين خصوص محمدجواد عطرچيان مديركل دفتر ترانزيت و پايانه‌هاي مرزي سازمان راهداري و حمل‌ونقل جاده‌يي به «تعادل» گفت: توافقات اوليه‌يي با كشورهاي «ايران–آذربايجان-ارمنستان–گرجستان –درياي سياه و بلغارستان» به‌صورت چندوجهي صورت گرفته و در جريان ملاقات اخير هيات‌هاي حمل‌ونقلي، مورد توافق قرار گرفته است.
عطرچيان اظهار داشت: بر اين اساس، مقرر شده است كه باتوجه به توافقات اوليه پنج كشور ايران، بلغارستان، گرجستان، آذربايجان و ارمنستان براي تاسيس اين كريدور، در نخستين فرصت، پيش‌نويس متن موافقتنامه كريدور مورد نظر، توسط سازمان راهداري و حمل ونقل جاده‌يي تهيه و به عنوان يك سند حمل ونقل چندوجهي براي اعلام نظر و جمع‌بندي نهايي، به كشورهاي مورد نظر ارسال شود تا در اوايل سال آينده، شاهد برگزاري نشست مشتركي به همين منظور باشيم.
محمدجواد عطرچيان با اشاره به اين موضوع كه مسير ايجاد شده از طريق اين مسيرها، كريدور ترانزيتي مهمي را براي همه اين كشورها ايجاد خواهد كرد، گفت: در واقع اين كريدور با عبور از كشورهاي حوزه قفقاز، به گرجستان متصل و از طريق عبور از درياي سياه به كشور بلغارستان و در ادامه به كشورهاي اروپاي مركزي و اروپاي شمالي امتداد مي‌يابد.
مسير تركيه را حذف نمي‌كنيم
عطرچيان در ادامه گفت: با ايجاد اين كريدور ترانزيتي، مي‌توانيم مسير تركيه را دور بزنيم؛ درواقع اين مسير مي‌تواند با توسعه كشتي‌هاي «رو–رو» در درياي سياه و تسهيلات ويزايي جانشين مسير تركيه شود. وي افزود: همچنين مقرر شد پس از نهايي شدن سند موافقتنامه در سال ۲۰۱۶، اين موافقتنامه به امضاي وزراي حمل ونقل كشورهاي عضو رسيده و فعال‌سازي كريدور جديد آغاز شود. به گفته اين مقام مسوول، راه‌اندازي و تاسيس اين كريدور با كشورهاي عضو، نقش بسيار مهمي در توسعه ارتباطات حمل‌ونقلي و همين طورهمكاري‌هاي حمل ونقلي بين‌المللي و ترانزيتي كالا و مسافر در منطقه خواهد داشت.
ايجاد مسير موازي با تركيه
مديركل دفتر ترانزيت و پايانه‌هاي مرزي سازمان راهداري و حمل‌ونقل جاده‌يي در ادامه با اشاره به اين موضوع كه جزييات اين توافقنامه را در حال حاضر نمي‌توان تشريح كرد، گفت: در واقع با ايجاد اين كريدور به‌دنبال مسيري موازي در راستاي مسير تركيه هستيم تا بتوانيم در تمامي شرايط، راه‌هاي متفاوتي را داشته باشيم. عطرچيان گفت: براي عبور و مرور و ترددهاي زميني نبايد وابسته به يك كشور باشيم؛ درواقع باتوجه به اتفاقاتي كه در دوره‌يي در مرز بازرگان اتفاق افتاد، بايد با هوشمندي مسيرهاي جايگزين براي تركيه داشته باشيم كه به مسيرهاي «آلترناتيو» موسومند.
وي همچنين با اشاره به اين موضوع كه ايجاد اين كريدور ترانزيتي به معناي حذف كشور تركيه نيست، گفت: در واقع چون نمي‌توان آينده را پيش بيني كرد، ما هم به نوعي تابع وضع و شرايط موجود هستيم و بايد طوري عمل كنيم كه اتكاي صنعت حمل‌ونقل بر يك كشور نباشد و بتوانيم در هر شرايطي، مسيرهاي ديگري نيز تعريف كنيم، تا آزادي عمل و قدرت مانور بيشتري داشته باشيم.
منبع: سارا جنگروی - تعادل
