مدير طرح‌هاي شركت ملي صنايع پتروشيمي مطرح كرد:
چاله تحريم‌ها براي طرح‌هاي اولويت سوم پتروشيمي
در تمام سال‌هاي تحريم، همه از مصونيت صنعت پتروشيمي نسبت به مضرات و عواقب تحريم‌ها مي‌گفتند. صنعت پتروشيمي به واسطه تكميل نسبي ارزش افزوده به صورت ماهوي، بازارهاي گسترده‌تري را نسبت به نفت خام در اختيار دارد و همين سبب مي‌شود تا چالش‌هاي پيش روي نفت خام در پتروشيمي تكرار نشود. اما حتي اين صنعت نيز در طي اين سال‌ها دچار آسيب و «عقب افتادگي‌هايي جدي» شد.
خبر اقتصادی - مرضيه شاهدايي مدير طرح‌هاي شركت ملي صنايع پتروشيمي و عضو هيات‌مديره اين شركت در گفت‌وگو با «تعادل» فاش مي‌كند كه مهم‌ترين چالشي كه موجب شده است طرح‌هاي اولويت سوم صنعت پتروشيمي دچار عقب‌افتادگي باشند «تحريم» است. او در اين گفت‌وگو از آخرين وضعيت طرح‌هاي صنعت پتروشيمي و نگاهش نسبت به جذب سرمايه خارجي مي‌گويد. شاهدايي تصريح مي‌كند كه مذاكرات با هند در زمينه جذب سرمايه خارجي هنوز به نتيجه خاصي نرسيده است. مشروح اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد.
وضعيت طرح‌هاي پتروشيمي، خصوصا پتروشيمي كردستان چگونه است؟
پيشرفت پتروشيمي كردستان 92 درصد است و طبق بازديد اخير من از اين پتروشيمي نصب تجهيزات پيشرفت خوبي داشته و انشاالله تا پايان سال به اتمام مي‌رسد اما براي راه‌اندازي كامل تا نيمه سال 95 زمان نياز داريم. البته زمان پيش بيني شده در طرح خرداد 95 است كه ما اميدواريم حداكثر تا نيمه سال 95 طرح را به بهره‌برداري برسانيم.
ساير طرح‌هاي نزديك به بهره‌برداري را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
پتروشيمي مهاباد پيشرفت 96 درصدي دارد. واحد بوتن (-1 -1 Butene) فعال شده، طرح تا اين مرحله پيشرفت داشته و پتروشيمي مهاباد خوراك اتيلن گرفته است. اگر خوشبينانه نگاه كنيم پايان سال 94 اين طرح به بهره‌برداري مي‌رسد ولي به احتمال فراوان بهره‌برداري كامل از اين طرح اوايل سال 95 اتفاق خواهد افتاد. پتروشيمي مهاباد دقيقا مشابه پتروشيمي لرستان است.
اولويت‌بندي طرح‌هاي پتروشيمي در جذب سرمايه‌گذاري خارجي موثر است؟
طرح‌هاي داراي اولويت طرح‌هايي هستند كه نزديك به بهره‌برداري بوده و نيازي به جذب سرمايه‌گذار ندارند. اين طرح‌ها متولي و سرمايه‌گذار خاص خود را دارند و پيشرفت فيزيكي اين طرح‌ها بطور اسمي بالاي 60 درصد است كه البته در حال حاضر اين طرح‌ها به پيشرفت‌هاي بالاي 80 درصد رسيده‌اند. فاينانس طرح‌هاي اولويت دوم هم درحال حاضر مشخص شده‌اند و شروع به فعاليت كرده‌اند و نياز چنداني به جذب سرمايه‌گذار ندارند. با فعال شدن فاينانس‌هاي چين و نيز صندوق توسعه ملي اين طرح‌ها هم شروع به فعاليت كردند. اما طرح‌هاي اولويت سه كه پيشرفت زير 20 درصد دارند اكثرا متوقف بوده يا به تازگي آغاز به كار كرده‌اند كه البته تعداد اين طرح‌ها زياد است. اين طرح‌ها به فاينانس و سرمايه‌گذار نياز دارند و قطعا به شركت‌هاي سرمايه‌گذاري معرفي مي‌شوند. اما درصورتي كه شركت‌هاي سرمايه‌گذاري بخواهند با سرمايه‌گذاران طرح‌هاي اولويت يك و دو سرمايه‌گذاري مشترك نيز انجام دهند ما راهنمايي‌هاي لازم را به آنها ارائه خواهيم داد.
مشكلات موجود براي طرح‌هاي اولويت 3 و علل و عوامل ايجاد آنها چيست؟
بخش بزرگي از مشكلات ايجاد شده براي طرح‌هاي اولويت 3، مشكلات ناشي از تحريم‌ها است. تحريم‌ها مشكلات زيادي درصنعت پتروشيمي ايجاد كرده‌اند كه شامل كمبود دانش فني، مشكلات جذب سرمايه‌گذار و... است. يك پروژه پتروشيمي زماني مي‌تواند به سرانجام برسد كه اولا دانش فني براي راه‌اندازي آن وجود داشته باشد و ثانيا بتواند طرح را فاينانس كند و ثالثا بايد بتواند تجهيزات اصلي اجراي طرح را تهيه كند. ما طرح‌هايي داشته‌ايم كه آغاز به كار كرده‌اند و با 10-15 درصد پيشرفت، به دليل شكست در جذب سرمايه‌گذار يا فاينانس يا حتي مشكلات موجود براي خريد تجهيزات، طرح متوقف شده است. از ديگر مشكلات ناشي از تحريم بحث جابه‌جايي پول است. در صورتي كه شركت‌هاي ما مي‌خواستند فاينانس بگيرند بايد تحريم‌ها را دور مي‌زدند كه اين موضوع باعث گران تمام شدن فاينانس براي شركت‌هاي ايراني مي‌شد. بخش ديگري از مشكلات طرح‌هاي اولويت 3 اين بود كه تعدادي از متوليان طرح‌هاي پتروشيمي، فعالان اين صنعت نبودند و از صنايع ديگر به اين بخش آمده و در اين صنعت سرمايه‌گذاري كرده بودند و منتظر سرمايه‌گذار جديد بودند كه به عنوان شريك وارد طرح شوند كه متاسفانه چنين اتفاقي رخ نداد.
از ديگر مسائل موجود اين بود كه با وضع تحريم‌ها عليه ايران و طولاني شدن فرآيند ساخت پروژه‌ها و نيز مقارن شدن افزايش قيمت دلار و كاهش قيمت نفت، برخي پروژه‌ها از صرفه اقتصادي خارج شده‌اند.
وي افزود: از مشكلات جديد ايجاد شده در صنعت پتروشيمي مشكل كم‌آبي است. زيرا آب به نوعي خوراك پتروشيمي قلمداد مي‌شود. بنابراين خيلي مهم است كه پروژه در موقعيتي مكاني احداث گردد كه آب كافي براي دوران بلندمدت 25 ساله وجود داشته باشد. پروژه‌هايي داريم كه 10 سال پيش تصويب شده و در آن زمان مشكل كم‌آبي به شكل كنوني وجود نداشته است ولي اكنون دچار اين معضل هستند.
موضوع مكان‌يابي پروژه‌ها در طرح‌هاي اولويت 3 لحاظ شده است؟
در طرح‌هاي قبلي نيز موضوع مكان يابي بطور همه‌جانبه در نوشتن طرح‌ها لحاظ مي‌شده است. اين ملاحظات شامل موضوع خوراك، آب، نزديكي به بازار مقصد، وجود زيرساخت‌هاي حمل و نقل و... است. اما با طولاني شدن فرآيند ساخت و معطل ماندن طرح، شروع دوباره طرح و سرمايه‌گذاري مستلزم بررسي مجدد طرح است. اين بررسي براي اين است كه صرفه اقتصادي طرح مورد بازبيني قرار گيرد. از استراتژي‌هاي پتروشيمي اين است كه بر اساس آمايش سرزميني كار كنيم. يعني اينكه اولا تجمع صنعت به جايي كه ازدحام صنعتي وجود دارد برده نشود. سعي بر اين بوده كه طرح را جاهايي ببريم كه مناطق محروم يا كمتر توسعه‌يافته است. دوما با توجه به مشكل كم‌آبي كشور كه بسيار جدي است، پتروشيمي‌هاي پايه كه مصرف آب خيلي زيادي دارند، فقط در كنار آب باشند. بنابراين به طرح‌هايي كه خيلي
آب بر هستند در مناطق كم آب مجوز فعاليت داده نمي‌شود. همچنين سعي براين است كه طرح‌هايي هم كه پيش‌تر مجوز دريافت كرده‌اند در صورتي كه كارشان را بطور جدي آغاز نكرده‌اند به سمت جاهايي كه آب به قدر كفايت وجود دارد هدايت كنيم يا درجهت طرح راهنمايي مي‌نماييم.
وارد شدن سرمايه‌گذاراني كه از ساير بخش‌ها وارد صنعت پتروشيمي شده‌اند و اين ورود صرفا به مناسبت توان مالي آنها بوده چقدر باعث كند شدن پروژه‌ها شده است؟
ما سرمايه‌گذاراني داشته‌ايم كه آشنايي زيادي با صنعت پتروشيمي نداشته‌اند. اما اين سرمايه‌گذاران از مديران و متخصصان پتروشيمي استفاده كرده‌اند و درحال حاضر روند كاري خوبي دارند، بنابراين نمي‌توان اين مورد را به همه سرمايه‌گذاران تعميم داد. بطور مثال سرمايه‌گذاران پتروشيمي كاوه فعالان صنعت شيشه هستند كه اين پتروشيمي را از محل درآمدهاي خود راه‌اندازي كرده‌اند. اما اگر مديران غيرمتخصص بر اين طرح‌ها مديريت كنند قطعا دچار مشكل خواهند شد. صنعت پتروشيمي صنعتي خاص با تكنولوژي بالا است و مديريت خاص خود را نياز دارد.
عامل ديگري كه مي‌توان به آن اشاره كرد عدم انجام به موقع تعهد پيمانكاران و سازندگان داخلي بود. اين مساله نيز به اين دليل بود كه امكان دريافت سفارشات خود از خارج ايران را نداشتند. همچنين شركت ملي پتروشيمي نيز فشار مي‌آورد كه از سازندگان داخلي حمايت شود و تجهيزات از آنها خريداري شود. لذا اين مساله سبب مي‌شد كه جنسي كه قرار بوده در يك سال آماده شود در طي دو سال آماده شود وهمين مساله بهره‌برداري از يك پروژه را با يك سال تاخير روبرو مي‌كرد.
آيا طرح‌هايي وجود داشته كه به خاطر اين موضوع دچار مشكل شده باشند؟
بله چنين مواردي وجود دارد اما تعداد اين موارد خيلي كم است.
استقبال از سرمايه‌گذاران پتروشيمي چگونه است؟
با توجه به اينكه تاكنون برجام وارد مرحله اجرايي نشده است، هيات‌هايي كه تا امروز به تهران آمده‌اند تنها به زمينه‌‌سازي براي سرمايه‌گذاري و جذب كار پرداخته‌اند.
درباره اوره امونياك چابهار چطور؟
در اين مورد هم هندي‌ها آمدند و گفت‌وگوهايي انجام شده اما هنوز اقدام خاصي انجام نداده‌اند. در واقع كل سرمايه‌گذاراني كه براي سرمايه‌گذاري يا حتي EPC پروژه‌ها آمده‌اند منتظرند كه توافق وارد مرحله اجرايي شود.
نرخ خوراك براي سرمايه‌گذاران خارجي چقدر است؟
به هيات‌هايي كه به تهران آمده گفته شده كه نرخ در حال حاضرپايه 13 سنت است. اما فرمول نهايي فروش خوراك را وزارت نفت هنوز مشخص نكرده است. اصولا بحث خوراك به پتروشيمي مربوط نيست و متولي اين امر وزارت نفت است.
راهكار شما براي اينكه در آينده اين اتفاقات رخ ندهد چيست؟
شركت ملي پتروشيمي كماكان بر حمايت از سازندگان داخلي تاكيد مي‌كند اما اين نكته نيز به آنها تذكر داده شده است كه بايد خود را آماده رقابت با سازندگان خارجي كنند.
روي كاغذ اينگونه به نظر مي‌رسد كه سازندگان داخلي توانايي رقابت با رقباي خارجي خود را نداشته باشند.
خير. به نظر من تعدادي از سازندگان داخلي رشد بسيار خوبي داشته‌اند. در حال حاضردر بعضي از پروژه‌ها با توجه به سطح تكنولوژيك آن مي‌توان 70 تا 90 درصد تامين تجهيزات را به سازندگان داخلي واگذار كنند. اما اين مساله در صورتي است كه آن سازنده نيز زمان تحويل متعهد باشد و در بازار بدسابقه نباشد. البته شايان ذكر است در برخي موارد وقتي دانش‌فني طرح از يك شركت خارجي خريداري شود، تجهيزات اصلي آن نيز بايد توسط آن شركت تامين شود و سهم اين نوع تجهيزات حداكثر 30 درصد است.
از لحاظ كيفيت و استانداردهاي جهاني، سازندگان ايراني در چه سطحي قرار دارند؟
شركت‌هاي بسيار خوبي داريم كه در سطح استانداردهاي جهاني توليد مي‌كنند ولي به علت يك سري از محدوديت‌ها استامپ‌هاي استاندارد روي محصولات آنها وجود ندارد، اما در عملكرد از كيفيت بسيار بالايي برخوردار بودند. سازندگاني نيز هستندكه محصولاتشان از كيفيت بالايي برخوردار نبوده يا خدمات پس از فروش قابل قبولي ارائه نمي‌دهند. به عنوان مثال اگر تجهيزاتي در يك مجتمع نصب شد اما با خطا و اشكال مواجه شود سازنده آن بايد در كنار مجري طرح قرار داشته باشد و مشكل آن را رفع نمايد. اينها شركت‌هايي هستند كه بايد كيفيت و خدمات خود را بالا ببرند تا بتوانند با رقباي خارجي رقابت كنند.
آيا از لحاظ قيمت تجهيزات داخلي تفاوت زيادي با تجهيزات خارجي دارند؟
آن‌طوري كه گفته مي‌شود كه تجهيزات ايراني بسيار ارزان‌تر از مشابه خارجي آن است درست نيست. اگر سازنده ايراني قرار باشد كه ماده اوليه براي ساخت آن را وارد كند خيلي ارزان‌تر نمي‌شود. اما به دليل اينكه اين تجهيزات در داخل ساخته مي‌شود وهزينه حمل و نقل آن كمتر است و همچنين نيازي به انتقال ارز براي خريد تجهيزات به خارج از كشور نيست، مجريان طرح‌ها ترجيح مي‌دهند از سازندگان داخلي خريد كنند.
منبع: حميد مظفر و سعيد كاظمي‌مبين - تعادل
