زنگنه در كنگره نفت و نيرو اعلام كرد:
مانع ورود حقه‌بازان به دوران پساتحريم مي‌شويم
«عده‌يي از افراد كه هيچ توانمندي جز حقه‌بازي ندارند و در دوران تحريم اين موضوع تخصص آنها شده، سعي دارند از فضاي پساتحريم نهايت استفاده را ببرند.»
خبر اقتصادی - اين يكي از كليدي‌ترين جمله‌هاي بيژن زنگنه وزير نفت، در سخنراني روز گذشته خود در افتتاح كنگره نفت و نيروست. زنگنه در چند جاي ديگر از صحبت‌هاي خود نيز بر مساله «فساد» موجود و اينكه خارجي‌ها براي معامله به سراغ افراد «فاسد» نروند تاكيد كرده است. اما دليل و ريشه اين سخنان وزير در كجاست؟ چنين سخناني بيش از هر چيز حاكي از اين مساله است كه وزير نفت و به‌طور كلي بدنه دولتي اين صنعت نگران دوران «پسا تحريم» هستند. اما در اين ميان چند سوال اساسي مطرح مي‌شود. با توجه به اينكه دوره‌يي با نام «پسا تحريم» تاكنون در ايران سابقه نداشته است، چه مسائلي در گذشته پايه‌هاي ايجاد اين نگراني در وضع فعلي را ريخته‌اند؟ آيا پيشينه مذاكره خارجي‌ها در ايران با مشكلاتي مانند «فساد» و «دلالي» روبه‌رو بوده است؟ اين پرسش‌ها را با رضا پديدار رييس هيات‌مديره انجمن سازندگان تجهيزات صنعت نفت و عضو هيات نمايندگان اتاق بازرگاني تهران كه خود جزو برگزار‌كنندگان اين كنگره بوده است، در ميان مي‌گذاريم. پديدار ريشه اظهارات وزير نفت را در پيشينه حضور خارجي‌ها در صنعت نفت ايران و مذاكرات‌شان با طرف‌هاي ايراني دانسته و مي‌گويد: «در گذشته خارجي‌ها فرد يا گروهي را به عنوان نماينده براي خود انتخاب مي‌كردند كه اين نمايندگان در برخي از موارد رسمي و در برخي از موارد انحصاري بودند. اين رويكرد انتخاب نماينده از سوي خارجي‌ها در نهايت منجر به دلال‌بازي مي‌شد.» او دليل اين فساد را اين‌گونه تشريح مي‌كند: «زماني كه كارفرماها در مراجعه به نمايندگان طرفين خارجي درخواست كالا مي‌كردند، اين نمايندگان به اين واسطه منافع و سودشان در گرو قيمت‌هاي بالاتر و سود بيشتر بود، به نوعي در روند معاملات «خلل» ايجاد كرده و در نهايت به قول مهندس زنگنه منجر به «دلال‌بازي» مي‌شدند.» پديدار ادامه مي‌دهد: «منظور وزير نفت از «فساد» همين اتفاق‌هاي رخ داده در گذشته و لزوم تغيير در اين فضاست. » پديدار اما معتقد است كه اگر اساسا خارجي‌ها را به اين سمت سوق دهيم كه وارد مشاركت با سازندگان ايراني صنعت نفت شوند، اين گذشته قابل جلوگيري خواهد بود. رييس انجمن سازندگان تجهيزات صنعت نفت ايران در ادامه به اين مساله اشاره مي‌كند كه در اواخر شهريور ماه در جلسه شوراي برنامه‌ريزي كشور اين پيشنهاد را مطرح كرده است كه براي متوقف شدن جريان «دلالي» و «فساد» در پيشينه مذاكره با خارجي‌ها، اين مذاكرات از طريق «تشكل» و «انجمن‌ها» پيش برود. نماينده بخش خصوصي در شوراي برنامه‌ريزي انرژي در ادامه به «تعادل» مي‌گويد كه اين پيشنهاد از سوي او در اين جلسه كه اعضاي آن وزير نفت، وزير نيرو، وزير صنعت معدن و تجارت، معاون فناوري رييس جمهور، رييس سازمان انرژي اتمي و رييس سازمان حفاظت از محيط‌زيست بوده و نماينده‌يي از اتاق اصناف نيز در آنجا حضور دارد، مورد پذيرش قرار گرفته است.
البته هر چند كه رضا پديدار از پذيرش پيشنهادش در شوراي برنامه‌ريزي انرژي براي سپردن مذاكره و گفت‌وگو با خارجي‌ها به تشكل‌ها و انجمن‌ها مي‌گويد، سخنان روز گذشته وزير نفت يك پيام مستقيم دارد كه امكان تفسيرها و احتمال‌هاي ديگر را ضعيف مي‌كند. اين پيام كه خارجي‌ها بايد به سراغ «وزارت نفت» بروند. شاهدي بر اين مدعا نيز اين جمله وزير است: «لزومي ندارد شركت‌ها با اين‌گونه افراد كار كنند و بهتر است به صورت مستقيم با مقام‌هاي ارشد نفت مذاكره كنند.» اشاره به «مقام‌هاي ارشد نفت» به‌طور قطع به مديران دولتي وزارتخانه باز مي‌گردد و به سختي ارتباطي ميان آن و تشكل‌ها و انجمن‌ها برقرار مي‌شود.
زنگنه اظهارات خود در اين بخش را با نوعي «اولتيماتوم» به خارجي‌ها به پايان برده و بيان مي‌كند: «به شركت‌هاي خارجي توصيه مي‌كنم از هرگونه برخورد و مذاكره با افراد فاسد بپرهيزند چون نه تنها به اعتبار خود خدشه وارد مي‌كنند بلكه فرصت حضور در ايران را نيز از دست مي‌دهند.» اما دغدغه فساد در ميان سخنان زنگنه تنها به سخنان ابتداي كنگره نفت و نيرو ختم نشد. با اتمام اين سخنراني، زنگنه هنگام خروج از ساختمان و در جمع برخي از خبرنگاران به حمايت برخي از رسانه‌ها از «متهم فساد نفتي» بابك زنجاني تاخت و اظهار كرد: «پول مردم را نمي‌توان با هوچيگري و سروصدا خورد.» زنگنه اظهار كرد كه به «نامه بابك زنجاني به نمايندگان مجلس» كاري ندارد و تنها خواستار اين است كه زنجاني 10هزار ميليارد تومان از پول مردم را كه خورده پس بدهد. وزير نفت در روزي كه كلمه فساد يكي از مهم‌ترين سرخط‌هاي اظهاراتش بود عملكرد رسانه‌هايي را كه از بابك زنجاني حمايت كرده‌اند، زير سوال برده و اظهار كرد: «گمان مي‌كنم ايشان در برخي رسانه‌ها پول خرج مي‌كنند و حرف‌هايي مي‌زنند كه اين تصور ايجاد مي‌شود كه ايشان طلبكار هستند و ما بدهكار؛ در حالي كه ايشان پول ملت را خورده‌اند و بايد آن را پس بدهند.» جدا از مسائل جديدي كه روز گذشته بيژن زنگنه درباره آنها اظهارنظر كرد، مسائل و دغدغه‌هاي هميشگي اين صنعت نيز بخشي از اظهارات او را در بر مي‌گرفت. «حضور رييس‌جمهور براي افتتاح فازهاي 15 و 16» مهم‌ترين سرخط اين بخش از سخنان زنگنه بود. افزايش توليد و صادرات نفت خام ايران در دوره پساتحريم، ميزان 500هزار بشكه‌يي اين افزايش و «باز پس‌گيري سهم ايران از بازار جهاني نفت خام» نيز مهم‌ترين سرخط عنوان‌هاي مطرح شده از سوي زنگنه بودند. ادامه كنگره نفت و نيرو پنلي درباره صنعت بالادستي نفت ايران بود. در اين پنل رينر سيلي مديرعامل شركت نفتي اتريشي «او‌ام‌وي»، استفان ميشل مدير بخش خاورميانه و شمال افريقاي توتال و آنتونيو ولا مدير ارشد بخش بالادستي شركت اني حضور داشتند و به بحث درباره اين صنعت پرداختند.
مديرعامل او‌ام‌وي: ان‌شاءلله به ايران مي‌آييم
رينر سيلي صبحت‌هاي خود را با اشاره به هزينه‌هاي استخراج پايين در ايران آغاز كرد و گفت: «هزينه‌هاي استخراج پايين از مهم‌ترين مزيت‌هاي صنعت نفت در ايران به حساب مي‌آيد. ايران كشوري است كه از هزينه‌هاي پايين توليد متمتع است و از اين طريق دست بازي براي قرارگرفتن در سبد انرژي جهاني دارد.» سيلي در صحبت‌هاي خود با اشاره به ظرفيت بالاي ايران در زمينه ذخاير نفت و گاز ايران، 3 شرط اساسي را براي موفقيت در صنعت نفت ايران عنوان كرد. وي برداشته شدن تحريم‌ها را نخستين گام موفقيت OMV و هر شركت خارجي ديگري در ايران دانست. وي با ابراز اميدواري به طي شدن هرچه سريع‌تر فرآيند لغو تحريم‌هاي ايران از برقراري مجدد رابطه ايران با جامعه بين‌المللي استقبال كرد.
وي فراهم كردن زمينه‌هاي قانوني و ايجاد رژيمي براي جذب سرمايه‌گذار مستقيم خارجي را گام دومي دانست كه بايد برداشته شود. سيلي خواستار ايجاد ساختار مالي رقابتي درحوزه نفت و گاز ايران شد. او ابراز اميدواري كرد كه قراردادهاي جديد نفت و گاز كه به زودي رونمايي خواهد شد، خواسته‌هاي سرمايه‌گذاران خارجي را تامين كرده باشد. سومين نكته مورد تاكيد سيلي فراهم كردن زمينه براي انتقال دانش و تكنولوژي به ايران بود. وي با تاكيد بر نقش دانشمندان و نيروي انساني ايران در اين زمينه گفت: «هيچ‌كس بهتر از شما مهندسان و متخصصان ايراني از وضعيت نفت ايران با خبر نيست. موفقيت ما در گرو همكاري شما و دراختيار دادن اين اطلاعات به ماست.» وي به فعاليت‌هاي شركت او‌ام‌وي در نقاط مختلف جهان ازجمله روماني و تاثيرات مثبتي كه اين شركت در صنعت نفت روماني داشته است، اشاره كرد. وي افزود: «در يك‌دهه گذشته كه شركت ما وارد صنعت نفت روماني شده است، با انتقال تكنولوژي، بهروه‌وري در بهره‌برداري اين صنعت را در زمينه استخراج نفت تا 60درصد و در زمينه توليد گاز تا 90درصد افزايش داده است. اين افزايش بهره‌وري با استفاده از تكنولوژي‌هاي مربوط به ريكاوري نفت رخ داده است. مشابه همين شرايط در اتريش نيز رخ داده است». رينر سيلي پيش‌بيني كرد كه اقصاد ايران با توجه به رشد داخلي خود و همچنين تقاضاي منطقه‌يي كه در مورد نفت وگاز اين كشور وجود دارد با رشد قابل توجهي مواجه شود. او به هزينه‌هاي پايين انرژي در ايران اشاره كرد و گفت: با توجه به هزينه‌هاي پايين انرژي در ايران، ايران مي‌تواند با ساير كشور‌ها در زمينه تامين انرژي منطقه به رقابت بپردازد، درواقع ايران مي‌تواند به وسيله انرژي باد و خورشيد، امنيت انرژي منطقه را تضمين كند، وي در ادامه به پتانسيل صادرات محور ايران در گاز طبيعي اشاره كرد و گفت: ايران اكنون به كشورهاي تركيه، عراق و... گاز صادر مي‌كند، در واقع به دليل موقعيت جفرافيايي خوب ايران، ايران مي‌تواند از طريق كشورهاي تركيه، عراق، پاكستان و افغانستان گاز طبيعي خود را به تمام كشورهاي دنيا صادر كند و از اين طريق سود خوبي كسب كند. مديرعامل شركت او‌ام‌وي به فعاليت 50ساله اين شركت اشاره كرد و گفت: او‌ام‌وي از سال2001 به فعاليت در صنعت نفت و گاز ايران مشغول بود كه به دليل تحريم‌هاي بين‌المللي، همكاري خود را با ايران قطع كرد، از اين‌رو اين شركت شناخت خوبي از صنعت نفت و گاز ايران دارد و مي‌تواند در آينده با ايران همكاري‌هايي در زمينه فعاليت‌هاي ازدياد برداشت داشته باشد. سيلي در پايان درحالي كه به فعاليت‌هاي شركت متبوعش در پاكستان و عمان اشاره مي‌كرد، با گفتن كلمه «ان‌شاءالله» به فارسي ابراز اميدواري كرد كه فعاليت‌هاي آنها در ايران نيز آغاز شود.
مزيت صنعت نفت در برداشت
سيدمهدي ميرمعزي رييس هيات‌مديره باشگاه نفت و نيرو نيز در شروع اظهارات خود به تفاوت لايه‌هاي نفتي ايران با ساير نقاط دنيا اشاره كرد و گفت: شرايط لايه‌هاي نفتي در نقاط مختلف دنيا با يكديگر متفاوت است، از اين‌رو ايران به يك نوع فناوري نياز دارد كه شايد در ساير نقاط دنيا مورد استفاده قرار نگيرد. او براي مثال به نياز ايران به نرم‌افزاري كه «مخازن شكاف‌دار» را به صورت واقعي رصد كند، اشاره كرده و بيان كرد: با وجود اين نياز، چنين نرم‌افزاري در دنيا وجود ندارد. او در ادامه اظهار كرد: «همچنين در زمينه اكتشاف به دليل طاقديسي بودن مخازن نفتي ايران، ما نياز به تكنولوژي خاصي داريم كه در ساير نقاط مورد استفاده قرار نمي‌گيرد.» معزي به بروزرساني تكنولوژي نيز اشاره كرد و گفت: برخي از تكنولوژي‌هاي مورد نياز در ايران وجود دارد كه نياز به بروزرساني اين تكنولوژي وجود دارد. رييس هيات‌مديره باشگاه نفت و نيرو در ادامه با اشاره به اينكه ضريب بازيافت قابل حصول درجهان به‌طور متوسط 22درصد است، اظهار كرد: «اين رقم در امريكا 39درصد، در درياي شمال 46درصد و در ايران 70درصد است كه نشان از شرايط مناسب اين كشور براي سرمايه‌گذاران در زمينه ازدياد برداشت دارد. همچنين برآورد مي‌شود 7 تا 10درصد از توليدات نفت ايران در آينده از طريق ضريب بازداشت صورت بگيرد.» هيات‌مديره باشگاه نفت و نيرو درباره بخش بالادستي صنعت نفت گفت: از انجا كه مخازن نفتي ايران در نيمه دوم عمر خود قرار دارند، در بخش بالادستي نياز حياتي به توسعه و فناوري داريم كه بايد با همكاري بلندمدت با شركت‌هاي خارجي نياز بالادستي را رفع كنيم. معزي سخنان خود را با مديريت مخزن به پايان رساند و گفت: مديريت مخزن مهم‌ترين نياز كشور است و از آنجا كه براي مديريت اين بخش نياز به فناوري و تكنولوژي زيادي است، با مشاركت شركت‌هاي خارجي مي‌توان نياز اين بخش را تامين كرد.
منبع: حميد مظفر و الچين يوسفي - تعادل
