اوره و آمونياك چهاردهم، سال 97 افتتاح مي‌شود

فيلم صنعت پتروشيمي ايران را جلو مي‌زنيم و از اتفاق‌هايي مانند خصوصي‌سازي اين صنعت گذشته و به اسفندماه سال 1392 مي‌رسيم. پيشرفت فيزيكي پتروشيمي هنگام در اين تاريخ طبق گزارشي كه مركز سرمايه‌گذاري شركت ملي صنايع پتروشيمي در بهار 93 اعلام كرد برابر با 10.85 درصد بود. در واقع مجتمعي كه در اسفند 92 بايد بيش از يك سال از فعاليت‌اش مي‌گذشت، در مراحل ابتدايي ساخت يك مجتمع پتروشيمي قرار داشت.

حالا به اواخر مهرماه سال 1394 نزديك مي‌شويم. مراسم كلنگ‌زني شركت شيميايي صدف، فرصتي مي‌شود تا با اميرمسعود جمشيدي كه سال‌ها پيش در مراسمي ديگر درباره مراحل اوليه ساخت پتروشيمي هنگام صحبت كرده بود، همكلام شويم. جمشيدي در اين گپ‌وگفت پيشرفت فيزيكي پتروشيمي هنگام را 23درصد اعلام كرده و بيان مي‌كند كه اين مجتمع در سال 97 به نتيجه خواهد رسيد.

پيشرفت فيزيكي 23درصدي اين مجتمع نسبت به آخرين خبر اعلام شده در مردادماه با يك درصد رشد همراه بوده است. اما اگر آغاز به كار اين مجتمع را سال 1386 در نظر بگيريم تا به امروز 8 سال از آغاز مراحل اجرايي مي‌گذرد و طبق محاسبات «تعادل» متوسط پيشرفت پتروشيمي هنگام سالانه 2.87 درصد بوده است.

اين درصد اندك، مشتي نمونه خروار از 67 طرح نيمه‌تمام صنعت پتروشيمي ايران است كه در سال‌هاي گذشته و به خصوص در دولت‌هاي نهم و دهم سرنوشتي نامعلوم داشته و تنها باعث از دست رفتن منابع مالي شدند. طبق بررسي‌هاي «تعادل» سرمايه‌گذاري ارزي صورت گرفته در پتروشيمي هنگام برابر با 496ميليون دلار و سرمايه‌گذاري ريالي برابر با 2هزار و 625 ميليارد ريال بوده است.

پتروشيمي هنگام با نام «آمونياك و اوره چهاردهم» با قصد توليد سالانه 726هزار تن آمونياك و 1075 هزار تن اوره راه‌اندازي شد.

لايسنسور واحد آمونياك اين پتروشيمي طبق اطلاعاتي كه توسط وب‌سايت منطقه ويژه اقتصاد انرژي منتشر شده است، شركتي دانماركي به نام هالدور تامپسوست. طبق بررسي‌هاي «تعادل» 75 سال پيش جوان فيزيكدان دانماركي به نام هالدور تاپسو شركت جديدي را تاسيس كرد كه اساس كارش بر كاتاليز (تجزيه) استوار بود. در دهه 40 ميلادي كاتاليز يك فرآيند كم‌كاربرد شيميايي بود. اما هالدور باور داشت كه ظرفيت اين فرآيند هنوز به‌طور كامل كشف نشده و قابليت زيادي براي تبديل به يك صنعت عظيم را داراست. اين شركت در سال 1944 نخستين‌بار كاتاليزور سولفوريك را ساخت و در سال 1948 نخستين كاتاليزور نيكل را توليد كرد. در سال 1957 نخستين اصلاح‌كننده بخار را به راه انداخت و در 1961 شركت تابعه خود در امريكا را تاسيس كرد. اين شركت در حال حاضر 100درصد متعلق به خانواده تاپسوست و يكي از ليدرهاي جهاني در تجزيه و تسطيح علمي (catalysis and surface science) محسوب مي‌شود. اين شركت در حال حاضر بيش از 2700 نيروي كار در سراسر دنيا در اختيار دارد.

لايسنس اوره اين واحد نيز در اختيار شركتي ايتاليايي با نام ساپيم (اسنام پروجتي) قرار دارد. بررسي‌هاي «تعادل» در مورد اين شركت نشان مي‌دهد كه فعاليت‌هاي آن بيشتر در زمينه پيمانكاري صنايع نفت و گاز است. ساپيم از شركت‌هاي تابعه شركت «اني» از ابرقدرت‌هاي نفتي جهان محسوب مي‌شود. اني 43 درصد سهام ساپيم را در اختيار دارد. ساپيم در سال 1957 براي طراحي و ساخت خطوط انواع مختلفي لوله‌ها، از جمله جريان آبي، Greenstream، نورد استريم و جريان جنوبي قرارداد دارد.

 بازار نسبتا با ثبات اوره و آمونياك

اما در وضعيتي كه تقاضاي جهاني براي كود رو به افزايش است، به نتيجه رسيدن اين پروژه‌ها براي ايران سود خوبي به همراه خواهد داشت. هند يكي از مهم‌ترين متقاضيان اوره و آمونياك ايران است و براي پاسخگويي به نياز روزافزون كشاورزهايش، به اين مساله علاقه‌مند است كه در ايران سرمايه‌گذاري مستقيم كرده و به نوعي بار خود را در اين زمينه ببندد. البته هند تنها مشتري اوره و آمونياك در جهان نيست. به‌طور كلي نگاهي به تحليل‌هاي جهاني از بازار اين دو محصول نشان مي‌دهد، بر خلاف محصولاتي مانند «متانول» كه اكنون بازار با وجود افزايش تقاضا از سمت عرضه با فشار زيادي در آنها مواجه است، اوره و آمونياك روزهاي آرامي را طي مي‌كنند. هر چند به واسطه كاهش بهاي گاز طبيعي در دنيا، قيمت اين محصولات نسبت به سال‌هايي مانند 2013 با كاهش مواجه شده است.

پيش از اين وب‌سايت بتاسهم در تحليلي راجع به بازار جهاني اوره و آمونياك نوشته بود كه اگر شرايط آب و هوايي براي استفاده از كود مناسب باشد، قيمت آمونياك بايد رشد كند. اين تحليل كه در سال 2013 نوشته شده بود به اين مساله اشاره كرده بود كه طي 5 سال اخير، قيمت اوره به‌طور ميانگين 50 دلار بالاتر از هزينه تبديل آمونياك به اوره بوده است. اين تفاوت در ژانويه 2013 به 187 دلار رسيده بود كه بالاترين ميزان است. با گذشت زمان اين اختلاف كاهش يافته و به حدود 160 دلار رسيده است. بنابراين بر اساس داده‌هاي تاريخي، قيمت آمونياك خيلي ارزان‌تر از اوره است. در صورت برابر بودن تمام شرايط اوره و آمونياك، خرده‌فروشان و توزيع‌كنندگان بايد آمونياك را در مقايسه با اوره جذاب‌تر تشخيص دهند. داده‌هاي اخير نيز نشان مي‌دهد كه قيمت آمونياك در برخي مناطق امريكا مانند تامپا و فلوريدا طي دوهفته اخير افزايش يافته‌اند كه رشد مهمي محسوب مي‌شود.

قيمت اوره در درياي سياه كه نرخي بين‌المللي براي قيمت‌هاي جهاني است در اواسط فوريه 2013 به حدود 400دلار افزايش يافته بود. اما 2 سال پس از آن تاريخ و در موج كاهش قيمت نفت و به تبع آن گاز طبيعي، قيمت اوره نيز به حدود نصف روزهاي اوج خود در 2013 رسيد. طبق بررسي «تعادل» قيمت اوره در ژوئن 2015 برابر با 292 دلار در هر تن بوده است كه نسبت به ماه قبل از خود 15درصد افزايش را نشان مي‌داد.  توليدكنندگان چيني به دليل آنكه كمترين هزينه توليد را دارا هستند، قيمت‌هاي كف بازار اوره را تعيين مي‌كنند. از طرف ديگر قيمت زغال‌سنگ كاهش شديدي داشته و شركت‌هاي توليد اوره چين نيز مايل به فروش اوره در قيمت‌هاي پايين‌تر هستند. مساله مهم ديگر براي اوره ماليات بر صادرات چين است. چين نسبت به سال‌هاي گذشته ماليات كمتري بر صادرات مي‌بندد و از چهار ماه ديگر نيزماليات برداشته خواهد شد. بنابراين قيمت اوره چين طي يك سال آينده روند باثبات و همراه با نوسانات كم را تجربه خواهد كرد.

آخرين عامل در آينده قيمت كودهاي نيتروژن‌دار به خصوص اوره و آمونياك قيمت زغال‌سنگ است. چشم‌انداز مصرف اين ماده با وجود مشكلات زيست‌محيطي كه چين با آنها دست ‌به گريبان است روشن است و اگر چين رشد بالاي 7درصد را ادامه دهد، مصرف زغال‌سنگ هم در همين سطوح باقي خواهد ماند و در نتيجه شرايط براي رشد قيمت‌ اين محصول آماده خواهد شد. اين اتفاق تاثير مهمي در قيمت اوره و آمونياك دارد و مي‌تواند محرك رشد قيمت آنها باشد.