راهكاري براي تطبيق تعاون با اقتصاد نوين جهاني
برنامه‌ريزي استراتژيك براي تعاوني‌ها
برنامه‌ريزي استراتژيك يك فرآيند نظام‌مند، رسمي و بلندمدت بوده و از ساير برنامه‌ريزي‌هاي كوتاه‌مدت يا بودجه‌بندي سالانه متمايز است. هدف اوليه اين برنامه تعيين جايگاه فعلي شركت تعاوني و ترسيم جهت و مسير آينده حركت آن است. افق اين نوع برنامه معمولا 3 تا 10سال است اما بعضي از برنامه‌ريزان اين دوره را تا 25سال نيز در نظر مي‌گيرند و در برخي از موارد برنامه‌ريزي براساس چرخه عمر يك محصول تعيين مي‌شود به ويژه زماني كه اين چرخه با فعاليت تجاري شركت تعاوني مرتبط باشد.
خبر اقتصادی - برنامه‌ريزي استراتژيك بر اطلاعات عيني، مشخص، قابل در دسترس و قابل اندازه‌گيري تمركز دارد و مبتني بر مفروضاتي است كه به آينده توجه دارند. اين نوع برنامه‌ريزي الگوي ارتباطات را مشخص مي‌كند، درك اهداف تعيين شده را براي همه اعضا افزايش مي‌دهد و وظايف، مسووليت‌ها و برنامه زماني انجام فعاليت‌ها را مشخص مي‌كند.
برنامه‌ريزي استراتژيك شامل بررسي و مرور منظم فرآيند پيشرفت برنامه‌هاست. اين نوع برنامه‌ريزي از نقاط قوت شركت تعاوني استفاده مي‌كند و در صورت وقوع تغييرات آن را در بهترين موقعيت ممكن قرار مي‌دهد. برنامه‌ريزي استراتژيك براي كاهش نقاط ضعف و به حداقل رساندن آن و حتي تبديل نقاط ضعف به نقاط قوت توصيه‌هاي موثري را براي محدوده زماني مشخصي ارائه مي‌كند.
همچنين اين برنامه‌ريزي كمك مي‌كند تا شركت تعاوني بتواند اعتماد وام‌دهندگان و سرمايه‌گذاران غيرعضو را به حمايت مالي از شركت جلب كند. اين روش گزينه‌هاي مختلف ممكن را جهت اجرا ارزيابي مي‌كند و بدين‌ترتيب شركت تعاوني را در كوتاه‌مدت به يك سازمان فعال و پويا به جاي يك عنصر منفعل تبديل مي‌كند. به عبارت ديگر برنامه‌ريزي استراتژيك با تعيين گام به گام جايگاه فعلي تعاوني، موقعيتي را تشريح مي‌كند كه شركت در نظر دارد بدان دست يابد و پاسخ سوالاتي نظير اينكه شركت چگونه در چه زماني و با چه هزينه‌يي تمايل دارد به اين هدف جامه عمل بپوشاند را مشخص مي‌كند. مديران در شركت‌هاي تعاوني، مسووليت ايجاد و حفظ يك ديدگاه بلندمدت براي توسعه و پيشرفت تعاوني را به عهده دارند و بايد به موضوعاتي نظير اين بينديشد كه چگونه تعاوني مي‌تواند به بهترين وجه پاسخگوي نيازهاي مشترك اعضاي خود باشد؟ و كداميك از تغييرات عمومي ممكن است در اعمال سياست‌هاي سازماني و اجرايي ضروري باشند؟
بر اين اساس يك برنامه استراتژيك كه به نحو مطلوب و براساس اصول علمي طراحي شده باشد، بهترين ابزار مديريتي است كه هيات‌مديره تعاوني‌ها مي‌توانند به مديران جهت اجراي وظايف و مسووليت‌هاي خود ارائه كنند. برنامه‌ريزي استراتژيك همان‌گونه كه قبلا اشاره شد يك برنامه‌ريزي بلندمدت است و با بودجه‌بندي متفاوت است زيرا بودجه‌بندي سالانه است و معمولا جريان‌هاي نقدي را براي يك دوره زماني (عموما يك سال) پيش‌بيني مي‌كند.
زماني كه برنامه‌ريزي استراتژيك در قالب اقدامات منظم و سالانه تنظيم مي‌شود شامل 5 گام متفاوت اما بسيار مرتبط به هم است. در برنامه‌ريزي استراتژيك جمع‌آوري و ارائه اطلاعات درباره روندها و نيروهايي كه بر فعاليت شركت تعاوني تاثيرگذار هستند، اقدامي اساسي به شمار مي‌‌آيد. در برنامه‌ريزي استراتژيك با در نظر گرفتن ارزش‌ها و باورها، يك رسالت يا هدف كلي در ذهن ترسيم يافته و اهداف بلندمدت تعيين مي‌شوند. سپس اهداف سالانه قابل اندازه‌گيري جهت سنجش نحوه پيشرفت و معيارهاي ارزيابي عملكرد تعيين مي‌شوند و با اجراي برنامه آثار و نتايج آن مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.
تدوين برنامه استراتژيك زمانبر بوده و نيازمند تعهد است. اگر سه گام ابتدايي جمع‌آوري حقايق، تعيين بيانيه رسالت و شناسايي نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهديدات (SWOT 1) شركت تعاوني وقت زيادي صرف شود، امري متعارف و معمول است و اين موضوع به ويژه زماني كه براي نخستين بار گروه برنامه‌ريزي وارد فرآيند برنامه‌ريزي شده است، مصداق بيشتري دارد.
در جلسات اوليه معمولا چندين بديل (گزينه راهبردي) مشخص مي‌شود كه از اهميت بيشتري برخوردارند. پيش از آنكه گروه برنامه‌ريزي در مورد انتخاب هر يك از آنان تصميم‌گيري كند، تك‌تك آنها را مورد بررسي كامل قرار مي‌دهد. ممكن است گفت‌وگو و بحث در مورد مقايسه هزينه- فايده يا ديگر ارزيابي مالي- اقتصادي يا پرسنلي هر يك از اين بديل‌ها به مدت زمان زيادي نياز داشته باشد.
تعيين اهداف كوتاه‌مدتي كه در راستاي اهداف بلندمدت هستند همچنين تصميم‌گيري در مورد اقداماتي كه بايد در اين راستا صورت پذيرد به زمان قابل ملاحظه‌يي نياز دارد.
روش توفان مغزي
توفان مغزي يك تكنيك حل مساله است و بخشي از برنامه‌ريزي استراتژيك محسوب نمي‌شود اما ابزاري است كه در سراسر فرآيند برنامه‌ريزي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين روش يك تكنيك گروهي مهم براي يادگيري است. رهبر گروه در موقعيت‌هاي مختلف گروه را در جلسات توفان مغزي درگير خواهد كرد. توفان مغزي خلاقيت را شبيه‌سازي كرده و ايده‌هايي را آشكار مي‌كند كه ممكن است ناديده گرفته شوند. اين روش راهي براي توليد ايده بدون ارزيابي آنهاست. اين ايده‌ها مي‌توانند با مسائل و مشكلات يا راه‌حل‌ها مرتبط باشند. در اين بخش با توجه به اهميت و جايگاه توفان مغزي در فرآيند برنامه‌ريزي استراتژيك اصول بنيادي و قوانين استفاده از اين روش بيان مي‌شود.
همه ايده‌ها قابل پذيرش هستند و اينكه تا چه اندازه مشاركت‌كنندگان ممكن است ايده‌يي را معتبر بدانند، مهم نيست. ايده‌هاي جديد را با ايده‌هاي قبلي تركيب و به نحوي به هم مرتبط كنيد. ممكن است مشاركت‌كنندگان در مباحث به صورت فعال شركت نكنند يا به عبارتي كناره‌گيري كنند، اگر چنين حالتي پيش آمد بحث را براي كل گروه باز كنيد.
ايده‌ها را در پايان جلسه و نه حين آن ارزيابي كنيد. براي دستيابي به ارزيابي مطلوب و بهره‌گيري مناسب از ايده‌ها آنها را مجددا بررسي كنيد. سپس ايده‌ها را دوباره روي كاغذ بنويسيد و اضافه يا حذف كنيد. مفيدترين روش خلاصه كردن ايده‌هاي انتخاب شده و انطباق آن با تصميم‌گيري گروه برنامه‌ريزي است.
نكاتي براي دستيابي به موفقيت
در روش توفان مغزي:
به مشاركت‌كنندگان در مباحث براي تفكر درباره پيشنهادات ارائه شده بايد فرصت كافي داده شود تا بتوانند ايده‌ها و نظرات خود را بدون هيچ گونه استرس و فشاري بيان كنند.
مشاركت‌كنندگان بايد ترغيب شوند تا در مباحث به صورت فعال شركت كنند. اغلب افراد حداقل به 7 ثانيه زمان جهت ارائه پيشنهادات يا پاسخ به سوال نياز دارند.
اغلب براي احياي مجدد فرآيند تفكر گاهي اوقات به اعلام تنفس نياز است.
مشاركت‌كنندگان را نبايد وادار به صحبت كرد بلكه بايد با ايجاد انگيزه به اين امر ترغيب شوند.
منبع: تعادل
