نشست تخصصي درياچه اروميه در دانشگاه شريف
احياي درياچه‌اي كه صحرا شد
ما انسان‌ها به چيزهاي خوبي كه هميشه در دسترس‌مان قرار دارند، عادت مي‌كنيم و وجودشان را فراموش مي‌كنيم تا جايي كه يادمان مي‌رود ممكن است روزي بيايد كه آن چيزهاي خوب ديگر در دسترس ما نباشند. مثل طلوع خورشيد كه به آن عادت كرده‌ايم و نمي‌توانيم روزي بدون آن را باور كنيم؛ به آب و بودن آن نيز عادت كرده‌ايم و نمي‌توانيم به روزي بدون آب فكر كنيم.
خبر اقتصادی - دانشگاه صنعتي شريف و دانشگاه تهران در هفته‌يي كه گذشت با «رويداد ملي آب» رنگ و بوي آبي به خود گرفتند و تلاش كردند طي نشست‌هايي بحران‌هاي آبي ايران را بررسي كنند و در اين زمينه اطلاع‌رساني و فرهنگ‌سازي كنند. يكي از مهم‌ترين نشست‌هايي كه در دانشگاه صنعتي شريف برگزار شد، نشست تخصصي «درياچه اروميه» بود. نشستي كه به قول يكي از دانشجويان دردمند علوم اجتماعي بايد «مجلس ترحيم درياچه اروميه» نام مي‌گرفت. سال‌ها پيش درياچه‌يي درجنوب ازبكستان وجود داشت كه حيات و زندگي را به مردم منطقه‌اش مي‌بخشيد اما با اقدامات نادرست دولتي اين درياچه دست به خودكشي زد، آنقدر كوچك شد تا به جايي رسيد كه به صحراي آرال معروف شد. اكنون درياچه اروميه همان مسير خشكي را آغاز كرده است؛ به همين خاطر است كه همه را به فكر واداشته تا براي نجات آن اقدام كنند. حسن روحاني پيش از آنكه به صندلي رياست‌جمهوري دست پيدا كند، اين وعده را داد كه احياي اين درياچه را در صدر برنامه‌هاي خود قرار دهد. هرچند مباحث اقتصادي در اين بين همچنان مطرح است، مباحثي نظير اقتصادي بودن احياي درياچه و حجم احيا يا نقطه ايست احياي درياچه هنوز به صورت علامت سوال باقي است اما روحاني به وعده‌اش عمل كرده است و ستاد احياي درياچه اروميه را راه‌اندازي كرده است. روز سه‌شنبه 21 مهر حميد چيت‌چيان وزير نيرو اعلام كرد كه 27 راهكار براي نجات درياچه اروميه تصويب شده است. به اين ترتيب احياي درياچه اروميه يكي از اولويت‌هاي جدي دولت يازدهم شده است كه 10ميليارد دلار اعتبار از محل صندوق توسعه ملي به آن اختصاص داده شده است.
نشست تخصصي درياچه اروميه روز يك‌شنبه 19 مهر ساعت چهار عصر البته با تاخيري 30دقيقه‌يي كه در نشست‌ها و برنامه‌ها به امري معمول و مرسوم تبديل شده است، در دانشگاه صنعتي شريف آغاز شد. مرتضي موسوي مدير حوضه آبريز درياچه اروميه شركت منابع آب ايران نخستين سخنران اين برنامه بود كه از دريچه مديريتي به بحث درياچه اروميه پرداخت و گفت: «مديريت منابع آب يك زيرسيستمي از حكمراني كل كشور به شمار مي‌آيد. به اين ترتيب اگر مشكلي در مديريت منابع آب مي‌بينيم، بايد مجموعه را به صورت كلي اصلاح كنيم.» يكي از مواردي كه موسوي در جاي جاي سخنان خود بر آن تاكيد داشت، بحث فرابخشي بودن آب بود. او در اين باره گفت: «آب يك مقوله فرابخشي است و بايد نگاهي سيستمي به آن داشته باشيم.»
هرگاه در ايران بحث بحران آب به ميان مي‌آيد، نخستين بخشي كه انگشت اتهام به سمت آن نشانه مي‌رود، كشاورزي است. موسوي نيز از اين سنت پيروي كرد و انگشت اتهام خود را در مورد خشكي درياچه اروميه به سوي بخش كشاورزي دراز كرد. او در اين باره گفت: «ما توسعه كشاورزي را به صورت ناپايدار و ناسازگار با شرايط جلو برده‌ايم. درحقيقت منابع طبيعي را براي كشاورزي واگذار كرده‌ايم و هيچ خط قرمزي براي آن تعريف نكرده‌ايم.» او ادامه داد: «به اين ترتيب برداشت آب براي مصارف كشاورزي به‌گونه‌يي پيش رفته كه حقابه درياچه تامين نشده است.» او همچنين به كاهش تراز آب درياچه اشاره و تاكيد كرد كه عمر درياچه را خاتمه يافته نمي‌بينيد. او در اين باره گفت: «به اعتقاد من اگر عزم ملي در اين رابطه وجود داشته باشد و اقدامات كنترلي و كاهش مصرف به ويژه در مناطق محلي به‌گونه‌يي صورت بگيرد كه حقابه درياچه تامين شود، حتما مي‌توان درياچه را احيا كرد.» علاوه بر آن، مدير حوضه آبريز درياچه اروميه به اقداماتي براي بهبود الگوي كشت در كشاورزي اشاره كرد.
يكي از قابل تامل‌ترين صحبت‌هاي اين مدير شركت آب اين بود كه دركشور ايران هميشه نگاه بخشي بر حوزه آب حاكم بوده است. اين بدان معناست كه هر بخشي به شكل جزيره‌يي كار خود را پيش مي‌برد و هر ميزان كه بخواهد از حوضه‌هاي آبريز بهره‌برداري مي‌كند. اين وضعيت باعث مي‌شود استان‌هاي مختلفي جزو ذي‌نفعان يك حوضه آبريز باشند و به اين ترتيب در زمينه بهره‌برداري دچار رقابت با يكديگر بشوند. به اين ترتيب به اعتقاد موسوي بايد شيوه جديدي درحكمراني آب ايجاد شود كه همه بتوانند به ميزان كافي از آب بهره ببرند. او در اين باره اظهار كرد: «اگر هركسي جزيره‌يي عمل نمي‌كرد، شايد اينطور نمي‌شد. اكنون شاهديم كه كشور ما تحمل اين حجم از بهره‌برداري را نداشته است. در بخش كشاورزي توسعه ما توسعه پايدار نبوده است.»
با وجود بحث‌هايي كه در مورد خودكفايي در كشاورزي صورت مي‌گيرد، موسوي بر اين باور بود كه همه نياز كشور را نمي‌توان از داخل تامين كرد. او تاكيد كرد كه ما مجبوريم از كشاورزي بكاهيم و بر صنعت بيفزاييم. او در اين باره گفت: «هم درآمد و هم اشتغال در صنعت قابل مقايسه با بخش كشاورزي نيست. علاوه بر آن ميزان مصرف آب در صنعت در مقايسه با كشاورزي بسيار ناچيز است.»
اين نشست سخنران‌هاي ديگري نيز داشت. شهربانو اماني مشاور سابق رييس سازمان حفاظت از محيط‌زيست و نماينده سابق اروميه در مجلس شوراي اسلامي ديگر سخنران اين برنامه بود. او صحبت‌هايش را اينگونه آغاز كرد: «من خودم را جزو متهمان رديف اول خشك شدن درياچه اروميه مي‌دانم و نمي‌دانم چه كسي كيفرخواست من را خواهد خواند.» هرچند اماني تكرار مي‌كرد كه در ماجراي خشك شدن درياچه اروميه خودش را مقصر مي‌داند اما دلايلي نيز براي عملكرد خود در دوره نمايندگي‌اش داشت. او در اين رابطه توضيح داد: «زماني كه مي‌خواستم وارد مجلس بشوم، مردم به من گله مي‌آوردند و مي‌گفتند آب شرب ما شور و تلخ است. بالاخره من از ميان 96 نامزد مرد به عنوان تنها نماينده زن اروميه به مجلس راه پيدا كردم.» او ادامه داد: «اما توسعه منطقه ما به چه شكل بود؟ مردم از من به عنوان نماينده چه مي‌خواستند؟ از طرفي دركشور ما حزب و نهاد سياسي به آن صورت شكل نگرفته است كه بر خروجي مجلس نظارت داشته باشد. در نتيجه آن چيزي شد كه امروز شاهدش هستيم.» پس از اماني، صديقه ترابي رييس گروه سياست‌گذاري و تخصيص آب وزارت نيرو نيز در مورد وضعيت درياچه اروميه با ديدگاهي علمي و تخصصي مطالبي را ارائه كرد.
در پايان اين نشست پنل گفت‌وگويي برگزار شد تا سخنرانان به پرسش‌هاي دانشجويان و حاضران در برنامه پاسخ بدهند كه با حواشي همراه بود. از درد و دل‌هاي دانشجويان علوم اجتماعي و گلايه از سيستم بسيار امنيتي وزارت نيرو گرفته تا گم‌شدن مردم در برنامه‌ها و سياست‌هاي آبي كه دركشور اتخاذ مي‌شود همه مواردي بود كه در اين جلسه مطرح شد. اين نشست مانند بسياري ديگر از نشست‌ها و همايش‌ها و برنامه‌ها به پايان رسيد اما بحث احياي درياچه اروميه همچنان به قوت خود باقي است و همچنان بايد در اولويت‌ها دولت يازدهم و ديگر دولت‌ها باقي بماند تا فرجامي خوش پيدا كند چراكه به قول اماني اگر هم ما طبيعت را به بازي بگيريم، «طبيعت با ما بازي نمي‌كند».
منبع: نسیم بنایی - تعادل
