گزارشی از عسلویه
مذاكرات خصوصي‌هاي پتروشيمي با ايتاليا و سوييس
صنعت ميان‌دستي پتروشيمي در ايران به حدي مغفول باقي مانده است كه اساسا در اذهان عمومي پتروشيمي به دو بخش بالا و پايين‌دستي تقسيم شده و اساسا تعريفي از «ميان‌دستي» وجود ندارد. يكي از مهم‌ترين توليدات صنعت ميان‌دستي پتروشيمي اما انواع استايرن بوتادين است.
خبر اقتصادی - استايران بوتادين براي نخستين‌بار در جنگ جهاني دوم توسط شيميداني به نام والتر بوك مورد استفاده قرار گرفت. در آن زمان دولت انگلستان براي توليد نوعي خاص از استايرن دست به توليد اين محصول زد، محصولي كه اكنون تامين‌كننده بيش از 50درصد نيازهاي صنعت پلاستيك در دنياست.
امروز و با گذشت بيش از 9سال از تاسيس شركت شيميايي صدف عسلويه، اين پروژه كه 29ماه بعد منجر به توليد 136هزار تن كائوچوي مصنوعي (نوعي از استايرين‌هاي بوتاديني) مي‌شود كلنگ زده خواهد شد. اينجا فاز2 پتروشيمي عسلويه است. جايي كه محمدحسن پيوندي معاون مديرعامل شركت ملي صنايع پتروشيمي در سفر پيشيني كه براي بازديد از اين فازها داشتيم، از آن تحت عنوان «جهش دوم صنعت پتروشيمي ايران» ياد كرد. احمد جزايري مدير جوان شركت شيميايي صدف از همان ابتدا برخلاف بسياري از مديران با ما سوار اتوبوس مي‌شود و از پروژه مي‌گويد. مديري كه خودش را «كمال‌گرا» خطاب مي‌كند از مذاكرات فشرده و نفس‌گير آنها با گروه‌هاي سوييسي و ايتاليايي براي دريافت ليسانس و مهندسي پايه مي‌گويد. مذاكراتي كه جزايري پيش از اين در گفت‌وگو با مهر گفته بود كه به واسطه حذف دلالان در مسير آنها 10 تا 12ميليون يورو در هزينه‌هاي پروژه صرفه‌جويي شده است.
احمد جزايري كه مهندس شيمي بوده و البته سابقه تحصيلات درحوزه روزنامه‌نگاري و ترجمه متون سينمايي را نيز دارد، صحبت‌هاي خود درباره شركت شيمايي صدف عسلويه را با اشاره به تاخير يك‌ماهه در كلنگ‌زني پروژه آغاز مي‌كند. محيط بيرون و سايت شركت شيميايي صدف عسلويه پر از خاك و ميلگرد و بتون و تمام چيزهايي است كه مويد آغاز مرحله ساخت يك پروژه هستند. پروژه‌يي كه طبق برآوردهاي سازندگانش مي‌توانيم سال96 شاهد برافراشته شدن ساختمان‌هايش بر آسمان آرام و هميشه آفتابي عسلويه باشيم.
جزايري اظهارات خود را با توضيحاتي فني راجع به وضعيت ساخت مراحل مختلف اين مجتمع آغاز كرده و در ادامه توضيح مي‌دهد كه خوراك اين شركت كه شامل 84هزار تن بوتادين و 26.4هزار تن استايرين و 25.2هزار تن روغن آروماتيك است از پتروشيمي‌هاي جم و پارس درشرق مجتمع دريافت مي‌كنند و محصول نهايي را كه با نام كلي ESBR عرضه مي‌شود از غرب مجتمع به مبادي مصرف تحويل خواهند داد.
مبادي مصرف اين محصول چه كساني هستند؟ جزايري در توضيح اظهار مي‌كند كه ESBR نوعي به خصوص از استايرن‌هاي بوتادن است كه تحت فرآيند امولوسيوني به دست آمده و به نسبت ديگر محصولات هم شكل خود «دوستدار محيط‌زيست» محسوب مي‌شود. مديرعامل شركت شيميايي صدف عسلويه در ادامه تشريح مي‌كند كه دنيا اكنون به سمت توليد لاستيك‌هاي سبز (لاستيك‌هايي سازگار با محيط‌زيست و با امنيت بالاتر) حركت مي‌كند و اين محصول توليدي در شركت شيميايي صدف مواد اوليه توليد اين نوع از لاستيك‌ها خواهد بود.
جزايري معتقد است صنعتي كه منجر به تحول در اقتصاد ايران خواهد شد همين صنعت ميان‌دستي پتروشيمي است چراكه دقيقا در راستاي زنجيره ارزش‌افزوده حركت مي‌كند. او مي‌گويد: خارجي‌ها تا حلقه آخر را دركشور يا در نهايت در شركت خود توليد مي‌كنند. هيچ شركتي فروش بالادستي پتروشيمي ندارد.
مديرعامل شركت شيميايي صدف عسلويه كه از ارديبهشت‌ماه سال جاري به اين سمت منصوب شد، در ادامه اظهارات خود به اين مساله اشاره مي‌كند كه به اين واسطه كه ESBR توانايي ايجاد تحول در صنعت لاستيك ايران را دارد محصولي كاملا «استراتژيك» محسوب مي‌شود.
او مي‌گويد« درحال حاضر 363هزار تن ظرفيت اسمي صنعت تايرسازي در ايران است كه در افق 1404 اين ظرفيت به 700هزار تن خواهد رسيد. از اين ظرفيت 20درصد آن ESBR بوده كه معادل 140هزار تن محصول مصرفي براي صنعت تايرسازي ايران خواهد بود. البته تنها مصرف ESBR صنايع لاستيك نيستند. اكنون شركت‌هاي برتر اين حوزه از اين محصول درتوليد كفي كفش نيز استفاده مي‌كنند. استفاده‌يي كه از ديدگاه احمد جزايري به نوعي بازار مصرف اين محصول در آينده را تضمين مي‌كند.
اما جدا از تمام مسائل مطرح شده يكي از ويژگي‌هاي اين پروژه كه تقريبا حساب آن را از بسياري از پروژه‌هاي ديگر جدا مي‌كند، استفاده از منابع مالي صندوق توسعه ملي است. طبق اظهارات جزايري در اين پروژه 102ميليون يورو از منابع صندوق توسعه ملي استفاده شده كه طبق محاسبات «تعادل» معادل 40درصد كل سرمايه‌گذاري اين پروژه است. اين مساله از جايي حائز اهميت مي‌شود كه استفاده از منابع صندوق توسعه ملي براي بعضي از پروژه‌ها اكنون به خواب و خيال و رويا تبديل شده است.
بعد از پايان اين صحبت‌ها جزايري در يك كنفرانس خبري توضيحات بيشتري در مورد اين طرح ارائه كرده و مي‌گويد: خروجي محصول اين شركت در 2 گريد روغني و خشك در 5 تايپ عرضه خواهد شد.
2 گريد در صنعت تاير و 3 گريد در صنعت لاستيك مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
يكي از قابليت‌هاي اين پروژه طبق گفته جزايري اين مساله است كه مديريت گريد در آن به خوبي اجرا شده و در نتيجه بسته به وضعيت بازار امكان سوئيچ از يك گريد به گريد ديگر وجود خواهد داشت.
وي ادامه مي‌دهد: «20درصد توليد هر تاير به اس‌بي‌آر تعلق دارد. چون اين رويه با سطح خيابان درگير است، خواص مكانيكي آن با اهميت خواهد بود.اي‌اس‌بي‌آر صدف به لحاظ خواص مكانيكي براي محيط‌زيست آلايندگي ندارد به اين واسطه كه نيترات موجود در اين ماده اوليه از طريق يگ تكنولوژي از‌اي اس‌بي‌آر حذف شده است.»
اما تمام محصول اين شركت قطعا به مصرف داخل نخواهد رسيد. صنعت تاير در ايران اكنون با ظرفيت ايده‌آل 700هزار تني فاصله جدي دارد و در نتيجه نمي‌توان قطع به يقين اطمينان داشت كه با به نتيجه رسيدن شركت صدف، صنعت تايرسازي نيز گام به گام با آن جلو آمده است. در اين حالت است كه بازار صادراتي براي سوددهي مجتمع اهميت پيدا مي‌كند. مديرعامل شركت شيميايي صدف البته مي‌گويد كه آنها از بازارهاي جهاني «مطمئن» هستند.
جزايري مي‌گويد: «اكنون به‌طور متوسط 5 تا 5.1ميليون تن اس‌بي‌آر در بازار جهاني توليد مي‌شود كه درميان عرضه و تقاضاي آن تعادل وجود دارد. اما در كفه تقاضا در برآوردها پيش‌بيني شده است كه تا سال2020 شاهد رشد سالانه 6.1دهم درصدي باشيم. رشدي كه منجر خواهد شد در آن سال تقاضا از عرضه پيشي گرفته و وضعيت بازار جهاني اي‌اس‌بي‌آر براي ايران وضعيتي مناسب شود.
چين كه اساسا بزرگ‌ترين مصرف‌كننده سوخت و انرژي درجهان است در اي‌اس‌بي‌آر نيز مصرف‌كننده و طرف تقاضاي اصلي محسوب شده و جزايري معتقد است با برنامه‌هاي جديدي كه براي صنعت تاير و لاستيك خود دارد براي مدت‌ها متقاضي اي‌اس‌بي‌آر باقي خواهد ماند.
مديرعامل شركت شيميايي صدف عسلويه كه هلدينگ پتروشيمي خليج‌فارس مهم‌ترين سهامدار آنها هستند، معتقد است كه محصول اين مجتمع در خاورميانه رقيب نخواهد داشت. او اين بي‌رقيبي را در همان خاصيت امولوسيوني كه باعث بالارفتن ضريب دوستداري محيط‌زيست اين محصول مي‌شود مي‌‌داند. طبق بررسي‌هاي «تعادل» شركت الجويبل عربستان سعودي كه به‌طور مشترك با ابر شركت نفتي اكسون موبيل امريكا تاسيس شده است به دنبال توسعه توليد ESBR خود است. البته اطلاعات بيشتري از نوع محصول توليدي درعربستان در دست نيست اما نگاهي به شواهد پروژه، حضور برند اكسون موبيل و همچنين ارزش مادي اين پروژه تا حدودي اين ذهنيت را ايجاد مي‌كند كه رقابت براي كسب بازارهاي منطقه‌يي براي ايران چندان هم سهل و ساده نخواهد بود.
توليد اي‌اس‌آربي بر مصرف سوخت خودروها نيز اثر خواهد گذاشت. مديرعامل شركت شيميايي صدف در اين زمينه اظهار مي‌كند كه با استفاده از اين محصول برچسب مصرف انرژي تاير خودروها در حالت مينيمم به B خواهد رسيد كه تاثيري چشمگير بر كاهش مصرف سوخت اين خودروها خواهد گذاشت.
جزايري ادامه مي‌دهد: «تمام تلاش ما براي رسيدن به هنگام به توليد است اما به اين واسطه كه اين پروژه درسطح صنعت پتروشيمي ايران براي نخستين‌بار اجرا مي‌شود با پيچيدگي‌هاي خاص خود همراه است. ما 767 تجهيز در اين طرح داريم كه عملا بسياري از آنها در ايران و حتي در دنيا منحصربه‌فرد است. ما براي ساخت آنها از ديد فني و مهندسي به‌شدت تلاش كرده‌ايم.»
منبع: نادی صبوری - تعادل
