نشست تخصصي رودخانه «زاينده رود»
نازايي زاينده رود از چيست؟
وقتي از مهدي قميشي، استاد دانشكده مهندسي علوم آب دانشگاه شهيد چمران اهواز درباره تاثير رويداد ملي آب بر الگوي مصرف و رفع بحران آب كشور پرسيدم در جواب گفت: «اينگونه نشست‌ها زماني مي‌تواند مفيد باشد كه به مردم اطلاع‌رساني شود تا بدانند در جايي نشستي برگزار مي‌شود تا مردم نيز استقبال كنند.»
خبر اقتصادی - اين پرسش و پاسخ با وي در دانشگاه صنعتي شريف انجام شد كه در آن همايش مهمي درباره آب برگزار مي‌شد. او ادامه داد: «از اين طريق مي‌توان مردم را نسبت به بحران آبي كشور آگاه كرد، تا مردم به صورت داوطلبانه و قلبي مصرف خود را كاهش دهند.» قميشي در ادامه تاكيد كرد: «متاسفانه در ايران كارشناسان و استادهاي دانشگاهي مقاله‌هاي علمي درباره بحران كم آبي كشور مي‌نويسند ولي كمتر كسي پيدا مي‌شود اين مقاله‌ها را بخواند و به اين ترتيب روش‌هاي مقابله با كم‌آبي در جامعه نهادينه نمي‌شود.» قميشي معتقد است اساتيد دانشگاهي و كارشناسان بايد در برنامه‌هاي تلويزيوني و روزنامه‌ها درباره روش‌هاي كاهش مصرف آب صحبت كنند و روش‌هاي مختلف را به مردم آموزش دهند از اين طريق مي‌توان افكار عمومي را به كمبود آب متمركز كرد.
لطف‌الله ضيايي، كارشناس حوزه آب كه از سخنرانان رويداد ملي آب بود درباره اين گفت‌وگوها حول محور آب گفت: «اينگونه گفت‌وگوها خيلي موثر هستند در واقع از اين طرق كارشناسان با هم تبادل نظر مي‌كنند و به هم‌انديشي و گفت‌وگو درباره مسائل كشور مي‌پردازند تا سوءتفاهم‌ها رفع شود از طرفي مردم نيز از وضعيت آبي كشور اطلاع پيدا مي‌كنند.»
خشكسالي علت بحران زاينده رود نيست
ضيايي كه از كارشناسان حوزه آب است علت كم آبي زاينده‌رود را خشكسالي نمي‌داند. وي در اين باره گفت: «درباره اينكه چرا زاينده‌رود دچار بحران كمبود آب شده است، عده‌يي انگشت اتهام را به سمت خشكسالي نشانه مي‌گيرند ولي اينگونه نيست، بحران خشكسالي موقتي و گذراست در صورتي كه بحران زاينده‌رود موقتي نيست.» اين كارشناس آب معتقد است افزايش جمعيت حوزه زاينده‌رود و به طور كلي افزايش جمعيت مصرف‌كنندگان آب اين رودخانه در كنار مديريت ضعيف مسوولان، عوامل بروز كم‌آبي زاينده‌رود هستند. ضيايي با اشاره به جمعيت 4ميليوني حوزه زاينده‌رود گفت: «به دليل افزايش جمعيت، كشاورزي در حوزه اين رودخانه زياد شده و كشاورزان براي توليد بيشتر برداشت‌هاي بي‌رويه از منابع آب انجام مي‌دهند.»
ضيايي در ادامه تاكيد كرد: «حتي اگر خشكسالي هم تمام شود باز هم بحران آب زاينده‌رود باقي مي‌ماند. حوزه زاينده‌رود در بحران شديد آبي به سر مي‌برد به طوري كه سال‌ها حقابه تالاب گاوخوني داده نشده است اگر اين مساله مديريت نشود، مشكل كم‌آبي زاينده‌رود حل نمي‌شود.» ضيايي با اشاره به از بين رفتن باغ‌هاي اطراف زاينده‌رود گفت: «با كاهش آب رودخانه زاينده‌رود حقابه كشاورزان از روزي يك بار به هفته‌يي يك بار و اكنون به ماهي يك بار رسيده است تا جايي كه موجب خشك شدن باغ‌ها و از بين رفتن محصولات كشاورزان شده است.» ضيايي در پايان به سياست غلط دولت اشاره كرد و گفت: «اجراي دو سياست غلط در كشور موجب خشك شدن آب اين رودخانه شده، اول پرداخت يارانه به پمپاژ آب كشاورزي، در واقع يارانه مشوق افزايش برداشت آب براي كشاورزي مي‌شود به طوري كه كشاورز براي توليد بيشتر محصول، آب بيشتري از رودخانه مي‌گيرد.» ضيايي سياست غلط دوم را در رايگان بودن برق كشاورزي مي‌دانست و در اين باره گفت: «برق مورد نياز براي كشاورزي براي كشاورزان تقريبا رايگان است كه موجب برداشت آب از طريق پمپ‌هاي آب مي‌شود و كشاورزان را به برداشت بيش از حد تشويق مي‌كند.»
گناه را به گردن طبيعت نيندازيم
قميشي با ذكر اين نكته كه زمين‌هاي كشاورزي نبايد در اصفهان و خوزستان افزايش يابد، گفت: عده‌يي فكر مي‌كنند براي افزايش محصول بايد زمين را افزايش داد در صورتي كه مي‌توان با روش‌هاي آبياري مدرن كشاورزي را توسعه داد. اين درحالي است كه بالا بردن راندمان آبياري موجب افزايش مصرف آب مي‌شود به طوري كه در چند سال اخير ميليون‌ها نخل در خوزستان به علت كم‌آبي خشك شده است.» قميشي همچنين معتقد است گناه را نبايد به گردن طبيعت انداخت و خشكسالي و اقليم آب و هوايي كشور را مقصر دانست. او گفت: «كشاورزان با كشت برنج در حاشيه زاينده‌رود موجب كم‌آبي اين رود در پايين‌دست رودخانه مي‌شوند.» سيدمجتبي موسوي، مدير دفتر مطالعات پايه منابع آب چهارمحال بختياري، برداشت بيش از حد يك استان از منابع آبي را عامل ايجاد ناامني و به هم خوردن تعادل مصرف‌كنندگان دانست و گفت: «وقتي استاني بيش از حد از آب استفاده كند و به استان‌هاي ديگر آب نرسد، امنيت شغلي ساكنان به خطر مي‌افتد و مردم به جنگ و غارت مي‌پردازند.» وي معتقد است اگر استاني آب را به روي همسايه خود ببندد موجب فقر و جنگ در آن استان مي‌شود.
اختلاف كارشناسان در رقم‌ها
از آنجا كه كارشناسان برنامه رويداد ملي آب با يكديگر بر سر مقدار زمين‌هاي زيركشت هر استان اختلاف نظر داشتند و به توافق نيز نمي‌رسيدند بر آن شدم تا نظرات هر كدام را نسبت به صحت اعداد و ارقام بپرسم. ابتدا سراغ مسوول اجراي برنامه رفتم.
وقتي نظر آرمين نوربخش، مسوول اجراي رويداد ملي آب در دانشگاه شريف را درباره اختلاف نظر سخنرانان از آمار و اطلاعاتي كه ارائه شد، پرسيدم با نااميدي گفت: «وقتي آمار و اطلاعات غلط در اختيار حضار قرار مي‌گيرد موجب گمراهي مي‌شود.» نوربخش كه زماني در وزارت نيرو مشغول به كار بوده درباره اختلاف اعداد ارائه شده به «تعادل» گفت: «متاسفانه آمار و ارقام ارائه شده در اين نشست دقيق نبودند و موجب گمراهي شدند.»
ضيايي نيز درباره علت اختلاف اعداد و ارقام گفت: «كارشناسان در بعضي مواقع بين حوزه و استان تفاوت قائل نمي‌شوند كه اين امر موجب تعدد آمار و ارقام مي‌شود.» ضيايي درباره اينكه عده‌يي فكر مي‌كنند اصفهان از رودخانه زاينده‌رود بيشترين بهره را مي‌برد، گفت: «به علت اينكه كارشناسان به گفت‌وگو با يكديگر نمي‌پردازند، گمانه‌زني‌هايي به وجود مي‌آيد كه صحت ندارد.»
قميشي نيز معتقد بود ديگر سخنرانان اطلاعات غلطي دارند و آمارهايش را از جهاد كشاورزي استان‌ها دريافت كرده است.
قيمت واقعي آب مشخص نيست
علي‌اكبر صبا، رييس گروه آب‌هاي زيرزميني شركت آب منطقه‌يي چهارمحال و بختياري كه جزو سخنرانان نبود و در كنار حضار نشسته بود، نظري متفاوت داشت. او به «تعادل» گفت: «تا وقتي كه قيمت واقعي آب براي مردم مشخص نشود و مردم آب را به قيمت واقعي تهيه نكنند، مشكل باقي خواهد ماند. در حقيقت با لوله‌كشي و انتقال آب مشكل حل نمي‌شود.» وي به فروش بسته‌بندي آب اشاره كرد و گفت: «مي‌توانيم با فروش بسته‌يي آب، آب شرب و پخت و پز خانوارها را تامين كنيم و از طريق لوله‌كشي‌ها، آب براي ساير مصارف خانگي را به آنها برسانيم در اين صورت ديگر مشكل آب شرب حل مي‌شود و ديگر نيازي به تغيير شبكه توزيع آب نداريم.» وي در ادامه سخنانش به وزارت نيرو نيز اشاره كرد و گفت: «اگر وزارت نيرو هزينه‌هايي كه براي انتقال آب از طريق لوله‌كشي به ساير نقاط صرف مي‌كند براي بسته‌بندي آب آشاميدني و فروش آن به قيمت پايين انجام دهد، مشكل كمبود آب آشاميدني نيز حل مي‌شود. ما مصارف ديگر را با آب‌هاي شور و... تامين كنيم.» وي در پايان سخنانش به چشمه‌هاي معدني استان چهار محال و بختياري اشاره كرد و گفت: «اين چشمه‌ها مي‌توانند آب آشاميدني تمام مردم ايران را براي مدت طولاني تامين كنند البته فقط براي آشاميدن و پخت و پز.»
منبع: الچین یوسفی - تعادل
