بلندپروازي اندونزي در صنعت پتروشيمي

خبر اقتصادی - اين سوداي بزرگ تبديل شدن به كشور برتر حوزه نفت و پتروشيمي در منطقه آ.سه.‌آن است. سودايي كه اندونزي براي دستيابي به آن پيوند مجدد با اوپك را وسيله قرار داده است. هرچند كه اندونزي كشوري داراي منابع هيدروكربني قابل ذكر به‌شمار مي‌آيد اما ذخاير نفت و گاز طبيعي اين كشور پاسخگوي نيازهاي صنعتي آن نيست و لذا اندونزي در حال تبديل شدن به يكي از مهم‌ترين مصرف‌كنندگان فرآورده‌هاي نفتي جنوب شرق آسياست.

پايگاه اطلاع‌رساني جاكارتا پست در گزارشي به بررسي اهداف و برنامه‌هاي بلند پروازانه اندونزي براي تبديل شدن به مركز «پتروشيمي» آسيا پرداخته است.

اندونزي تمركز ويژه‌يي را بر توسعه صنعت پتروشيمي خود معطوف كرده است. دولت اندونزي با تدوين سياست‌هاي حمايتي درراستاي هدايت سرمايه‌گذاران به سمت اين صنعت عزم خود را براي توسعه هرچه بيشتر پتروشيمي اندونزي جزم كرده است. هر روز كه مي‌گذرد صنعت پتروشيمي نقش اساسي‌تري در پشتيباني صنايع توليدي در اندونزي را بازي مي‌كند. محصولات اين صنعت به‌خصوص محصولات توليدي بخش‌ پايين‌دستي و مبتني بر پلاستيك، از اهميت بالايي در صنايعي مثل صنايع غذايي، نوشيدني، خودروسازي، نساجي، الكتريكي و ساير صنايع اين كشور دارند. در دهه اخير، صنعت پتروشيمي يكي از اصلي‌ترين و مهم‌ترين منابع تامين شغل براي بيكاران اندونزيايي بوده است. پتروشيمي اندونزي در سال2013 براي 182هزار و 115نفر نيروي كار اين كشور فرصت شغلي فراهم آورده كه اين رقم معادل 4.2درصد كل نيروي كار اندونزي به حساب مي‌آيد. همچنين سهم صنعت پتروشيمي اندونزي از كل صادرات اين كشور در سال2014 معادل 1.52درصد بوده است. استفاده گسترده ساير صنايع از محصولات پتروشيمي از ويژگي‌هاي بارز اين صنعت است و اهميت صنعت پتروشيمي و نقش انكارناپذير استفاده از محصولات آن در صنايع ديگر بر كسي پوشيده نيست. اندونزي جمعيتي قريب به 250ميليون نفر دارد و اين مساله سبب مي‌شود كه ظرفيت تقاضاي بسيار بالايي براي محصولات پتروشيمي به‌وجود بيايد. بيشترين تقاضاي جامعه اندونزي ازسوي طبقه متوسط اين كشور است كه در دهه‌هاي گذشته با سرعت در حال رشد بوده است. توجه به اين نكته حائزاهميت است كه در حال حاضر اندونزي از لحاظ جمعيتي داراي مزيت بوده و پيش‌بيني مي‌شود اين روند تا 20‌سال آينده نيز ادامه داشته باشد. اين مساله سبب مي‌شود پتانسيل رشد تقاضا در اين كشور حتي بيشتر هم شود. علت اين امر نيز آن است كه قاطبه جمعيت اين كشور جوان و مولد ثروت خواهند بود و اين امر مبين داشتن قدرت خريد بالاي آنهاست. اگر بخواهيم ظرفيت بالاي تقاضاي اين كشور را درك كنيم كافي است نگاهي به افزايش فوق‌العاده فروش موادغذايي و نوشيدني و خودرو اين كشور در سال‌هاي گذشته كنيم.

اما همان‌طور كه سمت تقاضاي پتروشيمي اندونزي در حال گسترش است، سمت عرضه صنعت اين كشور نيز ظرفيت عظيمي را براي رشد از خود نشان داده است. اندونزي داراي حجم عظيمي از موادخام و منابع انرژي موردنياز براي توليد محصولات پتروشيمي است. براساس داده‌هاي وزارت تجارت اندونزي در سال2014، اندونزي حدود 7.5ميليارد بشكه ذخيره نفت 152.9تريليون فوت مكعب ذخيره گاز و 125ميليارد تن ذخيره زغال‌سنگ داشته است. تمام‌ اين‌ ارقام بيانگر منابع بالقوه‌يي است كه فراهم‌كننده موادخام اوليه و انرژي موردنياز براي توسعه صنعت پتروشيمي است. اما نكته منفي در كارنامه صنعت پتروشيمي اندونزي آن است كه تا به اين تاريخ، اندونزي كماكان واردكننده اكثر مواد اوليه موردنياز براي صنعت پتروشيمي است. همچنين اندونزي واردكننده قسمت اعظم محصولات پتروشيمي مورد تقاضاي توليدكنندگان داخلي اين كشور است. در سال2014 اندونزي 2.7ميليارد دلار محصولات مبتني‌بر پلاستيك صادر كرده است. در همين بازه اين كشور 7.8ميليارد دلار از همين محصولات را وارد كرده است كه درنتيجه حدود 5.1ميليارد دلار كسري تجاري در اين زمينه براي اين كشور به‌وجود آمده است. اين آمار به‌خوبي نشان‌دهنده اين است كه اندونزي بيش از آنكه توليدكننده محصولات پتروشيمي باشد نقش مصرف‌كننده آنها را دارد. مضاف بر اين، اندونزي با مشكل ديگري نيز در اين زمينه دست و پنجه نرم مي‌كند. مجتمع‌هاي پتروشيمي اين كشور بايد با يك چالش جدي‌ به‌نام خلأ توليدكنندگان داخلي كه به‌صورت پيوسته موادخام صنعت پتروشيمي (نفتا) را توليد كنند، روبه‌رو هستند. درنتيجه، توليدكنندگان داخلي اندونزي به ناچار بايد سراغ توليدكنندگان خارج از مرزهاي اين كشور بروند. مشكل ديگري كه در كنار واردات بالاي اين كشور وجود دارد كاهش ارزش روپيه اندونزي است. در سه ‌ماهه سوم 2015 ارزش پول اين كشور 18درصد كاهش داشته است.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه هزينه‌هاي ورودي صنعت پتروشيمي اندونزي حدود 75درصد كل هزينه‌هاي توليد اين صنعت را تشكيل مي‌دهند. باتوجه به اينكه سهم بالايي از اين هزينه‌ها وابسته به واردات است لذا كاهش ارزش روپيه هزينه‌هاي اجتناب‌ناپذيري را به توليد پتروشيمي اندونزي وارد مي‌كند. اما آنچه اندونزي را اميدوار نگه داشته است، كاهش جهاني قيمت نفت‌خام است كه متعاقبا سبب كاهش قيمت نفتا شده است. قيمت نفتا در سه ماهه سوم امسال 49درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته كاهش داشته است. اين مساله سبب شده كه اكثر مجتمع‌هاي پتروشيمي رشد قابل‌توجه سود را در سه ماهه دوم امسال تجربه كنند. تا لحظه نگارش اين گزارش، 15پروژه پتروشيمي توسط شماري از توليدكنندگان پتروشيمي اندونزي در حال اجراست تا ظرفيت توليد آنها را دو برابر كرده و از 5ميليون تن به 11.7ميليون تن در سال برساند. قابل‌توجه است كه اكثر اين مجتمع‌ها تمركز خود را روي توسعه ظرفيت توليد محصولات پلي‌پروپيلن و پلي‌اتيلن گذاشته‌اند. پيش‌بيني مي‌شود كه اين پروژه‌ها بين سال‌هاي 2015 تا 2020 به نتيجه برسند. دولت‌ها نقش غيرقابل انكاري در روند توسعه هر كشور دارند و نحوه تنظيم سياست‌هاي اقتصادي درراستاي قرار دادن اقتصاد يك كشور بر ريل توسعه بر دوش دولت است. دولت اندونزي نيز از اهميت توسعه صنعت پتروشيمي و نقش اين صنعت در پشتيباني از توليدكنندگان صنايع ديگر به‌خوبي آگاه است. يكي از مشكلات كليدي اندونزي در بحث سرمايه‌گذاري در صنعت پتروشيمي، بلندمدت بودن پروژه‌هاي اين صنعت است. با درنظر گرفتن اين نكته كه رسيدن به نقطه سر به سري در يك مجتمع پتروشيمي بين 8 تا 10سال پس از آغاز عمليات آن مجتمع به طول مي‌انجامد. براي حل اين مشكل دولت اندونزي با صدور لايحه‌يي اعلام كرد چند صنعت پيشرو و مهم اين كشور ازجمله صنعت پتروشيمي، به مدت 5 تا 15سال مشمول تنفس مالياتي خواهند شد. همچنين سرمايه‌گذاران خواستار تسهيلات ديگري نيز هستند و آن كاهش تعرفه‌هاي وارداتي براي تجهيزات و ماشين‌آلات صنعتي موردنياز آنهاست. مضاف بر اين موارد، دولت اندونزي بنا دارد يك مركز پتروشيمي يكپارچه بر پايه توليد متانول در بنتوني در غرب پاپوآ احداث كند. شهر بنتوني داراي مزيت نسبي ذخاير فراوان گاز طبيعي است. طبق برآورد دولت اندونزي، شهر بنتوني قريب به 23.8تريليون فوت مكعب ذخيره گاز طبيعي دارد. همچنين حدود 6 تا 8تريليون فوت مكعب نيز ذخاير محتمل گازي در اين شهر وجود دارد. بر اين اساس دو توليدكننده پتروشيمي علاقه خود را براي سرمايه‌گذاري در مجتمع متانول بنتوني اظهار كرده‌اند. اما آنها خواستار كسب اطمينان در زمينه نرخ و تامين گاز طبيعي موردنياز شده‌اند. نظر به اينكه قيمت داخلي گاز طبيعي اندونزي در بازه 9 تا 10دلار در هر واحد MMTBU است كه اين نرخ بالاتر از قيمت‌هاي جهاني است كه در بازه 4-3دلار است.

بنابراين بازار گسترده داخلي، ذخاير فراوان انرژي و حمايت بي‌شائبه دولت، مزيت‌هاي پتروشيمي اندونزي در مسير توسعه است. اين عوامل در كنار سودآوري فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري در پتروشيمي اندونزي، ‌اين كشور را تبديل به يكي از مراكز مهم پتروشيمي در حوزه كشورهاي آ.سه.‌آن خواهد كرد. اگرچه در بهترين حالت اين فرآيند حداقل پنج سال زمان نياز خواهد داشت.

مساله كليدي در اين بين، ادامه توليد موادخام در كنار ايجاد هارموني و آرامش در سياست‌هاي مختلف و مرتبط دولت در اين زمينه است. يك ضرب‌المثل اندونزيايي وجود دارد كه مي‌گويد: «برساكت- ساكت داهولو، برسنانگ-سنانگ كمودين.» يعني اول كارهاي سخت را انجام بده سپس استراحت كن!