بررسی پيامدهاي واگذاري ساخت مسكن اجتماعي به بخش غير‌خصوصي
تعاوني‌ها پول بياورند؛ انبوه سازان بسازند
هفته گذشته رييس هيات‌مديره اتحاديه سراسري مسكن كاركنان دولت از صدور ابلاغيه اجرايي واگذاري ساخت مسكن اجتماعي به تعاوني‌ها درآينده نزديك خبر داد، موضوعي كه از سال گذشته بارها از زبان مسوولان مختلف وزارت كار، تعاون و رفاه اجتماعي رسانه‌يي شد، اما عملا كار پيش نرفت.
خبر اقتصادی - با نزديك شدن آغاز ساخت مسكن اجتماعي ازسوي تعاوني‌ها اين نگراني ايجاد مي‌شود كه با وجود تجربه ناموفق واگذاري طرح مسكن مهر به تعاوني‌ها و ايجاد نابساماني در اين طرح آيا با ساخت مسكن اجتماعي ازسوي تعاوني‌ها اين خاطره تلخ دوباره تكرار مي‌شود؟ رييس هيات‌مديره اتحاديه سراسري مسكن كاركنان دولت معتقد است تعاوني‌ها در سال‌هاي گذشته توانمندي‌هاي خوبي را در احداث مسكن ارائه كرده‌اند، اما با اين وجود عملكرد گذشته تعاوني‌ها در اين زمينه ارزيابي مي‌شود و اگر برخي از تعاوني‌ها در گذشته عملكرد خوبي از خود نشان نداده باشد، قطعا در اين موضوع سهمي نخواهند داشت. با وجود اطميناني كه اين مسوول مرتبط درباره بررسي عملكرد تعاوني‌هاي مسكن مي‌دهد، كارشناسان و فعالان حوزه مسكن و ساختمان عملكرد تعاوني‌ها را درحوزه ساختوساز مسكن مهر نامناسب قلمداد مي‌كنند و پيشنهاد مي‌دهند كه از توانمندي انبوه‌سازان در اين حوزه بهره‌گيري شده و سرمايه‌گذاري اين پروژه‌ها به عهده تعاوني‌هاي مسكن و ساختوساز واحدهاي مسكن اجتماعي به انبوه‌سازان واگذار شود تا شاهد موفقيت پروژه ساخت مسكن اجتماعي باشيم.
بيت‌الله ستاريان، استاد اقتصاد مسكن ضمن انتقاد از واگذاري طرح ساخت مسكن اجتماعي به تعاوني‌ها مي‌گويد: انبوه‌سازان در ايران پيمانكار بوده و فعاليت چنداني دربخش سرمايه‌گذاري ندارند، درمقابل تعاوني‌ها سرمايه‌گذار بوده اما در ساختوساز مسكن متخصص نيستند.
ستاريان مي‌افزايد: كارنامه كاري انبوه‌ساز نبايد منحصر به ساخت 50 تا 60واحد مسكوني باشد و براساس تعريف اصولي، يك انبوه‌ساز بايد ساخت 500 تا 1000 واحد مسكوني را در كارنامه شخصي خود داشته باشد، تعاوني‌هاي مسكن نيز تكليفي براي ساخت مسكن اعضاي خود ندارند و فقط بايد مسكن آنها را تامين كنند. وي ادامه مي‌دهد: با آشكارشدن چارچوب وظايف تعاوني‌ها و انبوه‌سازان، سرمايه‌گذاري بايد ازسوي شركت‌هاي تعاوني صورت گيرد و انبوه‌سازان با اين سرمايه و تكيه بر تخصص و تجربه خود واحدهاي مسكن اجتماعي را بسازند.
به گفته كارشناس ارشد اقتصاد مسكن تعاوني‌ها سازنده مسكن نبوده و انبوه‌سازان نيز سرمايه‌گذار نيستند. پس براين اساس بايد توافقي دوجانبه ميان آنها امضا شود تا با حضور انبوه‌سازان و تعاوني‌ها واحدهاي مسكن اجتماعي ساخته شود.
ستاريان اظهار مي‌كند: درصورتي كه فعاليت ساختوساز به تعاوني‌ها واگذار شود به علت وجود سرمايه‌هاي خرد، امكان ايجاد ركود تورمي افزايش مي‌يابد مشابه داستاني كه درپروژه مسكن مهر تجربه شد و درميانه يا پايان كار نقدينگي پروژه‌ها به اتمام رسيد.
وي مي‌افزايد: با ايجاد ركود در مسكن؛ طرح مسكن اجتماعي دچار ركود تورمي مي‌شود و توانايي خروج از ركود را نيز نخواهند داشت.
پيامد واگذاري ساخت به تعاوني‌ها
عملكرد ناموفق تعاوني‌ها در ساخت مسكن مهر موجب شده كه علاوه بر كارشناسان بازار مسكن سازندگان نيز از واگذاري ساختوساز مسكن اجتماعي به تعاوني‌ها اعلام نارضايتي كنند و نتيجه اين تصميم را برابر با شكست طرح مسكن اجتماعي بدانند. ايرج رهبر، عضو هيات‌مديره انجمن انبوه‌سازان تهران با اشاره به تجربه ناموفق ساخت مسكن مهر ازسوي تعاوني‌ها به «تعادل» مي‌گويد: تعاوني‌ها گزينه خوبي براي ساختوساز مسكن اجتماعي نيستند و مسوولان وزارت كار، تعاون و رفاه اجتماعي بايد به اين موضوع توجه داشته باشند كه از يك سوراخ دوبار گزيده نشوند. رهبر اظهار مي‌كند: مسوولان وزارت كار اگر با آگاهي از سابقه تعاوني‌ها اقدام به اين واگذاري كرده‌اند كه اين موضوع اما و اگرهايي را به همراه دارد اما اگر بدون درنظر گرفتن كارنامه تعاوني‌ها اين تصميم را اجرايي كرده‌اند، پيشنهاد مي‌شود كه مراجعه‌يي به كارنامه كاري تعاوني‌ها داشته باشند. به گفته وي، تكليف قانوني تعاوني‌ها مشاركت در ساختوساز نيست. آنها مي‌توانند هزينه‌هاي پرداخت شده ازسوي اعضا را گردآوري و تجميع كنند، خواسته‌هاي اعضاي خود را دراختيار سازندگان مسكن قرار دهند و... اما ساختوساز فعاليتي تخصصي است كه از عهده تعاوني‌ها خارج است. رييس سابق انجمن انبوه‌سازان تهران مي‌افزايد: حتي تعاوني‌هاي مسكن وزارتخانه‌هاي مختلف نيز توانايي ساختوساز را ندارند و اين وظيفه بايد برعهده متخصصان اين حوزه قرار گيرد.
رهبر ادامه مي‌دهد: وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي بايد به اين سوال پاسخ دهد كه آيا اتحاديه تعاوني‌ها گزينه مناسبي براي ساختوساز هستند؟ اگر اينگونه است كدام يك از اعضاي هيات‌مديره اين تعاوني‌ها تاكنون يك واحد مسكوني ساخته و در صنعت ساختمان موفق بوده‌اند. وي با انتقاد از اظهارات رييس اتاق تعاون مبني بر واگذاري ساخت مسكن اجتماعي به تعاوني‌هاي برتر مي‌گويد: به عنوان نمونه از بين 100 تعاوني سازنده مسكن مهر شايد 2 يا 3 تعاوني در فرآيند ساختوساز كارنامه قابل قبولي داشته‌اند و تعداد آنها بسيار اندك است. عضو هيات‌مديره انجمن انبوه‌سازان تهران اظهار مي‌كند: با توجه به اينكه وزير راه‌وشهرسازي پيشنهاد ساخت واحدهاي مسكن اجتماعي را در بافت فرسوده داده است، ساخت اين واحدها با مشكلات بيشتري مواجه مي‌شود. رهبر بيان مي‌كند: در بافت‌هاي فرسوده نخستين و اساسي‌ترين گزينه، حل مشكل تملك اين ساختمان‌هاست. رييس سابق انجمن انبوه‌سازان تهران مي‌افزايد: در بافت فرسوده علاوه بر مشكل تمليك بحث زيرساخت‌هاي فرسوده (لوله‌هاي فرسوده گاز، آب، كابل‌كشي‌هاي قديمي) و... نيز مطرح است كه حل اين موانع و مشكلات ثبتي برعهده سازنده نيست و مسوولان براي تشويق سازندگان بايد اين مشكلات را حل كنند.
به گفته وي، تعاوني‌ها در ساختوساز مسكن مهر كه به مراتب مشكلات كمتري داشت، ناموفق بودند در بافت فرسوده مشكلات چند برابر مي‌شود، البته ناگفته نماند در تفاهمنامه‌يي كه ميان شركت عمران و بهسازي شهري و كانون سراسري صنفي انبوه‌سازان درابتداي سال امضا شد، ساختوساز بافت فرسوده به انبوه‌سازان واگذار شد.
رهبر مي‌گويد: ساختوساز مسكن اجتماعي چه در بافت فرسوده انجام شود چه درمكاني ديگر بايد با مشاركت و تعامل انبوه‌سازان و تعاوني‌ها صورت گيرد و واگذاري فعاليت به هريك از آنها به تنهايي نمي‌تواند ثمربخش باشد.
منبع: تعادل
