سقوط قيمت نفت، كاهش رشد اقتصادي چين و حصول توافق هسته‌اي بر آينده پتروشيمي تاثيرگذار هستند
چشم‌انداز دشوار صنايع پتروشيمي جهان
افول رونق در بازار پتروشيمي و چشم‌انداز خاكستري اين صنعت سبب شده است كه بازيگران صنعت پتروشيمي فانوس به دست حركت كنند. به‌طور كلي و مانند هر مورد اقتصادي ديگر، ركود حاكم بر بازار پتروشيمي يا ناشي از مشكل در بخش تقاضاست يا بايد مشكل را در بخش عرضه اين صنعت جست‌وجو كرد. اما در دوران فعلي عمده نگراني حاكم بر اين بازار ناشي از بي‌رمق بودن بخش تقاضاي اين صنعت است.
خبر اقتصادی - كاهش تقاضاي اين صنعت ناشي از روند كلي حاكم بر كل اقتصاد جهان است كه ديگر صنايع را نيز تحت تاثير قرار داده است. مثال شاهد اين قضيه چين است كه يكي از بزرگ‌ترين واردكنندگان پتروشيمي جهان به حساب مي‌آيد اما به نظر ميرسد كه اين كشور ديگر آن مقصد پرزرق‌وبرق براي صادرات محصولات پتروشيمي نيست. ازسوي ديگر كاهش قيمت نفت و در نتيجه آن كاهش قيمت محصولات پتروشيمي و همچنين مساله‌يي به نام بازگشت پتروشيمي ايران پس ازلغو تحريم همگي از مواردي هستند كه ترديد را در دل هر فعال صنعت پتروشيمي به وجود مي‌آورند.
اما اگر بخواهيم نگاهي به بخش عرضه اين صنعت بيندازيم بايد بررسي را از خاورميانه شروع كنيم. منطقه‌يي كه با داشتن بيشترين ذخاير نفت و گاز درجهان همواره نقش اساسي درصنعت جهاني پتروشيمي بازي كرده است. آنچه مشخص است اين بخش از صنعت درحال گسترده‌ترشدن و افزايش ظرفيت‌هاي توليدي خود است اما نگراني اصلي‌اي كه در اين زمينه وجود دارد كاهش تقاضايي است كه گريبان اين صنعت را گرفته است.
به گزارش «تعادل» به نقل از پايگاه خبري خليج تايمز، براساس آخرين گزارش GPCA (انجمن صنايع شيميايي و پتروشيميايي خليج‌فارس)، درآمد پتروشيمي‌هاي كشورهايGCC به 88ميليارد دلار رسيده است و بدين ترتيب سهم صنايع پتروشيمي اين كشورها در GDP آنها به 31درصد رسيده است. در سال2014، محصولات پتروشيمي دركشورهاي عضو شوراي همكاري خليج‌فارس رشدي معادل 8.3 را تجربه كردند. اين افزايش توليد پتروشيمي كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج‌فارس را در رده دوم بيشترين ميزان رشد در سال2014 قرار داده است. اما اگر بخواهيم نگاهي به بزرگان پتروشيمي خاورميانه بيندازيم بدون شك نام پتروشيمي‌هاي عربستان در صدر است. پرتفو عربستان سعودي، به عنوان بزرگ‌ترين توليدكننده پتروشيمي منطقه، 63درصد پرتفو شيميايي را در برمي‌گيرد و درآمدي معادل 68.3ميليارد دلاري را نصيب اين كشور كرده است. پس از عربستان و با اختلاف، قطر با 8ميليارد دلار درآمد در رده دوم قرار دارد.
با اين حال، سقوط قيمت نفت و روند نزولي رشد اقتصادي چين، مستقيما روي قيمت محصولات پتروشيمي تاثير منفي گذاشته است. به گزارش «خليج تايمز»، انجمن صنايع شيميايي و پتروشيميايي خليج‌فارس در ماه نوامبر دهمين گزارش سالانه خود را درمورد وضعيت پتروشيمي‌هاي كشورهاي GCC منتشر خواهد كرد. مطابق اعداد و ارقام موجود در نمودارهاي دهمين گزارش سالانه GCC اين تاثير مستقيم با كاهش درآمد نسبت به سال گذشته- كه 89.4ميليارد دلار بوده است- همراه بوده است.
عبدالوهاب السعدون، دبيركل GPCA در اين زمينه گفت: «كاهش قيمتهاي نفت و نزول رشد اقتصادي چين و نيز احتمال حصول توافق هسته‌يي با ايران باعث كاهش قيمتهاي محصولات پتروشيمي شده است. اين شرايط در كوتاه‌مدت، چشم‌انداز دشواري پيش‌روي آينده صنايع شيميايي و پتروشيمي جهان قرار مي‌دهد.»
وي تاكيد كرد: «با توجه به اينكه توليدكنندگان محصولات پتروشيمي GCC قيمت‌گذار نيستند، توليدكنندگان حاشيه خليج‌فارس براي موفقيت بايد عملكردي چابك‌تر، همكارانه‌تر و با نوآوري بيشتر داشته باشند.»
با نگاه به آينده، سناريو بلندمدت مثبت‌تر به نظر ميرسد. السعدون افزود؛ پيش‌بيني مي‌شود با توليد منطقه‌يي بيش از 190ميليون تن محصولات پتروشيمي، اين صنعت ظرف پنج سال آينده به رشد سالانه 6درصد برسد. هدايت به سمت محصولات باارزش‌تر، با كار روي مواردي ازجمله تخصص‌گرايي و عملكرد مواد شيميايي، درحال شتاب است. انتظار مي‌رود اين موارد، در سال پيش‌رو، در نقش كاتاليزور براي رشدي حتي فراتر از رشد فعلي محصولات پتروشيمي GCC عمل كند. السعدون معتقد است: «با توجه به اينكه بخش قابل توجهي از GDP كشورهاي GCC صنعتي است، ما فكر مي‌كنيم گشودن دري به سوي تشويق آگاهانه، بحث متفكرانه و مباحثه روي مسائل كليدي پيرامون اين مساله است. اعداد و ارقام گزارش‌ها و گردهمايي سالانه، پلت‌فرم‌هايي هستند كه ما از طريق آن آموزش و تعامل را ساماندهي مي‌كنيم. همچنين دستاوردهاي صنعت پتروشيمي را نشان مي‌دهيم و پيش‌بيني‌هايي براي آينده اين صنعت ارائه مي‌دهيم.» براي بررسي صحبت‌هاي السعدون در مورد مشكلات پيش‌روي صنعت پتروشيمي شامل كاهش قيمت نفت، نزول رشد اقتصادي چين و نيز احتمال حصول توافق هسته‌يي با ايران به سراغ «جواد موسوي» كارشناس بازارهاي
پتروشيمي رفتيم. در ابتدا از وي در مورد آينده پتروشيمي ايران و تاثير بازگشت ايران به بازارهاي پتروشيمي پرسيديم. موسوي در اين باره معتقد است: «نبايد انتظار داشته باشيم كه بازگشت ايران به بازارهاي جهاني پتروشيمي تاثير چنداني روي قيمت‌ها داشته باشد. هرچند رفع تحريم‌ها كار مجتمع‌هاي پتروشيمي ايران را در زمينه انتقال پول، انجام معاملات و همكاري با شركت‌هاي خارجي راحت‌تر مي‌كند اما مشكل اصلي اين است كه پتروشيمي ايران از زيرساخت‌هاي لازم براي بازگشت قدرتمندانه به بازار برخوردار نيست. وي با اشاره به رقباي ايران براي تصاحب بازار اروپا مي‌افزايد: «درحال حاضر پتروشيمي‌هاي زيادي در بازار اروپا فعال هستند اما كماكان بازار اروپا نيازمند محصولات پتروشيمي بيشتري است. ايران براي تصاحب بازار اروپا بايد با رقبايي مثل SABIC عربستان رقابت كند. مسلما وضعيت مجتمع‌هاي پتروشيمي ايران با SABIC از لحاظ زيرساخت و تكنولوژي قابل مقايسه نيست. مضاف بر اينكه پتروشيمي‌هاي داخل ايران با يكديگر اتحاد ندارند. از اين‌رو وضعيت ايران در قياس با رقباي منطقه‌يي خود بدتر است.»
يكي از مزايايي كه براي پتروشيمي ايران برشمرده مي‌شود، مزيت خوراك ارزان و در دسترس براي پتروشيمي‌هاي فعال در داخل ايران است. موسوي با به چالش كشيدن اين نظر مي‌گويد: «80 تا 90درصد كاتاليست‌هاي مصرفي در ايران وارداتي است. از اين‌رو هزينه‌يي كه پتروشيمي‌هاي ايران براي تبديل اتان به اتيلن و پروپيلن متحمل مي‌شوند، بسيار بالا مي‌رود. علاوه بر اين، تكنولوژي مورد استفاده در پتروشيمي ايران قديمي است. لذا اين عوامل سبب مي‌شود كه هزينه‌هاي توليد در پتروشيمي‌هاي ايران بالا برود و رقابت را سخت‌تر مي‌كند. اما با اين حال بازگشت ايران رقباي ايران را نگران مي‌كند و اين نگراني نيز به جاست. زيرا ايران در زمينه فاصله تا بازارهاي اروپايي خصوصا نسبت به كشورهاي شرق و جنوب شرق آسيا وضعيت بسيار بهتري دارد. هرچند درحال حاضر در اروپا كشوري مثل لهستان در صنعت پتروشيمي بسيار خوب عمل كرده و نياز بازار شرق اروپا را تا حدود زيادي تامين كرده است. لذا ايران براي تصاحب بازار شرق اروپا نيز بايد با چنين رقبايي سرشاخ شود.»
اين كارشناس بازار پتروشيمي، سرمايهگذاري خارجي را تنها راه برون‌رفت پتروشيمي ايران از اين وضعيت مي‌داند. نكته‌يي كه مديران ارشد پتروشيمي مانند عباس شعري‌مقدم پيش از اين و درخلال مذاكرات هسته‌يي ايران و 6 قدرت جهاني نيز به آن اذعان داشتند. جواد موسوي در اين زمينه معتقد است: «تنها روزنه باقي‌مانده براي ايران بحث سرمايهگذاري خارجي است. به عنوان مثال 40درصد سهام شركت آرياساسول دراختيار ساسول آفريقاي جنوبي است و اين مجتمع پتروشيمي وضعيت بهتري از بسياري پتروشيمي‌هاي داخلي ديگر دارد. علت اين مساله حضور مداوم يك تيم خارجي و نيز سرمايه‌يي است كه از طرف اين شركت آفريقايي وارد اين مجتمع مي‌شود. بنابراين پتروشيمي ايران براي رسيدن به روزهاي بهتر نياز به حضور خارجي‌‌ها و سرمايهگذاري آنها دارد. البته اين بهبود قطعا در كوتاه‌مدت اتفاق نمي‌افتد و درصورت حضور سرمايه‌گذاران خارجي در ميان‌مدت و بلندمدت شاهد رونق صنعت پتروشيمي ايران خواهيم بود.» همان‌طور كه در ابتداي گزارش نيز ذكر شد دو عامل كاهش قيمت نفت و كاهش تقاضاي چين بازار پتروشيمي جهان و به خصوص خاورميانه را تهديد مي‌كند. جواد موسوي معتقد است خطر كاهش تقاضاي چين براي بازار پتروشيمي بيشتر از كاهش قيمت نفت است و كشورهاي صادركننده محصولات پتروشيمي بايد به سراغ بازارهاي جايگزين بروند. «چين نقش اساسي در بازار پتروشيمي بازي مي‌كند. هرچند خود چين در سال‌هاي گذشته به صف توليدكنندگان پتروشيمي پيوسته است و با داشتن حجم عظيم ذخاير زغال‌سنگ اقدام به توليد پلي‌پروپيلن مي‌كند. همچنين حجم انبوه توليد اتيلن چين سبب كاهش شديد قيمت جهاني اين محصول شد. اين مساله نشان مي‌دهد كه چين ديگر صرفا يك واردكننده محصولات پتروشيمي نيست. لذا ايران بايد به سراغ بازارهاي جايگزين مثل آفريقاي جنوبي يا هند كه گفته مي‌شود در آينده قرار است جاي چين را بگيرد، برود.» موسوي معتقد است نوسان قيمت نفت بيشتر از كاهش قيمت نفت به پتروشيمي ضربه مي‌زند. وي در اين زمينه اظهار كرد: «با كاهش قيمت جهاني نفت‌خام، قيمت نفتا نيز كاهش مي‌يابد. لذا اگر قيمت نفت كاهش يابد و ثابت بماند شركت‌هاي پتروشيمي خود را با آن تطبيق مي‌دهند. كاهش قيمت نفت بيشتر از صنعت جهاني پتروشيمي براي كشورهاي صادركننده نفت‌خام مشكل‌ساز مي‌شود زيرا درآمدهاي ارزي اينگونه كشورها را كاهش مي‌دهد. هرچند قيمت نفت‌خام نيز در آينده بالا خواهد رفت. زيرا شركت‌هاي امريكايي توليدكننده نفت شيل به دليل هزينه‌هاي بالاي استخراج چشم‌انداز روشني را نخواهند داشت و اين مساله سبب مي‌شود كه قيمت نفت بالا برود.»
منبع: تعادل
