گزارشی از راه‌هاي نوظهور ايجاد بازار سياه دارويي
ورود مواد شيميايي تحقيقاتي به بازار غيرقانوني دارو
اعتياد به داروهاي اعتيادآور، معضلي است كه به تازگي گريبانگير جوامع بشري شده است. اين داروها كه مصارفي مانند مبارزه با اضطراب و افسردگي دارند، مي‌توانند به جاي مواد مخدر سنتي استفاده شوند و عوارض مشابهي را ايجاد كنند.
خبر اقتصادی - سازمان‌هاي دارويي كشورهاي مختلف، تدابير زيادي را براي جلوگيري از اين اتفاق درپيش گرفته‌اند. تدابيري كه شامل توزيع سخت‌گيرانه و دقت و احتياط فراوان هنگام نوشتن اسم اين داروها در فارماكوپه مي‌شود. اما آنها كه مي‌خواهند قانون را دور بزنند، هميشه راهي پيدا مي‌كنند. استفاده از برچسب «تحقيقاتي» براي مواد شيميايي است كه به عنوان دارو به فروش مي‌رسند.
اوردوز اتفاقي مردي در نوا اسكوتيا، توجه‌ها را به سمت داروهايي كه به آنها «مواد شيميايي تحقيقاتي» مي‌گويند، جلب كرده است. اين مواد، به تازگي وارد بازار سياه دارويي شده‌اند. اين مواد شيميايي به بهانه اهداف تحقيقاتي به بازار ورود يافته، اما مشاهده مي‌شود كه عرضه آنها به صورت مواد مخدر شايع شده است. اين يكي از پوشش‌هايي است كه براي فريبكاري در فروش مواد دارويي غيرمجاز به كار مي‌رود.
كارشناسان معتقدند كه مشكل را آزمايشگاههاي كوچك دارويي ايجاد كرده‌اند. آزمايشگاه‌هايي كه تغييراتي اندك بر داروهاي مجاز و قابل تجويز اعمال مي‌كنند تا «مواد شيميايي تحقيقاتي» توليد كنند. اين آزمايشگاه‌ها سپس به عرضه توليدات خود در بازار مي‌پردازند. اين روش، به آنها كمك مي‌كند تا از نظارت‌هاي دولتي فرار كنند.
خانواده «مايكل تامسون»، مردي كه در نوا اسكوتيا جان خود را در اثر اوردوز از دست داده، گفته‌اند كه دو هفته پيش از مرگ وي، پاكتي حاوي پودري سفيد را در صندوق‌نامه او پيدا كرده‌اند. اين نامه از طرف آزمايشگاه دارويي «ري-چم» بوده است. ادعا مي‌شود محتويات پاكت، دارويي معادل براي «آتيوان» است كه به‌طور معمول براي مقابله با اضطراب تجويز مي‌شود. نيروهاي پليس تحقيقاتي را در اين زمينه شروع كرده‌اند. ارسال نمونه‌هايي از اين ماده به آزمايشگاههاي دارويي، بخشي از اين تحقيقات است.
اتيزولام، 10 برابر قوي‌تر از واليوم
«شركت، ماده شيميايي مشابهي را عرضه مي‌كند كه حاوي اتيزولام است. اتيزولام كه 10برابر قوي‌تر از واليوم است، در هند، ايتاليا و ژاپن به عنوان دارويي مجاز براي درمان حملات عصبي و بي‌خوابي به فروش مي‌رسد.
اما اين دارو، در باقي نقاط جهان اجازه فروش ندارد و در فارماكوپه تعريف نشده است. فروش اين داروها به عنوان «ماده تحقيقاتي»، اين فرصت را براي فروشندگان فراهم مي‌كند كه داروي خود را عرضه كنند. ماده‌هاي شيميايي تحقيقاتي، شامل انواع گوناگوني از داروهايي هستند كه الزاما اجازه تجويز يا مصرف را ندارند. اين كار به ايجاد بازار سياه دارويي دامن مي‌زند. در واقع تمام آنچه براي اين شركت‌هاي دارويي اهميت دارد، فروش است.
اتيزولام براي كساني كه به لورازاپام اعتياد دارند، راهي براي نشئه شدن محسوب مي‌شود. قدرت بيشتر اين دارو نسبت به معادل آن، باعث اثر‌گذاري بر بدن كساني مي‌شود كه در اثر سوء‌مصرف، به لورازاپام عادت كرده‌اند.
نرخ توزيع اين مواد در امريكاي شمالي درحال رشد است. بين سال‌هاي 2012 تا 2014، 145 نمونه از «مواد تحقيقاتي شيميايي» كه در آزمايشگاههاي اداره داروي ايالات متحده امريكا تست شده‌اند، حاوي اتيزولام بودند. دركانادا نيز تاكنون دونفر، در اثر اوردوز بعد از مصرف مواد شيميايي تحقيقاتي جان خود را از دست داده‌اند.
«آزمايشگاههاي شيمي» مي‌توانند ساختار دارو را تغيير دهند
شركت ركم هنوز به درخواست مصاحبه در خصوص اتيزولام پاسخ نداده كه اين مساله مي‌تواند به شائبه‌هاي بيشتري در اين زمينه دامن بزند. از سوي ديگر تحقيقات در خصوص فروش اين دارو همچنان ادامه دارد. ديويد گاردنر، استاد روانكاوي و داروسازي دانشگاه ديل‌هوس، اتيزولام را از خانواده بنزوديازپان‌ها از جمله آويتان، واليوم و زاناكس مي‌داند. طبق گفته و اظهارنظر متخصصان دارويي، بنزوديازپان‌ها در صورت سوءاستفاده مي‌توانند خطرناك باشند و به همين خاطر جزو داروهاي كنترل‌شده در ايالات متحده و كانادا محسوب مي‌شوند كه مصرف آنها بايد تحت نظارت پزشك معالج صورت گيرد. گاردنر در همين رابطه مي‌گويد كه بنزوديازپان‌ها اگر به صورت تفريحي مصرف شوند، مي‌توانند باعث ايجاد سرخوشي شده و البته همزمان مي‌توانند اثري آرامش‌بخش نيز داشته باشند. تفاوت‌هاي شيميايي ميان اتيزولام و لورازاپام ممكن است اندك باشد ولي اين دو دارو به‌لحاظ قانوني تفاوت شاياني با هم دارند.
گاردنر در ادامه بيان مي‌كند: «آزمايشگاههاي شيميايي وجود دارند كه مي‌توانند تغييرات بسيار جزئي در ساختار اين دارو ايجاد كنند به‌طوري كه اين ماده شيميايي به يك ماده جديد بدل مي‌شود و در واقع اين آزمايشگاه‌ها از اين طريق، محدوديت‌هاي قانوني را دور مي‌زنند.» به نظر گاردنر، تعطيلي بازار سياه آنلاين دارو كه مي‌تواند منافع دلالان اين حوزه را به خطر بيندازد، چالش بسيار بزرگي است كه مقابله با آن نيازمند وجود يك عزم جدي و راسخ در سازمان‌ها و نهادهاي نظارتي است.
شيميدان‌ها همواره تحت نظارتند
گاردنر در ادامه سخنان خود اظهار مي‌كند: «ما همواره شيميداناني كه با تلاش براي ساخت داروهاي روانگردان اقدام به قانون‌شكني مي‌كنند، را تحت تعقيب قرار مي‌دهيم و همواره آنها را تحت نظر داريم.» با اين حال شركت‌هايي مانند ركم همواره از طريق تمهيدات مختلف سعي مي‌كنند از اين نظارت فرار كنند. به عنوان مثال در وب‌سايت ركم گزينه‌يي وجود دارد كه با انتخاب آن در صورت برگشت خوردن دارو، دارو به آدرس مستقيم شركت ارسال نمي‌شود. شركت ركم در حال حاضر، 20ميلي‌گرم اتيزولام را به قيمت 20دلار و تا 7گرم را به قيمت هزار دلار به فروش مي‌رساند. علاوه بر اين، در وب‌سايت اين شركت آمده است كه اين دارو براي مصرف انساني نيست. گاردنر در اين رابطه مي‌گويد: «بسياري از افراد فكر مي‌كنند كه مي‌توانند پشت يك برچسب پنهان شوند تا اگر اتفاقي افتاد، سريع به اين استدلال متوسل شوند كه ما اعلام كرده بوديم كه اين يك داروي آزمايشي است و براي مصرف انسان نيست.» شركت ركم اخيرا در وب‌سايت خودش اعلام كرده، ممكن است كه در تحويل اتيزولام ممكن است تاخيرهايي صورت گيرد. همچنين در وب‌سايت اين شركت عنوان شده است كه اتيزولام از خانواده بنزوديازپان يا مشتقي از آن نيست.
منبع: تعادل
