اتيلن ايران مسافر درياي سرخ به اروپا

پس از افراشته شدن پرچم بريتانيا در محوطه‌ سفارت اين كشور در تهران در تاريخ23 آگوست، فيليپ هاموند وزير امورخارجه انگلستان، دو برنامه را در دستور كار خود قرار داد. يكي از اين برنامه‌ها ديدار با همتاي ايراني خود، محمدجواد ظريف بود. برنامه ديگر هاموند ديدار با وزير نفت ايران بود.

بعد از عربستان‌سعودي و عراق، ايران با توليد روزانه 2.87ميليون بشكه نفت خام در روز، سومين توليدكننده بزرگ اوپك است.

با اين وجود درحالي كه نفت همچنان، سكاندار اصلي اقتصاد ايران است، بخش‌هاي ديگر اقتصاد ايران توجه‌ها را به خود جلب مي‌كند. بايد توجه داشت كه اين جلب‌توجه منحصر به بريتانيا نيست.

يكي از تحليلگران بانك اروپايي مستقر در دوبي در اين باره مي‌گويد: «همه مي‌خواهند آماده باشند». وي مي‌افزايد: «ايران داراي طيف وسيعي از فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري، اعم از بالادستي و پايين‌دستي است.»

در سال جاري تا اين لحظه، هيات‌هايي از آلمان، اسپانيا و ايتاليا به تهران آمده‌اند. پس از آنكه روابط تجاري ميان طرفين در پي تحريم‌هاي امريكا به تيرگي گراييد، اين سفرها نشانه گرم شدن روابط ميان اين كشورها و ايران است.  اكنون بسياري از سرمايه‌گذاران خارجي خواهان ورود به ايران هستند؛ اين ورود نه تنها براي سرمايه‌گذاري مسقيم خارجي، بلكه در قالب لايسنس‌هاي تكنولوژي نيز مي‌تواند در بهبود توليد محصولات پتروشيمي ايران نقشي موثر داشته باشد» در اينجا ذكر اين نكته خالي از لطف نيست كه اغلب سرمايه‌گذاري‌هاي خارجي در صنعت پتروشيمي ايران تاكنون در فرم فاينانس بوده است و تنها مورد سرمايه‌گذاري مستقيم به ژاپن و آفريقاي جنوبي باز مي‌گردد كه هر دو با شكست مواجه شدند. در مورد لايسنس اما ورود خارجي‌ها مي‌تواند تاثير چشمگيري بر فعاليت پتروشيمي‌ها بگذارد. پيش از اين محمدحسن پيوندي معاون مديرعامل شركت ملي صنايع پتروشيمي در گفت‌وگو با فارس به اين مساله اشاره كرده بود كه در بعضي از موارد يك تكنولوژي جديد مي‌تواند به طرز چشمگير و غير قابل باوري توليد يك مجتمع را دچار تحول كند. پلاتس در ادامه مي‌نويسد كه مويدحسيني‌صدر، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس شوراي اسلامي در ماه جولاي به رسانه‌هاي داخلي از جذب سرمايه‌گذاري خارجي 85ميليارد دلاري در بخش پتروشيمي گفته است.

 2 برابر شدن ظرفيت پتروشيمي ايران

بنا به گفته ادواردو ون زلرنتو، يكي از شركاي شوراي استراتژي رولاند برگر در دوبي، اين گفته بدين معني است كه ظرفيت مخارج سرمايه‌يي سالانه 8ميليارد دلار به وجود خواهد آمد كه مي‌تواند ظرفيت توليد پتروشيمي را دوبرابر كند. اين گفته به اين معناست كه ظرفيت توليد محصولات پتروشيمي ايران سالانه 60ميليون تن كنوني، به سالانه 120ميليون تن در 5 سال آينده افزايش خواهد يافت. همچنين در روند اين افزايش ظرفيت توليد پتروشيمي ايران مي‌تواند طي 10سال به 180ميليون تن برسد.

هرچند بايد اين محاسبات را با احتياط همراه كرد و احتمال هرگونه تاخير را دور از ذهن ندانست، اما اين اظهارات به‌وضوح به برنامه‌هاي ايران براي سرمايه‌گذاري‌هاي بزرگ اشاره دارد. ول زلر نوت در اين باره مي‌گويد: «اين مسائل ممكن است در تهران كمي به طول بينجامد ولي اتفاق خواهند افتاد.»

يكي از نكات جالب توجه اين گزارش اين نكته است كه بر خلاف اينكه بسياري تصور مي‌كنند خارجي‌ها اكنون تصوري مانند گذشته نسبت به صنعت پتروشيمي ايران دارند، ون زلر نتو اظهار كرده است كه شركت ملي صنايع پتروشيمي ايران، بزرگ‌ترين توليدكننده مواد پتروشيمي در كشور، نقش تنظيم‌كننده را در صنعت به‌عهده گرفته است.

در ادامه گزارش پلاتس آمده است كه با توجه به مقادير زيادي از ذخاير نفت و گاز اين كشور، از لحاظ خوراك هيچ مانعي براي توليد بلوك‌هاي پتروشيمي، مانند اتيلن و پروپيلن كه پيش‌سازه‌هاي اغلب پلاستيك‌ها هستند، وجود ندارد.

ذخاير ايران در ميدان گازي پارس جنوبي بزرگ‌ترين ذخاير گازي در جهان است كه البته آن را با قطر شريك هستند. منطقه‌يي به گستره بيش از 9700 كيلومترمربع داراي ذخاير گاز تا 51 تريليون كيوبيك فيت و 7.9 ميليارد متر مكعب ميعانات گازي است.

 ميعانات در راه آروماتيك

در حالي كه اكنون بسياري چشم به اين دوخته‌اند كه ايران با ذخاير عظيم ميعانات گازي خود كه طي سال‌هاي تحريم جمع شده‌اند چه خواهد كرد ون زلر نتو از دريچه‌يي جديد به اين مساله نگاه كرده و مي‌گويد: «وقتي اين كشور مي‌تواند گاز خود را اهرم توليد الفين قرار دهد، مي‌تواند ذخاير ميعانات گازي خود را نيز به توليد آروماتيك اختصاص دهد.»

روز سه‌شنبه ايران از راه‌اندازي 7رشته چاه جديد خبر داد و گفت كه ظرفيت توليد خود را به 100ميليون مترمكعب افزايش خواهد داد. در همين حال، علي‌اكبر شعبانپور، مديرعامل شركت نفت و گاز پارس، اين هفته عنوان كرد كه امسال براي جذب سرمايه‌گذاري براي پروژه استخراج نفت از پارس جنوبي به لندن سفر خواهد كرد.  علاوه بر اروپا، هند نيز كه در سال‌هاي تحريم روابط تجاري خوبي با ايران داشت، ابراز علاقه زيادي به سرمايه‌گذاري در ايران كرده است. بنا به گفته رسانه‌هاي داخلي، گادكاري نيتين، وزير حمل‌ونقل هند، روز چهارشنبه گفت كه اين كشور مايل به سرمايه‌گذاري 15.2ميليارد دلاري براي ساخت پروژه‌هايي در ايران كه اغلب پتروشيميايي هستند، خواهد داشت.

 پايين‌دستي پتروشيمي اقتصاد   را جلو مي‌برد

درحالي كه نفت خام و انرژي اقتصاد ايران را مي‌راند، در كشوري كه نرخ بيكاري از 10.5 درصد در 2008 به 13درصد در 2013 افزايش يافته، اين صنايع و توليدي‌هاي پايين‌دستي پتروشيمي است كه مي‌تواند با مهارت بيشتر و ايجاد اشتغال بيشتر اقتصاد را به پيش ببرد.

مانند ساير كشورهاي خاوميانه، ايران نيز به دنبال استحصال حداكثري منفعت از منابع هيدروكربوري خود است. اين امر مستلزم ساختن ظرفيت‌هاي عظيم توليد الفين و پليمر است.

از زمان شروع تحريم، ظرفيت توليد الفين ايران كه پليمرهاي پايين‌دستي محسوب مي‌شوند پيشي گرفته است. اين امر كه باعث افزايش توان صادرات اتيلن مي‌شود، مي‌تواند حاشيه سود اروپا را كاهش دهد. يكي از تحليلگران يك بانك سرمايه‌گذاري مستقر در لندن در اين باره مي‌گويد: «محموله اتيلن خاورميانه در حال حاضر از درياي سرخ به اروپا مي‌آيد كه ايران مي‌تواند در اين زمينه نقش ايفا كند.»  ايران در مسير ساخت 4 كراكر عظيم اتان است كه 3 تاي آنها در مقياس جهاني است. به هر حال، اين پروژه‌ها به خاطر تحريم‌ حداقل 4سال تاخير داشته‌اند اما محصولات آنها به احتمال زياد ظرف چند ماه آينده به بازار خواهد آمد.

امكانات دو كراكر با ظرفيت سالانه يك ميليون تن در عسلويه الفين 11 و الفين 12  و كراكر گچساران در حال حاضر كامل است. اين در حالي است كه تاريخ راه‌اندازي كراكر يك ميليون تني ايلام نمي‌تواند تاييد شود.

 مازاد عرضه اتيلن پيش روي ايران

به پشتوانه عرضه زياد ‌اتيلن، ايران به آرامي مشغول تقويت ظرفيت توليد پلي‌اتيلن است. طبق بررسي‌هاي Platts، انتظار مي‌رود ظرفيت توليد سالانه پلي‌اتيلن ايران، ظرف 10سال آتي حداقل به ميزان 3.8 ميليون بشكه افزايش يابد. اين ميزان چيزي حدود دو برابر ظرفيت فعلي توليد ايران است.

با اين حال اين پروسه زمانبر است. اين بدان معني است كه ايران در اين فاصله داراي مازاد عرضه اتيلن خواهد بود. سال‌هاي تحريم جاه‌طلبي‌هاي ايران براي الفين را سر بريد؛ اين كشور همچنان فرصت‌هايي براي توليد آروماتيك پيشنهاد مي‌دهد.

به گفته واحد بررسي پتروشيمي Platts، با توجه به ذخاير عظيم نفت، ايران مطمئنا پتانسيل توليد آروماتيك را دارد.  اما به گفته تحليلگران Platts، هيچ برنامه مشخص و پروژه پالايشگاهي در اين كشور وجود ندارد. اين امر به‌طور بالقوه توليد مايع‌ لازم براي آروماتيك‌ها را محدود مي‌كند.

به هرحال در صورتي كه ايران قادر به جذب سرمايه‌گذاري‌هاي لازم در زمينه پالايشگاه باشد، اين وضعيت نيز تغيير خواهد كرد.

 

منبع: سعيد كاظمي‌مبين - تعادل