بي‌نظمي بازار داخلي پليمر؛ سد صادرات

 خبر اقتصادی - اين صنايع كه موجب اشتغال قابل توجه و توسعه اقتصاد كشور در سطوح خرد مي‌شوند اساسا يكي از مهم‌ترين انگيزه‌هاي ايجاد و توسعه صنعت پتروشيمي در ايران بوده‌اند كه به مرور زمان به دست فراموشي سپرده شدند.

يكي از مهم‌ترين مستندات بر اين فراموشي، عدم وجود ثبات در بازار پليمرها در ايران است. با بررسي روند اين بازار در مدت يك‌سال به راحتي مي‌توان به اين نتيجه دست يافت كه هيچ متغير بيروني مشخصي بر وضعيت اين بازار تاثير نداشته و به نوعي نمي‌توان براي آن «هويتي» مشخص درنظر گرفت.

پيش از اين «تعادل» در گزارش به بررسي بازار محصولات پليمري در 6ماهه اول سال94 و مقايسه آن با 6ماهه اول سال93 پرداخته بود. جهت‌گيري «تعادل» در تهيه آن گزارش بيش از هرچيز شفاف‌سازي فضاي اقتصادي موجود بر صنايع پايين‌دستي پتروشيمي در نيمه اول سال94 بود و مهم‌ترين نتيجه حاصل شده نيز وضعيت بهتر نسبي ارديبهشت‌ماه نسبت به ماه‌هاي ديگر نيمه اول سال جاري بود.

اما تمام ماجرا به همين نتيجه‌گيري‌ها ختم نمي‌شود. با گذشت يك هفته از شروع مهرماه بر آن شديم تا وضعيت بازار پليمري در هفته اول را با وضعيت بازار در هفته اول شهريور مقايسه كنيم. مقايسه‌يي كه با آماري به‌شدت متفاوت بيش از هرچيز از فضاي بدون منطق حاكم بر بازار حكايت مي‌كند. براي اثبات اين عدم منطق كه مي‌تواند وضعيت بازار را تنها با گذشت دو يا سه هفته دچار تغييرات چشمگير كند، بخشي از گزارش 6ماهه اول سال را مورد بازخواني قرار داديم. طبق اين بازخواني فروردين، ارديبهشت و خرداد 3ماه اول سال با فضاهايي كاملا متفاوت در بازار پليمر مواجه بودند. براي مثال تقاضا براي محصولات پليمري در فروردين‌ماه 94 برابر با 378هزارو248تن بود كه طبق محاسبات «تعادل» 59درصد كاهش را نسبت به تقاضاي بيش از 921هزار تني در فروردين‌ماه سال93 نشان مي‌داد. البته برخي بر اين باورند كه تقاضاي بالاي محصولات پليمري در سال93 كاذب و بيشتر ازسوي دلالان بازار صورت مي‌گرفته است. به اين ترتيب در فروردين‌ماه 133هزارو846 تن كالاي پليمري در بورس كالا به ارزش 4هزارو230ميليارد ريال معامله شد. اما در ادامه ارديبهشت‌ به ناگهان با افزايش چشمگير حجم عرضه و تقاضاي محصولات پليمري روبه‌رو شد كه هرگز ادامه نيافت. حجم عرضه در اين ماه به 364هزارو806 تن و حجم تقاضا به 765هزارو20 تن رسيد. اين تقاضا در ارديبهشت‌ماه بالاترين تقاضاي محصولات پليمري در 6ماهه نخست سال بود. بالا بودن اين حجم از تقاضا در ارديبهشت‌ماه البته همچنان با تقاضاي بالاي 2ميليون تني محصولات پليمري در ارديبهشت‌ماه سال93 فاصله داشت اما به رقم خوردن معامله 235هزارو110 تن محصول پليمري كه باز هم بالاترين حجم در نيمه اول سال94 محسوب مي‌شود، منجر شد. اين حجم از معاملات ارزشي بالاتر از 8هزارو608ميليارد ريال داشتند كه نسبت به ارزش معاملات در فروردين‌ماه افزايشي كمتر از دوبرابر را تجربه كرد.

با وجود اين رشد چشمگير اما خرداد بازار فضايي كاملا متفاوت را سير كرده و عرضه به 352هزارو236 تن رسيد و تقاضا كه در ماه قبل از آن رشد چشمگيري داشت، تقريبا به نصف تقليل پيدا كرده و در حجم 322هزارو979 تن متوقف شد. به اين ترتيب در ارديبهشت‌ماه 216هزارو420 تن محصول پليمري در بورس كالا معامله شد. اين معاملات 5هزارو466ميليارد ريال ارزش را در اين ماه به ثبت رساندند.

ماه‌هاي بعد از اين ارديبهشت و خرداد نيز از همين فلسفه بي‌نظمي پيروي كرده‌اند. در تيرماه 94 هرچند بازار محصولات پليمري درسوي عرضه با افزايش روبه‌رو شده و به 384هزارو786 تن رسيد اما در كفه تقاضا نسبت به ماه قبل از آن افت نسبتا چشمگير و بيش از 100هزار تني را تجربه كرده و به 219هزارو516 تن كاهش پيدا كرد. تيرماه كه بيشترين نگاه‌ها دركشور به نتيجه توافق هسته‌يي دوخته شده و در نهايت روز بيست‌و‌سوم به نتيجه مثبت منجر شد، فعالان را در هاله‌يي از ابهام و سردرگمي نگه داشته بود. درهمين وضعيت بود كه بسياري از فعالان صنايع پايين‌دستي و تكميلي پتروشيمي بر شديد شدن ركود حاكم بر اين صنعت و تعطيلي بسياري از واحدهاي توليدي تاكيد مي‌كردند. به هرصورت در اين ماه 230هزارو600 تن محصول به ارزش بيش از 4هزارو685ميليارد ريال در بورس كالا معامله شد. مرداد و شهريور نيز با همين روند ادامه يافتند و در نهايت بسياري از فعالان بازار معتقد بودند كه فضاي معامله محصولات پليمري در بورس كالا در شهريور روندي رو به بهبود داشته است؛ حالا اما بررسي آمار معاملات در مهرماه هيچ‌گونه بهبودي را حكايت نمي‌كند.

طبق بررسي‌هاي «تعادل» از معاملات محصولات پليمري صورت گرفته در بورس كالا در هفته اول مهرماه شروع فصل پاييز نسبت به هفته اول شهريورماه با فاصله‌يي معنا‌دار در معاملات محصولات پليمري همراه شده است.

درحالي كه ماه شهريور ماهي بود كه بسياري آن را دميدن اميد به بازار پليمر تلقي مي‌كردند، شروع مهرماه با كاهش چشمگير ارزش معاملات پليمري در بورس كالا همراه شد. طبق آمار و اطلاعات درحالي كه ارزش معاملات در هفته اول شهريورماه چيزي بيش از هزارو357ميليارد ريال بوده است در هفته اول مهرماه ارزش اين معاملات به 402هزارميليون ريال مي‌رسد كه حاكي از افت شديد و حدود دو سومي ارزش معاملات صورت گرفته در هفته اول فصل پاييز است. اين افت شديد در ارزش معاملات نشات گرفته از افت قابل توجه درحجم محصولات پليمري معامله شده در بورس كالاست. طبق بررسي‌هاي تعادل حجم معاملات پليمري صورت گرفته در بورس كالا در هفته اول مهرماه برابر با 11هزارو76 تن بوده است درحالي كه اين حجم در مدت مشابه در شهريورماه به بيش از 38هزار تن رسيده بود.

تقاضاي محصولات پليمري در هفته اول مهرماه برابر با 23هزارو433 تن بوده است كه باز با افتي قابل توجه نسبت به تقاضاي اين محصولات در هفته اول شهريور همراه شده است. اين تقاضا در شهريور برابر با 80هزارو565 تن بوده است.

يكي از تفاوت‌هايي كه ميان هفته اول مهرماه و هفته اول شهريورماه در بازار پليمر مشاهده مي‌شود، اين است كه در شهريورماه برخلاف بسياري از ماه‌هاي ديگر كفه عرضه از تقاضا پيشي گرفته و به 81هزارو945 تن رسيد. درحالي كه در مهرماه بازار پليمر به روند سابق خود بازگشته و با وجود بيش از 23هزار تن تقاضا عرضه محصولات پليمري درحدود 20هزار تن توقف كرد.

دركنار هم قرار دادن تمام اين بي‌نظمي حاكم بر آمار و دادها در بازار پليمر از اين حكايت مي‌كند كه اين بازار هنوز نتوانسته به تعريف عمومي از كلمه «بازار» نزديك شود. چنين مشكلي شايد در ظاهر بي‌اهميت جلوه كند اما زماني كه پاي صادرات به ميان مي‌آيد، بسيار بااهميت خواهد شد. براي مشتريان هر بازاري ثبات در توليد و عرضه آن از اهميت بسيار زيادي برخوردار است و تنها نمي‌توان با اتكا به برگزاري همايش‌هاي مشترك با كشورهاي همسايه و شعارهاي زيبا، بازار صادراتي به دست آورد. اكنون مهم‌ترين وظيفه شركت ملي صنايع پتروشيمي ايران طبق اظهارات بيژن زنگنه وزير نفت، توسعه صنايع تكميلي و پايين‌دستي پتروشيمي است. اما آن‌طور كه شواهد نشان مي‌دهد دل كسي چندان به حال اين صنايع دركشور نمي‌سوزد.

اين درحالي است كه ايران تاكنون حتي از بازار بسيار مهم و پرتقاضايي مانند بازار پلاستيك پاكستان نيز غافل بوده است و هر لحظه غفلت بيشتر موجبات از دست رفتن بازارهاي بيشتري در اين حوزه را فراهم مي‌كند.