گزارشی از ديدار مقدماتي دبيركل اوپك و رييس آژانس بين‌المللي انرژي
نماينده تركيه، صداي مشترك بازار نفت
در ادبيات جهاني اقتصاد انرژي، كارتل اوپك و آژانس بين‌المللي انرژي دو سر يك جريان هستند. از آژانسي‌ها هميشه به عنوان گروه ثروتمندها ياد مي‌شود و اوپكي‌ها اغلب كشورهايي را شامل مي‌شوند كه از لحاظ اقتصادي نسبت به كشورهاي مدرن عقب‌تر هستند اما بسياري از مهم‌ترين نيازهاي اين كشورها توسط منابع و ذخاير عظيم نفت و گاز همين كشورهاي به ظاهر فقير تامين مي‌شود.
خبر اقتصادی - اين دو نهاد هر يك تاثيرهاي متفاوتي را بر بازار نفت مي‌گذارند؛ گزارش‌هاي ماهانه آنها از اوضاع بازار و پيش‌بيني‌هايشان از آينده براي تمام فعالان بازار نفت با اهميت است. اما نقش اين دو در مقابل يكديگر چگونه تعريف مي‌شود؟ در ابتدايي‌ترين تحليل مي‌توان به اين پي برد كه منافع كشورهاي مصرف‌كننده نفت خام در گرو پايين بودن قيمت و منافع كشورهاي توليدكننده در گرو قيمت‌هاي بالاست. اما بازار نفت پيچيده‌تر از اين تحليل‌هاست. روابط سياسي ميان كشورها و بسياري عوامل ديگر باعث مي‌شود گزاره فوق همواره صدق نكند كه در يك سال اخير و با عملكرد عربستان در قبال كاهش قيمت نفت مي‌توان به آن پي برد.
اما اين دو سازمان همواره در پي دستيابي به گفتماني مشترك هستند. در دنيايي كه حتي كشورها در حال تراژيك‌ترين جنگ‌ها از ابزار گفت‌وگو با يكديگر استفاده مي‌كنند، طبيعي است كه اين دو سازمان به دنبال تعاملي ريشه‌يي با يكديگر باشند. تاكنون اما سدي مهم ميان اين تعامل بوده است. رييس آژانس بين‌المللي انرژي در بهترين حالت فردي از ژاپن بوده است كه با وجود آسيايي بودن، در فرهنگ تفاوت‌هاي زيادي با اوپكي‌ها دارند. پيش از او نيز اولف لانتزك از آلمان (1984-1975)؛ هلگا استيگ از آلمان (1994-1984)؛ روبرت پريدل از بريتانيا (2003-1994)؛ كلاد منديل از فرانسه (2007-2003)؛ و بعد از او ماريا ون در هوون از هلند (2015-2011) رييس آژانس بين‌المللي انرژي بوده‌اند. حالا پاي يك رييس از تركيه در ميان است. تركيه‌يي كه با تعدادي از كشورهاي عضو اوپك همسايه و هم‌مرز بوده و مي‌تواند در راستاي نزديك شدن دو سازمان به يكديگر و آينده امنيت انرژي جهان نقشي مهم ايفا كند.
سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) و آژانس بين‌المللي انرژي (IEA) منافع مشتركي با هم دارند و آن «ثبات بازار نفت» است. اوپك به عنوان يكي از اصلي‌ترين توليدكنندگان و عرضه‌كنندگان نفت در جهان و آژانس بين‌المللي انرژي به عنوان يكي از مهم‌ترين مصرف‌كنندگان نفت در جهان به شمار مي‌روند. ارتباط ميان اين دو گروه به ويژه براي برقراري امنيت عرضه و تقاضاي نفت هميشه از اهميت خاصي برخوردار بوده است. روز پنج‌شنبه فتيح بيرول به جاي ون در هوون رياست آژانس را به عهده و به همين خاطر ديداري با دبيركل اوپك عبدالله سالم‌البدري داشت. اين ديدار مي‌تواند آغاز ارتباط نو و موثري باشد. نوبو تاناكا رييس سابق آژانس بين‌المللي انرژي نيز پيش‌تر در گفت‌وگو با «تعادل» به اين نكته اشاره و تاكيد كرده بود از آنجا كه بيرول اصالتا ترك است و پيش‌تر با اوپك فعاليت كرده است مي‌تواند پل ارتباطي موثري ميان دو گروه مصرف‌كننده و توليدكننده باشد.
مدير جديد آژانس بين‌المللي انرژي فتيح بيرول روز پنج‌شنبه 24سپتامبر به همراه تيمي از مقامات رسمي اين آژانس (IEA) در دبيرخانه اوپك واقع در وين با عبدالله سالم‌البدري دبيركل اوپك ديدار كرد. به گزارش «تعادل» به نقل از آژانس بين‌المللي انرژي، اين نشست يك ديدار مقدماتي بين بيرول و البدري بود كه به دعوت دبيركل اوپك صورت گرفته است. بر اساس گزارش به دست آمده از آژانس بين‌المللي انرژي، صحبت‌هايي كه در طول اين نشست ميان ميزبان كه اوپك بود و نمايندگان آژانس صورت گرفت مسائل گوناگون و مختلفي را در بر مي‌گرفت و بسيار سازنده بود.
البدري از سال 2007 تاكنون به عنوان دبيركل اوپك مشغول به كار است. بيرول نيز به خوبي به ارزش تجربيات و خردي كه دبيركل اوپك طي اين سال‌ها در صنعت انرژي اندوخته، واقف است و قصد دارد از اين تجربيات استفاده كافي را ببرد.
اين ديدار در راستاي گفت‌وگوي توليدكننده و مصرف‌كننده بود كه بيرول علاقه بسياري به دنبال كردن آن دارد. البته يكي از دلايل تاكيد بيرول بر اين امر مربوط به افزايش همكاري‌ها براي بالا بردن امنيت انرژي است. يكي از مهم‌ترين مسائلي كه در اين نشست در مورد آن صحبت شد امر سرمايه‌گذاري در كشورهاي توليدكننده و مصرف‌كننده نفت بود كه به دليل وضعيت فعلي بهاي نفت و ضعف قيمت دچار مشكلات جدي شده است. بيرول تاكنون بارها هشدار داده است كه كاهش ميزان سرمايه‌گذاري‌هاي جهاني در صنعت نفت مي‌تواند منجر به خطر افتادن امنيت عرضه انرژي در آينده شود به‌طوري‌كه عرضه نتواند جوابگوي نياز جهاني براي انرژي باشد.
فتيح بيرول بيش از دو دهه پيش فعاليت خود را در اين عرصه در اوپك آغاز كرد و به همين خاطر درك درست و حقيقي از نگراني‌هاي كشورهاي توليدكننده نفت دارد. البته لازم به ذكر است كه چشم‌انداز انرژي اخيرا دستخوش تغييرات اساسي و مهمي شده است. در حال حاضر چندين كشور عضو آژانس بين‌المللي انرژي به عنوان بزرگ‌ترين توليدكنندگان نفت در جهان به شمار مي‌روند اين در حالي است كه توليدكنندگان اوپك به مصرف‌كنندگان بزرگ انرژي تبديل شده‌اند. شرايط فعلي زمينه را براي همكاري‌هاي بيشتر آژانس بين‌المللي انرژي و سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك) فراهم خواهد آورد. به اين ترتيب امنيت جهاني انرژي نيز تامين خواهد شد.
پيش از بيرول، خانم ون در هوون رياست آژانس بين‌المللي انرژي را بر عهده داشت. در دوران رياست ون در هوون ارتباط با آسيايي‌ها با دشواري همراه بود چرا كه او اروپايي بود اما در مورد بيرول قضيه متفاوت است. نوبو تاناكا رييس آژانس بين‌المللي انرژي در سال‌هاي 2007 تا 2011 پيش‌تر در گفت‌وگو با «تعادل» به اين نكته اشاره كرده و بيان كرده بود: «فتيح بيرول ترك است و در موقعيت بسيار بهتري نسبت به ون در هوون قرار دارد. او بهتر مي‌تواند با كشورهاي آسيايي نظير چين و حتي كشورهاي عضو خاورميانه نظير ايران ارتباط برقرار كند.» او همچنين تاكيد كرده بود: «فتيح گزينه خوبي براي برقراري ارتباط با كشور ايران است.»
سفر در زمان
بر اساس اطلاعات به دست آمده از سايت رسمي سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام (اوپك)، از نخستين نشست مشترك اوپك و آژانس بين‌المللي انرژي در ريودوژانيرو برزيل در 5سپتامبر 2002 تاكنون تغييرات بسياري رخ داده است. در آن زمان رييس آژانس، روبرت پريدل بود كه در آن نشست گفت: «ما هر جايي كه باشيم صداي مصرف‌كننده هستيم هر چند برخي از اعضاي ما جزو توليدكنندگان اصلي نفت خام در جهان به شمار مي‌روند. ما از درون با تمام نيازها و دغدغه‌هاي مصرف‌كننده آشنا هستيم و به همين خاطر است كه نياز داريم گفت‌وگوي سازنده‌يي با اعضاي اوپك برقرار كنيم.» اين ديدارها ادامه داشته‌اند؛ زماني كه نوبوتاناكا نيز به عنوان رييس آژانس انتخاب شده با دبيركل اوپك ديدار كرد او در اين ديدار گفته بود: «كشورهاي توليدكننده و مصرف‌كننده نفت منافع و نگراني‌هاي مشتركي با يكديگر دارند. فراهم آمدن اين فرصت كه بتوانند ديدگاه‌هاي خود را با يكديگر ردوبدل كنند، بسيار مفيد خواهد بود.» در مقابل البدري نيز گفته بود: «اوپك از اين فرصت استقبال مي‌كند و مايل است كه در زمينه‌هاي مختلف درباره انرژي با آژانس بين‌المللي انرژي بحث و تبادل نظر كند.» در آن جلسه هر دو بر اهميت ادامه روابط ميان اين دو سازمان تاكيد كردند.
اوپك در سايت رسمي خود ادعا كرده است كه گفت‌وگو ميان توليدكنندگان و همچنين ميان توليدكننده و مصرف‌كننده هميشه جزو استراتژي‌هاي حياتي اين سازمان بوده است. همچنين بر عميق‌تر كردن و گسترده كردن اين فضاي گفت‌وگويي تاكيد شده است. مهم‌ترين مسائلي كه توصيه شده در اين گفت‌وگوها مورد توجه قرار گيرد بحث امنيت عرضه و تقاضا، ثبات بازار، سرمايه‌گذاري، فناوري و صنعت پايين‌دستي بوده است. در نهايت نيز گفت‌وگو كليد حقيقي براي دستيابي به اين اهداف در آينده شناخته شده است. اكنون با اين اوصاف و با روي كار آمدن بيرول بايد منتظر بمانيم و ببينيم آيا بيرول مي‌تواند پل ارتباطي خوبي ميان توليدكننده و مصرف‌كننده برقرار كند و صداي دو طرف را به گوش يكديگر برساند؟
منبع: نادی صبوری و نسیم بنایی - تعادل
