اميدهاي كم‌رنگ بورس در اقتصاد ركود زده

خبر اقتصادی - اين افزايش باوجود انفعال حقوقي‌ها و براساس افزايش مبادلات خرده سهامداران حقيقي صورت گرفت و شاخص آزاد شناور كه نشان‌دهنده فعاليت خرده سهامداران حقيقي است با 0.39درصد و 267واحد افزايش بيشترين تاثير را در رشد شاخص در آخرين روز هفته قبل داشت. با اين حال اراده حقوقي‌ها غالب آمد و دوباره در نخستين روز هفته بازار شاهد ريزش 155واحدي شاخص كل بود.

 واكنش فعالان بازار نشان داده كه آنها بيش از گذشته به اثرات واقعي تحولات بر بازار سرمايه توجه مي‌كنند و از اين منظر نگاهي دوگانه و همراه با شك به دورنماي بازار دارند، اما بايد گفت كه تداوم اخبار اقتصادي و سياسي ناشي از اثرات برجام و حركت به‌سوي لغو تحريم‌ها محرك بازار شده است.

ديدارهاي متعدد هيات‌هاي اقتصادي اروپايي در هفته گذشته روزهاي پركاري را براي مقامات اقتصادي كشورمان و فعالان بازار سرمايه رقم زد. آغاز دور دوم مذاكرات شركت نفت ايران و شركت نفت بريتانيا و اعلام ورود هيات اقتصادي انگلستان، روز دهم مهرماه براي حل‌وفصل نهايي وصول مطالبات ايران از بريتيش پتروليوم- دومين بدهكار بزرگ گازي ايران بعد از شركت شل- از نخستين خبرهاي هفته گذشته بود.

اميرحسين زماني‌نيا معاون امور بين‌الملل و بازرگاني وزير نفت، با اعلام اين خبر گفت كه انگليس براي پرداخت سهم ايران از ميدان گازي رهوم بعد از لغو تحريم‌ها اعلام آمادگي كرده است و جزييات آن در ديدار 10مهر بررسي مي‌شود. همچنين ديدار آقاي ولي‌ا... افخمي‌راد رييس سازمان توسعه و تجارت، با مارتين فن دن معاون اقتصادي وزير امور خارجه هلند و تفاهم دو كشور با افزايش مبالات تجاري و سرمايه‌گذاري هلند در بازار سرمايه ايران و نيز پذيرايي از هيات اعزامي سازمان كارفرمايي جنبش شركت‌هاي فرانسوي به‌همراه وزراي تجارت خارجي و كشاورزي فرانسه نيز، شانه‌هاي بورس را فشرد.

همچنان‌كه مي‌دانيم خودروسازي يكي از محورهاي تعاملات اقتصادي شركت پارس خودرو پس از چالش‌هاي اخير درخصوص توليد موتور تندر90 و اعلام آمادگي رنو پارس براي خريد ساختمان مگا2 كه محل توليد موتور تندر90، روز چهارشنبه اول مهرماه در كنار بانك صادرات بيشترين حجم معاملات بازار را به خود اختصاص داد. سفر يوكيا آمانو مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي قبل از برگزاري نخستين جلسه كميسيون مشترك ايران و 1+5 نيز از اخبار حائز اهميت هفته گذشته بود كه در كنار خبر سفر آقاي روحاني رييس‌جمهور با هيات همراه به نيويورك در آستانه اجلاس سالانه سازمان ملل متحد و اعلام ديدار آقاي كري با آقاي ظريف همتاي ايراني خود در نيويورك، نگاه تصميم‌سازان اقتصادي را از نيمه خالي به نيمه پر بازار معطوف داشته است. بازار سرمايه به‌دليل نقش حداقلي فعالان حقيقي بيش از اينكه كنشگر باشد، دنبال‌كننده فضاي انتظارات است و بر همين مبنا به‌نظر مي‌رسد اقتصاد ايران دامن به عصر جديدي كشيده و بورس را همراه خود به اين فضاي جديد وارد كرده است.

همچنان‌كه بسياري از كارشناسان اقتصادي عقيده دارند، بهبود بورس در گرو اصلاح ساختار اقتصاد است و بازار سرمايه به‌خودي خود منشا اثر و تحول نيست در حال حاضر نيز آنچه فضاي بورس را تحت‌تاثير قرار داده، فضاي انتظارات برآمده از اخبار تحولاتي است كه به ما مي‌گويد نقطه عطف اقتصادي و سياسي ايران فرا رسيده و انتظار طولاني براي رسيدن به يك راه‌حل منطقي دارد به پايان مي‌رسد. هرچند كه بازار سرمايه با سابقه‌يي كه از بازي‌هاي رواني هيجانات تزريق شده سراغ دارد با ديده احتياط و ترديد به آن مي‌نگرد، اما بدون شك نزديك‌ترين اثر بعدي بر بورس معطوف به سخنراني آقاي روحاني رييس‌جمهور، در نخستين روز نشست سازمان ملل در 6مهر ماه و اخبار منتشره از ديدارهاي حاشيه‌يي آن است كه بايد ديد آيا مي‌تواند اعتماد بازار سرمايه و فعالان اقتصادي را به عزم دولت بر رفع موانع رشد اقتصادي از طريق يك راه‌حل عاقلانه تقويت كند.

 بازار سهام برمي‌گردد اما نه در كوتاه‌مدت

در همين رابطه حسين عبده تبريزي معتقد است كه اگر گزارش‌هاي 6ماهه شركت‌هاي بورسي تغيير كند بازار سرمايه مي‌تواند رشد خودش را آغاز كند.

عضو شوراي عالي بورس با بيان اينكه بازار سهام از دو يا سه عامل به‌طور جدي مورد آسيب قرار گرفته است، گفت: عامل اول سودآوري شركت‌هاست كه واقعيت‌هاي اقتصادي كشور را نشان مي‌دهد. وقتي در اقتصاد كنوني نرخ تورم كاهنده مي‌شود بنگاه اقتصادي براي كسب بازده، ناگزير به افزايش سودآوري از طريق ايجاد و افزايش بهره‌وري به نسبت سرمايه هستند، اما علاوه بر شركت‌ها اكنون بانك‌ها نيز با مشكل مواجه هستند.

عبده تبريزي در گفت‌وگو با فارس اظهار كرد: برخي مي‌گويند آنهايي كه خوراك دو سنتي به مجتمع‌هاي پتروشيمي مي‌دادند به دامن زدن سودهاي كاذب در اين شركت‌ها دامن زدند كه درنهايت افزايش نرخ بازده را در پي داشته است، اما اكنون با واقعيت‌هاي اقتصادي ايران فعلي يا با نرخ تورم 10درصد، اوضاع همين است كه مي‌بينيد.

وي با اعتقاد به اينكه واقعيت اقتصاد ايران آنچه در اين نوع تحليل‌ها عنوان مي‌شود، نيست به بيان شرايط سودآوري شركت‌ها پرداخت و گفت: اينكه شركت‌ها بايد با تعديل چارچوب‌هاي خود به سمت مديريت بهتري سوق پيدا كنند واقعيتي است انكار نشدني، اما اينكه سود شركت‌ها بايد رقم فعلي باشد مطمئنم كه بايد بيش از اين رقم‌ها تغيير كند.

دبيركل اسبق بورس تهران، مساله نقدينگي را موضوع دوم بازار دانست و افزود: هم‌اكنون اگر نقدينگي در بازار سهام وجود داشته باشد اغلب سهامداران انگيزه‌يي براي فروش نخواهند داشت، اما به هر حال برخي نيازمند پول‌شان هستند و برخي هم وحشت مي‌كنند كه بازار از اينجايي كه هست پايين‌تر مي‌رود و مي‌فروشند.

عبده تبريزي ادامه داد: وحشت از ريزش ادامه‌دار قيمت‌ها متاسفانه ناشي از عدم تحليل بازار سهام ناشي مي‌شود. روزي كه بازار خوب بود مي‌گفتند شاخص از 100هزار واحد فراتر مي‌رود امروز كه بازار در ركود است مي‌گويند از 50هزار واحد هم پايين‌تر مي‌رود، اين موضوع همان وحشت‌زدگي يا هراس سراسري را براي بازار ايجاد مي‌كند.

وي ادامه داد: بزرگان بازار كه هميشه مازاد واريزي داشته‌اند و هميشه مي‌خريدند الان وضعيت متفاوتي پيدا كرده‌اند. صندوق‌هاي بازنشستگي كه 50درصد خريد‌هاي بازار همواره متعلق به آنها بود الان به وضعيتي رسيده‌اند كه جريان نقدينگي آنها با مشكل مواجه شده و فروشنده سهام هستند. به‌عبارتي ديگر تامين‌كننده نقدينگي سيال اكنون دچار مشكل شده و حالا اينكه چقدر طول مي‌كشد بتوانيم جايگزيني براي آنها تامين كنيم موضوعي است كه براي بازار سهام بايد حل شود.  عضو شوراي عالي بورس ادامه داد: وضعيت نرخ غيرتعادلي بانك‌ها نيز موضوع ديگري است كه بايد به آن توجه داشت. وقتي بانك به سپرده‌ها 25درصد سود مي‌دهند طبيعي است كه بازار سرمايه قادر به پرداخت اين نرخ غيرتعادلي نباشد. همان‌طور كه بانك‌ها هم نمي‌توانند پرداخت كنند. عبده تبريزي با بيان اينكه بانك‌ها سال گذشته به‌طور حتم نتوانستند 150هزار ميليارد تومان سود به‌دست آورند، عنوان كرد: روشن است كه يك بخشي از اين سود‌ها عملياتي نبوده و هيچ بانكي سود عملياتي نداشته است. ازسويي ديگر بانك مركزي اقدام به كنترل سود سهام بانك‌ها كنترل كرد اما 10برابر سود بانك‌ها سود سپرده‌گذارها بود كه اكنون معضل بازار شده است.

وي افزود: كماكان معتقدم كه بازار هنوز يك موضوع را شناسايي نكرده و آن عبارت است از موقعيت جديد كشور در منطقه و جهان كه اعتبار ايران را اضافه مي‌كند و اين تنها چيزي است كه بازار به مقدار قابل‌ملاحظه‌يي هنوز آن را تنزيل نكرده و بازار از اين نقطه رشد خود را شروع مي‌كند.

وي در برابر اين پرسش كه وقوع اين رخداد در چه زماني رخ خواهد داد و چرا ريزش قيمت‌ها حتي سهام گروه‌هاي ديگر بورسي كه تحريم‌ها تاثيري بر آنها ندارند را تحت‌تاثير قرار داده است، گفت: اين موضوع نشان‌دهنده اين است كه حتي بزرگان بازار هم از اين ديدگاه تحليلي برخوردار نبوده و حتي آنهايي كه اين ديدگاه تحليل محور را دارند از توانايي نقدينگي برخوردار نيستند.

عبده تبريزي با اين عنوان كه برخي شركت‌ها به پايين بودن قيمت سهام معتقدند، عنوان كرد: اگر در نسبت قيمت بر درآمدي بازار سهام، به‌جاي بدهي بياييد سرمايه بگذاريد مي‌بينيد كه نسبت قيمت بر درآمدي بازار برابر با دو مرتبه مي‌شود. شركت‌ها اكنون بابت هزينه‌هاي مالي دچار زيان شده‌اند. بدهي شركت‌هاي بورسي طي دو سال اخير بدون تغيير بالغ بر 47هزار ميليارد تومان بوده است. با احتساب جرايم و وجوه التزام اين رقم به 9هزار ميليارد تومان افزايش يافته است. اين نشان‌دهنده وضعيت نامناسبي است كه ايجاد شده است. من اعتقاد دارم كه بازار برمي‌گردد اما اينكه در يك فاصله زماني كوتاه برگردد من اعتقادي ندارم.