دو طرح تزريق آب جوي‌هاي پايتخت به زير زمين و استحصال آب باران
چالش‌هاي بازيافت آب در پايتخت
بحران كمبود آب در تهران اگرچه تاحدي به شرايط جوي و كاهش ميزان بارش برف و باران بستگي دارد اما ازسوي ديگر نگاه‌ها را به سمت چگونگي مديريت پتانسيل‌هاي موجود در زمينه صرفه‌جويي آب‌هاي سطحي و زيرسطحي متوجه مي‌كند؛ اقداماتي كه چندي است در شهر تهران تحت‌عنوان پروژه‌هاي تفكيك فاضلاب شهري پيگيري مي‌شود و به‌تازگي نيز رييس شوراي شهر تهران از طرحي در اين باره خبر داده است كه درصورت اجرا آب جوي‌ها را به منابع آب زيرزميني پايتخت تزريق خواهد كرد تا موجبات بازگشت آب به چرخه محيط‌زيست شهري فراهم شود.
خبر اقتصادی - شايد نخستين سوالي كه در اين باره مطرح مي‌شود بحث سلامت اين آب بازگشت داده شده و چگونگي احياي آن باشد. ابوالفضل قناعتي عضو كميسيون عمران شوراي شهر در اين باره به «تعادل» مي‌گويد: اگر بتوان اين آب‌ها را به چرخه محيط‌زيست شهري بازگرداند، مي‌توانيم اميدوار باشيم كه بتوانيم از آنها براي آبياري فضاي سبز استفاده كنيم. آب جوي‌ها پس از جمع‌آوري با تزريق مواد شيميايي و پشت‌سر گذاشتن پروسه بهداشت و تصفيه مضراتش ازبين خواهد رفت و براي ما مشكلي به‌وجود نخواهد آورد.
مهدي چمران رييس شوراي شهر روز گذشته از تهيه طرحي براي فراهم آوردن امكان تزريق آب داخل جوي‌ها به منابع زيرزميني آب پايتخت خبر داد و گفت: طرح مورداشاره با كمك كارشناسان حوزه آب و مهندسان شهرسازي در دست تهيه است تا در شوراي شهر مطرح شود. منابع آبي شهر تهران و سفره‌هاي آب زيرزميني پايتخت در وضعيت نامناسبي قرار دارند، آن هم در شرايطي كه مي‌توانيم با امكان‌سازي بهره‌برداري محيط‌زيست به‌ويژه درختان از آب داخل جوي‌ها، بخشي از كمبود آب سفره‌هاي زيرزميني را جبران كنيم. منابع آبي زيرزميني شهر تهران مي‌تواند با آب‌هاي داخل جوي‌ها از شرايط بحران خارج شود، اگر شرايط داخل جوي‌ها را به‌صورتي درآوريم كه آب گذري قابليت نفوذ به خاك پاي درختان را داشته باشد، در نتيجه مي‌توانيم در مصرف سرانه آب براي آبياري فضاي سبز نيز تا حد چشمگيري صرفه‌جويي كنيم.
كشش جوي‌ها براي آب‌هاي سطحي
چمران در ارتباط با عملكرد شهرداري تهران در زمينه مديريت و كنترل آب‌هاي سطحي نيز عنوان كرد: پروژه كنترل آب‌هاي سطحي شهر تهران در حال اجرا و اتمام است و تاكنون پيشرفت بسيار خوبي داشته است، اما بايد به‌خاطر داشته باشيم كه جوي‌هاي كنوني تهران كشش آب‌هاي سطحي را ندارند و جمع‌آوري آب‌هاي سطحي نياز به دقت و صرف هزينه‌هاي كلان دارد. با تكميل پروژه مديريت و كنترل آب‌هاي سطحي شهر تهران شاهد هدايت تمامي آب‌هاي سطحي به كانال‌هاي زيرزميني كه در معابر تعبيه شده است، باشيم، چراكه اين هدايت مي‌تواند منجر به بازگشت آب به چرخه مصرف شده و مانع از اتلاف اين نعمت خدادادي شود. رييس شوراي شهر تهران يادآور شد: پارلمان شهري پايتخت به كنترل و مديريت آب‌هاي سطحي تهران نگاه ويژه‌يي دارد، به‌طوري كه در بودجه‌ريزي‌هاي سالانه شهرداري تهران، مديريت و كنترل آب‌هاي سطحي از اولويت نمايندگان مردم در شوراي شهر تهران بوده و هست.
جلوگيري از جذب آب فاضلاب
اما حل بحران آب پايتخت تنها با تزريق آب جوي‌ها قابل حل نيست و راه‌هاي بسيار زيادي ازجمله استفاده از حوزه‌هاي سرريز ارتفاعات تهران، همكاري مردم در استفاده از سيستم تفكيك آب فاضلاب شهري و پياده‌سازي كانال‌هاي استحصال آب باران در پشت‌بام خانه‌ها مطرح است كه براي هر كدام اقدامات مختلفي در تهران انجام شده است. ابوالفضل قناعتي در اين‌باره به «تعادل» مي‌گويد: در بحث آب و فاضلاب تهران با دو موضوع روبه‌رو هستيم كه توجه ويژه‌يي به آن شود. اول اينكه ما بايد بدانيم كه چطور مي‌توانيم آب خامي كه قابل شرب است را سطحي و هم زير سطحي مديريت و حفط كنيم كه با مشكل روبه‌رو نشويم.
اين عضو كميسيون عمران شوراي شهر ادامه مي‌دهد: ما بايد آب‌هاي سطحي كه از حوزه‌هاي سرريز ارتفاعات تهران است را با سد مهار كنيم همين حالا هم 4حوزه داريم كه به جوي‌ها و رودخانه‌هاي شهري وصل مي‌شود و مي‌توانيم در بعضي جاها اين آب‌ها را مهار كنيم. همچنين براي استفاده آب‌هاي زيرسطحي با هماهنگي‌هايي كه با مسوولان مربوطه مي‌شود مي‌توانيم از استفاده زياد از چاه‌هاي غيرمجاز جلوگيري كنيم. در حال حاضر هم 60درصد خانه‌ها جداسازي سيستم فاضلاب شهري‌شان تكميل شده است تا آب فاضلاب توسط لوله‌هاي مجزا و به قسمت‌هاي خارج منتقل شود اما از اين مقدار سيستم كانال فاضلابي كه كشيده تنها بين 25 تا 30درصد از شهروندان تهراني از سيستم در خانه‌هاي خود استفاده مي‌كنند.
او بااشاره به عدم استفاده از اين سيستم تفكيك آب خام از آب فاضلاب مي‌گويد: اين موضوع منجر مي‌شود تا آب فاضلاب وارد چاه شود. اين آب به مرور زمان با سفره‌هاي آب زيرزميني تداخل پيدا مي‌كند و جذب آنها خواهد شد و مخاطرات زيادي براي سلامتي مردم تهران خواهد داشت. از شهروندان تهراني درخواست مي‌كنيم كه هر چه سريع‌تر به نصب كانال‌كشي‌هاي اين سيستم كمك كنند. البته درست است كه بايد بخشي از ساختمان آنها تخريب شود تا سيستم دستشويي را كانال‌كشي كنند همچنين ممكن است براي آنها هزينه‌يي را هم در بر داشته باشد اما آنها بايد آينده تهران را درنظر بگيرند. كشور ما در 10سال گذشته وارد بحران خشكسالي شده است به اين ترتيب اگر نتوانيم آب‌هاي خام و آب فاضلاب را كنترل كنيم و ازسوي ديگر آب ارتفاعات تهران را با زدن سدها استفاده نكنيم با مشكل جدي‌تري مواجه خواهيم شد. استحصال آب باران از پشت بام خانه روش ديگري است كه البته تا اجرايي شدن آن فاصله زماني بسيار زيادي وجود دارد.
اين عضو شورا در اين باره مي‌گويد: حدود 5ماه قبل در كميسيون عمران با كميسيون شهرسازي شورا جلسه‌يي داشتيم تا موضوع استفاده از آب باران توسط كاناليزه كردن سيستم پشت بام خانه‌ها را دنبال كنيم. در اين صورت سيستمي روي پشت بام خانه‌ها نصب خواهد شد كه آب باران را در مسير لوله‌كشي براي انجام عمليات تصفيه به مكان‌هاي خاص هدايت خواهد كرد. اما به اين نتيجه رسيديم كه اين طرح زمان و بودجه بسيار زيادي لازم دارد. در حقيقت اين طرح ايده بسيار خوبي است اما عملياتي كردن آن با مشكلات بسياري مواجه است در آينده نزديك احتمال عملياتي شدن آن ممكن نيست. ما در تهران تعداد زيادي ساختمان داريم كه بايد كل سيستم آن را براي استحصال آب باران تغيير دهيم آن هم درحالي كه يك شبكه لوله‌كشي گازي كه در تهران انجام شد زمان بسيار زيادي به طول انجاميد، بنابراين بايد بدانيم اولويت ما در اين زمينه كدام است كه با كمترين هزينه و زمان محقق خواهد شد.
اولويت كنوني؛ تفكيك سيستم فاضلاب
قناعتي تفكيك سيستم فاضلاب و همراهي مردم را اولويت كنوني مي‌داند و مي‌افزايد: كاري كه اكنون مي‌توانيم انجام دهيم اين است كه اجازه ندهيم آب فاضلاب شهري وارد چاه‌ها شود. مديريت شهري اگر بتواند همين اقدام را به‌طور جدي پيگيري كند شايد بتوانيم بحران آب را كمي به كنترل در بياوريم هم‌اكنون با پديده افزايش برداشت سالانه از آب‌هاي زيرزميني مواجه هستيم، مخصوصا در زماني كه مصرف آب بالا مي‌رود. همين امسال مجوز برداشت از 70چاه را داديم چراكه آب‌هاي سطحي ما پاسخگوي نياز سال آبي ما نيست درحالي كه استفاده بيش از حد از سفره‌هاي آب زيرزميني اين منابع را با آسيب جدي مواجه خواهد كرد. او درباره اقداماتي كه شهرداري تهران براي حل بحران آب در تهران انجام داده است، مي‌گويد: شهرداري تهران در بحث مجوزهايي كه براي ساخت‌وساز مي‌دهد، برنامه‌ريزي‌هايي كه براي خروج آب‌ها به فاضلاب شهري انجام مي‌شود كمك زيادي به شركت آب و فاضلاب شهري انجام داده است. ما لوله‌كشي قمر بني‌هاشم را در شهر تهران داريم كه شهرداري در آزادسازي املاكي كه در مسير اين سيستم قرار گرفته، نقش ويژه‌يي داشته است. اگر وظايف شهرداري در اين حوزه ستادي نيست اما مي‌تواند در ايجاد سرعت در روند تكميل سيستم تفكيك آب خام و آب فاضلاب كمك كند.
منبع: نیره خادمی - تعادل
