صادرات فلز سبك «صفر» شد

خبر اقتصادی - درحال حاضر، 370هزار تن توليد آلومينيوم اوليه توسط شركت‌هاي توليدكننده بزرگ آلومينيوم يعني «ايرالكو»، «المهدي» و «هرمزال» است اما آن‌طور كه فعالان سنديكاي صنعت آلومينيوم مي‌گويند؛ توليدكنندگان ديگر توان رقابت با كالاهاي خارجي را ندارند؛ چراكه درحال حاضر قيمت تمام‌شده شمش آلومينيوم ۱۵۰دلار گران‌تر از بازارهاي بين‌المللي است و اين موضوع توليد و صادرات اين صنعت را با بحران مواجه كرده است؛ چنانچه در دوسال گذشته، تركيه بازار‌هاي همسايه همانند افغانستان و عراق را تصاحب كرده است. متاسفانه قيمت آلومينيوم در داخل كشور بالاتر از قيمت جهاني است و توليدكنندگان براي تامين مواد اوليه نيز با افزايش قيمت‌هاي جانبي در بازارهاي جهاني مواجه هستند.

البته علاوه بر افزايش قيمت تمام‌شده، امروزه نگراني‌ها بر سر «نبود مديريت» نيز براي توليدكنندگان آلومينيوم مشكل‌ساز شده است و به گفته فعالان صنعت، با اين نوع برخوردها در عدم واگذاري‌هاي صحيح مديريت كارخانه‌ها به بخش خصوصي، درچند سال آينده شاهد نابودي اين صنعت خواهيم بود.

اين درشرايطي است كه صنعت آلومينيوم ازجمله صنايع معدني است كه پس از فولاد، بيشترين توليد و مصرف را درجهان دارد و ميزان مصرف آن به تنهايي، از مجموع فلزات غيرآهني ديگر بيشتر است؛ به گونه‌يي كه آن را «فلز قرن 21» ناميده‌اند.

اهميت اين صنعت به گونه‌يي است كه حتي كشورهاي نفتخيز جهان با وجود دراختيار داشتن منابع فراوان انرژي، بر اين صنعت تمركز كرده‌اند تا به اين واسطه، ارزش افزوده بيشتري را از آن اقتصاد كشور خود كنند، اما اين روزها ايران به دليل برخي مسائل، ازجمله كمرنگ بودن خصوصي‌سازي صحيح در بخش‌هاي كلان اقتصاد و تحريم‌هاي بين‌المللي كه به ركود شديد اقتصادي انجاميده، نتوانسته در زمينه توسعه و پيشرفت صنايع از عملكرد قابل قبولي برخوردار باشد.

براساس آمارها، با وجود اينكه توليد آلومينيوم در نيمه نخست سال94 با رشد حداقل 5درصدي مواجه بوده، اما به گفته كارشناسان، صادرات محصولات آلومينيومي در 6ماهه نخست 94 در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته، با كاهش چشم‌گيري مواجه شد؛ به گونه‌يي كه به گفته رييس سنديكاي صنعت آلومينيوم، صادرات اين صنعت به صفر رسيده است.

اما در ايجاد چنين بحراني درصنعت آلومينيوم كشور، عواملي چون «ضعف مديريت»، «تشديد تحريم‌ها در سال‌هاي اخير و تهديد بازارهاي صادراتي»، «عدم ثبات نرخ ارز و نوسان‌هاي مخرب آن»، «نبود نقدينگي مورد نياز براي واحدهاي توليدي»، «مشكل در دسترس نبودن برق با نرخ مناسب توليد»، «برخي ضعف‌ها در قانون كار»، «نبود مديريت تخصصي در بخش‌هاي عمده‌يي از اين صنعت» و «فقدان دانش فني به روز» دخيل بوده‌اند.

درمجموع، به گفته برخي كارشناسان، «نبود چشم‌انداز باثبات اجرايي در صنايع پايين‌دستي آلومينيوم» و «عدم اجراي برنامه‌هاي خصوصي‌سازي به معناي واقعي» از عمده مواردي است كه براي عبور از بحران صنعت آلومينيوم كشور بايد مورد توجه قرار گيرد.

 ضعف در واگذاري مديريت‌ها

درهمين راستا، رييس هيات‌مديره سنديكاي صنايع آلومينيوم در گفت‌وگو با «تعادل» تصريح كرد: طي دوسال گذشته، بحث‌هاي زيادي درخصوص اجراي اصل44 در صنعت آلومينيوم صورت گرفته و فشار براي تحقق اين امر در بخش صنايع افزون‌تر شده؛ اما همچنان شاهد عدم واگذاري‌هاي صحيح در اين بخش هستيم و اين موضوع سوءمديريت‌ها در صنعت آلومينيوم را به دنبال داشته است.

هوشنگ گودرزي با بيان اينكه سكانداري صنعت آلومينيوم در سال‌هاي اخير همواره برعهده دولتي‌ها بوده است، افزود: متاسفانه در يك‌سال اخير، آلومينيوم المهدي كه يكي از بزرگ‌ترين توليدكنندگان آلومينيوم كشور است، دچار يك‌سري نابساماني‌هاي مديريتي شده است.

قصه از آنجا شروع مي‌شود كه اين كارخانه در يك‌سال گذشته به فروش رفت و قرار بود مديريت فعلي تحويل داده شود، اما همچنان شاهد برخي سنگ‌اندازي‌ها ازسوي مخالفان اجراي اصل44 هستيم.

گودرزي در پاسخ به اين پرسش كه علت عدم واگذاري اين شركت چيست، گفت: متاسفانه در زمينه واگذاري اين شركت برخي سياسي‌كاري‌ها وجود دارد و برخي متولياني كه در راس كار قرار گرفته‌اند، اعتقادي به خصوصي‌سازي ندارند؛ اين درشرايطي است كه هرچه بحث‌هاي سياسي در اين صنعت افزايش يابد، عدم رشد و توسعه را در صنعت آلومينيوم به همراه خواهد داشت.

 تعرفه واردات افزايش يابد

وي در پاسخ به اين پرسش كه افزايش تعرفه در بخش آلومينيوم چه كمكي به حفظ توليد خواهد كرد، گفت: افزايش صرف تعرفه شمش آلومينيوم، تاثيري در بالا بردن بازدهي صنعت ندارد؛ چراكه واردات محصولات آلومينيومي همچنان به قوت خود باقي خواهد بود و در نتيجه نيز، صنايع پايين‌دستي مرتبط به اين صنايع، توان توليد را از دست خواهند داد.

رييس هيات‌مديره سنديكاي صنايع آلومينيوم تاكيد كرد: تنها راه‌حل اين است كه به هر ميزاني كه تعرفه شمش افزايش مي‌يابد، به همان ميزان، تعرفه واردات آن دسته از محصولات آلومينيومي كه توليد داخلي دارند نيز افزايش يابد كه البته اين موارد به تصميم‌گيران دولتي پيشنهاد شده اما اجرايي نشده است.

 گودرزي درخصوص وضعيت فعلي صنعت آلومينيوم گفت: هم‌اكنون صنايع «ايرالكو» كه به عنوان صنايع بالادستي محسوب مي‌شوند، با مشكلات عديده‌يي دست‌وپنجه نرم مي‌كنند كه عمده‌ترين اين مشكلات، افزايش قيمت تمام‌شده توليد داخل در مقايسه با قيمت تمام‌شده توليدات رقباي بين‌المللي است. موضوعي كه البته ريشه آن باز هم به «نبود مديريت صحيح» و درمواردي، «كمبود تكنولوژي» مربوط مي‌شود.

 كمبود برق؛ يكي از چالش‌هاي بزرگ

وي با بيان اينكه مجتمع‌هاي «ايرالكو» و «المهدي» به عنوان دو آلومينيوم ساز بزرگ كشور، با مشكلات عديده‌يي ازجمله كمبود برق دست‌وپنجه نرم مي‌كنند، تصريح كرد: متاسفانه اين كارخانه‌ها، برق ارزان صنعتي لازم براي توليد را ندارند و سرمايه‌گذاري‌ها نيز در اين حوزه، با ظرفيت كمتر از 50درصد صورت مي‌گيرد.

وي گفت: اميدواريم با تامين برق براي اين صنايع، هزينه‌هاي سرشكن نيز كاهش يابد و از اين طريق نيز ما بتوانيم بازارهاي از دست رفته را در دوران پس ازتحريم به دست آوريم.

گودرزي با بيان اينكه اين روزها شركت‌هاي «ايرالكو» و «المهدي» دستخوش تغييرات مديريتي بوده‌اند و اين موضوع باعث شده كه نتوانند نياز بازار داخل را تامين كنند، گفت: متاسفانه تغييرات مديريتي باعث شده تا دست‌اندركاران صنعتي نتوانند نياز كالاي داخل را برآورده كنند.

وي افزود: البته علاوه بر اين موضوع، صنايع پايين‌دستي نيز با كمبود مواد اوليه مواجه شده‌اند كه اميدواريم هرچه زودتر اين مشكلات حل‌وفصل شود.

 تهديد صادرات صنايع پايين‌دستي

گودرزي در پاسخ به اين پرسش كه با وجود چنين شرايطي براي تقويت صادرات در صنعت آلومينيوم چه بايد كرد، گفت: در حال حاضر بيش از ۵۰ درصد توليد شمش كشور براي تامين مواد اوليه صنايع بالادستي به صورت خام صادر مي‌شود. بنابراين با وجود افزايش قيمت تمام شده اين صنعت مي‌توان انتظار داشت كه در چند سال آينده، صادرات صنايع پايين‌دستي اين صنعت به صفر برسد. به عنوان مثال، بخشي از صنايع همانند كابل‌سازان به دليل افزايش قيمت تمام شده، بازارهاي خود را از دست داده‌اند و در معرض تعطيلي قرار دارند.  وي ادامه داد: متاسفانه در سال‌هاي اخير حمايت دولتمردان تنها به صنايع بالادستي معطوف شده تا به اين واسطه صنايعي همچون شمش با توان بيشتري به فعاليت خود ادامه دهد. متاسفانه اين نوع برنامه‌ريزي‌ها در تنظيم بازار، اثر منفي شديدي بر صنايع پايين‌دستي گذاشته كه اميدواريم با رفع تحريم‌هاي بين‌المللي، نگاه‌هاي غيركارشناسي شده مديريتي نيز تغيير يابد.

 زيان 80 ميلياردي كارخانه واگذار شده

همچنين يك مقام مسوول در مجتمع آلومينيوم «المهدي» به‌عنوان يكي از آلومينيوم‌سازهاي بزرگ كشور گفت: با ورود بخش خصوصي از 10روز قبل، اين مجتمع به خاطر نبود تخصص ظرف 20دقيقه قطعي برق، با زيان 80ميليارد توماني مواجه شده است.

حيدر منفرد رييس واحد اقتصاد مهندسي كارخانه آلومينيوم «المهدي» در گفت‌وگو با «فارس»، از زيان 80ميليارد توماني ناشي از قطع برق در جريان توليد اين كارخانه خبر داد و گفت: متاسفانه از 10روز قبل با ورود بخش خصوصي به مجتمع آلومينيوم المهدي و طرح هرمزال و در دستگيري سكان مديريت اين مجتمع عظيم، شاهد تحميل زيان‌هاي ميلياردي به‌دليل نبود، تخصص و دانش ‌كافي بوده‌ايم.

وي افزود: شبانگاه روز جمعه هفته گذشته جريان برق مجتمع آلومينيوم المهدي به مدت 35دقيقه از مدار خارج ‌شد؛ اين درحالي است كه به‌دليل بي‌تجربگي و عدم تخصص كافي ازسوي برخي اركان مديريت جديد اين كارخانه، باعث از دور خارج شدن بيش از 80ديگ ذوب آلومينيوم از مجموع 174ديگ فعال در كارخانه هرمزال اين مجتمع شد.

اين مقام مسوول با بيان اينكه براي بازسازي هر يك از ديگ‌هاي ذوب آلومينيوم هزينه‌يي بين 800ميليون تا يك‌ميليارد تومان را بايد صرف كرد، گفت: هر يك از اين ديگ‌ها به اصطلاح فني با قطع جريان برق مواجه با ماسيدن مايه‌ مذاب داخل ديگ و يخ زدن آن مي‌شود، به‌طوري كه باتوجه به احيا نشدن ماده اوليه مذاب (بط) و فلز آلومينيوم تا 20سانت اين مواد روي هم انباشته شده و به اصطلاح مايه دروني ديگ مي‌ماسد.

هر يك از اين ديگ‌ها روزانه حدود 1700كيلوگرم در خط هرمزال شمش آلومينيوم توليد مي‌كنند و براي بازسازي آنها دست‌كم به 4ماه نياز است.

اين درحالي است كه ميزان توليد روزانه در خط يك آلومينيوم المهدي روزانه 1250كيلوگرم شمش است.

وي ادامه داد: بي‌تجربگي برخي مديران جديد كارخانه آلومينيوم المهدي تاحدي بوده كه پس از قطع نيم ساعته جريان برق و برقراري مجدد آن، اما با بي‌احتياطي جريان برق به يك‌باره به خط توليد وصل شده و منجر به خسارت ديدن ديگ‌هاي توليدي شده است.

منفرد بااشاره به فعاليت 240ديگ در خط يك و دو خطوط توليدي مجتمع آلومينيوم المهدي عنوان كرد: در كارخانه هرمزال اين مجتمع نيز هم‌اكنون 174ديگ توليد آلومينيوم فعال است كه هم‌اكنون از اين تعداد 83ديگ با بي‌احتياطي و عدم تجربه كافي متوليان جديد كارخانه از بين رفته است، اين درحالي است كه تنها 10روز از فعاليت مديران جديد در اين كارخانه سپري مي‌شود و دستاورد آن تحميل زيان حدود 80ميليارد توماني به كارخانه بوده است.

رييس واحد اقتصاد مهندسي كارخانه آلومينيوم المهدي با بيان اينكه بي‌تجربگي و عدم تخصص مديران جديد اين مجتمع ناشي از عدم اهليت آنها براي مديريت اموال واگذار شده ازسوي دولت است، گفت: مجتمع آلومينيوم المهدي هم‌اكنون به‌طور مستقيم با معيشت دو هزار و 500خانوار و غيرمستقيم با 10هزار خانوار مرتبط مي‌شود.

اين درحالي است كه متوسط تعداد هر خانوار به 4نفر مي‌رسد. از اين رو هرگونه زيان يا خسارت در اين مجتمع يا حتي بيكاري شاغلان اين كارخانه مي‌تواند به بروز پيامدهاي اقتصادي و اجتماعي جبران‌ناپذيري حتي در استان بندرعباس بينجامد.

وي با طرح اين پرسش كه دليل تاخير در اجراي حكم توقف واگذاري سهام آلومينيوم المهدي و طرح هرمزال چيست؛ افزود: چنانچه با تشكيل گروه تحقيق و تفحص از اين مجتمع به‌عنوان يك سرمايه ملي عملياتي شود و در عين حال اسناد و مداركي كه طي يك‌سال و نيم گذشته به دادگاه قضايي استان هرمزگان ارائه شده و اكنون خاك مي‌خورد دوباره بازبيني شود، مي‌توان به دلايل  نشان دادن اين مجتمع عظيم پي برد.

منفرد گفت: به‌طور متوسط هر كيلو شمش آلومينيوم در مجتمع المهدي و هرمزال به قيمت 6هزار و 400تومان فروخته مي‌شود. اين درحالي است كه شركت آلومينيوم اراك (ايرالكو) براي فروش توليدات خود براساس گريدهاي مختلف اقدام به قيمت‌گذاري مي‌كند، اما در مجتمع آلومينيوم المهدي با سكوت حسابرس و بازرس قانوني مجموع محصولات به‌صورت سليقه‌يي و غيرحرفه‌يي فروخته مي‌شود.

وي ادامه داد: در عين حال باوجود عرضه محصولات آلومينيوم المهدي و هرمزال در بورس كالا اما معاملات در اين بازار به‌گونه‌يي رقم مي‌خورد كه تنها قيمت نقدي روي تابلوي معاملات درج مي‌شود، اما در واقعيت دلال يا واسطه خريدار محصول خود را 6 يا 8ماه بعد و هر زماني كه قيمت‌ها در بازار رو به فزوني گذاشت، اقدام واريز وجه معامله به تاريخ درج معامله در بورس كالا و در عين حال فروش محصول به قيمت روز در بازار با هدف دستيابي به منافع ميلياردي مي‌كند.

منفرد اذعان كرد: با نگاهي به سابقه مديريت جديد كارخانه المهدي مي‌توان به روشني دريافت كه هيچ تخصص و تجربه‌يي در زمينه توليد آلومينيوم و ساختارهاي اين صنعت وجود ندارد، به‌عنوان مثال مديرعامل فعلي اين كارخانه پيش از اين رييس سازمان بازرسي كل استان هرمزگان بوده و اين درحالي است كه مجموع مدارك و اسناد به‌دست آمده در طول سال‌هاي اخير همواره به اين مقام مسوول سابق ارسال مي‌شده است.

وي با بيان اينكه كارگران و مردم اين استان خواستار واگذاري سهام شركت آلومينيوم المهدي و طرح هرمزال از طريق بورس هستند، افزود: قبل از واگذاري سهام اين مجتمع عظيم و منحصر به فرد بايد متوليان خصوصي‌سازي ضمن تجديد ساختار مالي و بررسي علل  شدن اين شركت در صورت‌هاي مالي مجراي نفوذ زيان در اين ‌شركت‌ها را شناسايي و كور كنند.

از روزي كه كارخانه المهدي با برخورداري از 6ديگ ذوب آلومينيوم آغاز به‌كار كرده همواره عنوان مي‌شده كه با دستيابي به 60ديگ ذوب درآمد و هزينه شركت به نقطه سر به سر دست‌ مي‌يابد اكنون اين كارخانه با برخورداري از 240ديگ ذوب هنوز نتوانسته به نقطه سر به سر در درآمد و هزينه‌هاي خود دست يابد.

وي ادامه داد: با نگاهي به كيفيت و فرآيند توليد شركت آلومينيوم دوال دوبي مي‌توان به‌خوبي دريافت كه روند سودآوري آلومينيوم المهدي بايد فراتر از اين شركت سودآور خارجي باشد. طي 4سال اخير صنعت آلومينيوم يكي از بهترين دوران خود را درحالي تجربه كرد كه باوجود افزايش سه برابري درآمد مجتمع آلومينيوم المهدي اما اين كارخانه با زيان در صورت‌هاي مالي مواجه شد.