افزايش نرخ بهره، تصميمي بد براي جهان

خبر اقتصادی - پس از هشدارهاي مداوم گريستن لاگارد، رييس صندوق بين‎المللي پول نسبت به افزايش نرخ بهره در شرايط فعلي اقتصاد جهاني، نشريه اكونوميست نيز به عنوان يكي از تخصصي‌ترين رسانه‌هاي اقتصادي جهان در آستانه برگزاري نشست روز پنج‌شنبه تاكيد كرده كه بانك مركزي امريكا بايد براي افزايش نرخ بهره تا رسيدن تورم به نقطه هدف منتظر بماند.

اكونوميست در گزارش خود با عنوان «آغازي بد» مي‎نويسد، آخرين باري كه فدرال رزرو نرخ بهره را افزايش داد هيچ كسي آن را توييت نكرد. اين افزايش مربوط به ژوئن 2006 بود، يك ماه پيش از اينكه توييتر آغاز به كار كند. 9 سال بعد در شرايطي كه به‌ نظر مي‌‎رسد فدرال رزرو تصميم گرفته تا بار ديگر نرخ بهره را افزايش دهد، بحث‌ و جدل‌هاي كبوترها و بازها در اين باره  به شدت بالا گرفته است. بازارها منتظر هستند كه بانك مركزي امريكا در سال جاري (ميلادي) نرخ بهره را از صفر درصد فعلي كه در دسامبر 2008ميلادي تعيين شده به 0.25درصد افزايش دهد. برخي اين احتمال را مي‌دهند كه بانك مركزي در همين نشست شانزدهم و هفدهم سپتامبر (چهارشنبه و پنج‌شنبه) نرخ بهره را افزايش دهد. اما يك مساله را نبايد ناديده گرفت: افزايش نرخ بهره مي‌تواند بهبود اقتصادي امريكا را تهديد كند.

اكونوميست مي‌‎نويسد در نگاه اول دلايل افزايش نرخ بهره توسط بانك مركزي امريكا كاملا محترمانه به ‌نظر مي‌رسد. اقتصاد امريكا در بهترين شرايط خود در بيش از يك دهه گذشته قرار دارد. اقتصاد امريكا در سه ماهه دوم 2015ميلادي 3.7درصد رشد داشته است و پس از يك دوره ركود سخت، مصرف‌كنندگان امريكايي بار ديگر درحال خرج كردن پول‌هاي خود هستند. شركت‌هايي كه نيروهاي خود را تعديل كرده بودند اكنون با ايجاد مشاغل جديد بهترين عملكرد را از سال 1999 تاكنون دارند. گفته شده نرخ بيكاري امريكا در ماه آگوست به 5.1درصد كاهش يافته است.

بانك مركزي امريكا به بازارها اطمينان داده است كه افزايش نرخ بهره به تدريج و آرام افزايش خواهد يافت: بازها استدلال مي‌كنند كه افزايش ملايم نرخ بهره اقتصاد امريكا را از ريل خارج نخواهد كرد. آنها همچنين نگراني درباره تورم پايين را كنار گذاشته‌اند. فدرال رزرو ترجيح مي‌دهد نرخ تورم كه براي بيش از سه سال زير 2درصد باقي مانده در سه درصد ماه جولاي باقي بماند. با اين حال بانك مركزي براي تصميم‌گيري در اين باره چشم به آينده دوخته است. با كاهش نرخ بيكاري، فدرال رزرو مطمئن است كه شركت‌ها مجبور خواهند شد كه براي جذب نيروي كار، پول بيشتري بپردازند و اين مساله بايد به افزايش قيمت‌ها منجر شود.  در همين حال، اگر بانك مركزي امريكا به زودي دست به‌كار نشود، اثرات كاهش قيمت نفت در بازارهاي جهاني و افزايش قدرت دلار كه نرخ تورم را در جريان سال گذشته كاهش داده، فروكش كرده و به تورم اجازه خواهد داد كه به سطح 2درصد بازگردد.

 دلايل مخالفان

اكونوميست مي‌نويسد، اگر از نزديك‌تر نگاه كنيم، متوجه مي‌شويم كه دلايل موافقان افزايش نرخ بهره چندان هم كارشناسي نيست. تمام استدلال‌ها درباره افزايش احتمالي نرخ بهره قطعي نيست. همچنين اگرچه نرخ بيكاري پايين است اما شواهدي وجود دارد كه نشان مي‌دهد كارگران زيادي در صف ورود به بازار كار هستند. رشد دستمزد در 2.2درصد به ندرت در چهار سال گذشته افزايش يافته و در جريان سه سال بهبود اقتصادي در امريكا پايين‌تر از سطح مطلوب باقي مانده است. اين نشان مي‌دهد كه شركت‌ها هنوز هم مي‌توانند صفي از بيكاران را در پشت درب‌هاي خود داشته باشند.

علاوه بر اين، بانك مركزي امريكا در شرايطي مي‌خواهد نرخ بهره را افزايش دهد كه اقتصاد جهاني حال و روز چندان خوبي ندارد. در اينجا فقط بازارهاي نوظهور نيستند كه نگران افزايش نرخ بهره در امريكا هستند كه باعث فرار سرمايه‌ها از اين كشورها خواهد شد بلكه اين افزايش نرخ بهره مي‌تواند فشار زيادي را به صادركنندگان امريكايي نيز وارد كند.

البته نرخ پايين بهره نيز خطرات خود را دارد. اما افزايش زودرس نرخ بهره نيز مي‌تواند تبعات جدي براي حيات اقتصادي امريكا داشته باشد كه به تازگي ركودي بزرگ را پشت سر گذاشته است. بانك مركزي امريكا ماه‌هاست كه اعلام كرده نرخ تورم به زودي به دو درصد خواهد رسيد؛ ضرر چنداني ندارد اگر دست‌اندركاران بانك مركزي امريكا پيش از افزايش نرخ بهره مدتي را براي رسيدن به اين نقطه هدف و مطمئن شدن در اين باره دست نگه دارند.

 حباب اقتصاد امريكا آماده تركيدن است

اين تنها اكونوميست نيست كه نگران بازگشت بحران به اقتصاد امريكاست. رابرت شيلر، برنده نوبل اقتصاد نيز اخيرا هشدار داده كه حباب اقتصاد اين كشور آماده تركيدن است. به گزارش راشاتودي، شيلر با اعلام اينكه در ماه‌هاي گذشته تعداد بيشتري از سرمايه‌گذاران نسبت به افزايش بيش از حد و بيش از معمول ارزش بازارهاي سهام امريكا ابراز نگراني كرده‌اند، گفته است اين فزوني ارزش مي‌تواند به كاهش يك‌باره قيمت‌ها و گسترش بدبيني در سطح امريكا منجر شود.

بنا به گفته شيلر از سال 2000 تاكنون براساس مطالعات صورت گرفته، ميزان عدم اطمينان بين سرمايه‌گذاران افزايش قابل توجهي داشته است. 15سال پيش شاخص سهام بخش تكنولوژي امريكا نزديك 78درصد از ارزش خود را با رسيدن از 5046 واحد به 1114 واحد از دست داد. اين كارشناس اقتصادي تاكيد كرده به نظر من شرايط كنوني شبيه به شرايط 15سال گذشته است چراكه از سال 2009 و تنها در 6 سال ارزش بازارهاي سهام امريكا سه برابر شده و در عين حال مردم روز به روز اعتماد خود را به ارزش بازارهاي سهام از دست مي‌دهند.