اوپك، يار دوازدهم مسابقه ملي شدن صنعت نفت در كشورها

خبر اقتصادی - دبيرخانه اوپك به مناسب جشن 50سالگي اين سازمان، 6 دستاورد مهم كارتل در طول اين سال‌ها را عنوان كرده است. اكنون 5سال از جشن 50سالگي نيز مي‌گذرد اما بيان اين دستاوردها به يك فهم قابل قبول از خاستگاه اين سازمان كمك مي‌كند. همچنين كمك مي‌كند كه بفهميم اين سازمان چگونه توسعه يافته است و چگونه دستاوردهاي اوپك در آينده تضمين خواهد شد. «تعادل» بخشي از توضيح اوپك درباره هر كدام از دستاوردها را در ادامه منتشر كرده است. در يكي از مهم‌ترين اين دستاوردها عنوان شده است كه اوپك با «تضمين بازار» براي كشورهاي عضو، زمينه حق‌خواهي آنها براي ملي شدن صنعت نفت را تضمين كرد.

1. عرضه امن و پايدار نفت

از زماني تاسيس سازمان در سال1960، اوپك اهميت زيادي براي پاسخگويي در قبال بازار انرژي قائل است. اين به معني كار براي تامين امنيت، ثبات و مديريت صحيح بخش نفت است. نخستين قطعنامه سازمان براي دستيابي به ثبات قيمت نفت صادر شد. اين قطعنامه با توجه به از ميان بردن نوسانات مضر و غيرضروري؛ درآمدي باثبات براي كشورهاي توليدكننده نفت؛ عرضه‌يي كارا، مقرون به‌صرفه و منظم از فرآورده‌هاي نفتي براي مشتري‌هاي آن؛ و بازدهي‌اي منصفانه سرمايه براي سرمايه‌گذاران تنظيم شده بود. اين اصول مدت كوتاهي پس از تشكيل اوپك در 1960 در اساسنامه اين سازمان قيد شده و تاكنون به پيشبرد اهداف سازمان كمك زيادي كردند.

2. موفقيتي به نام 50 سالگي

هنگامي كه اوپك در سال1960 در بغداد تشكيل شد، عده‌ زيادي پيش‌بيني مي‌كردند كه اوپك دوام چنداني نخواهد داشت. به هرحال، در اين 50سال، گروه اوليه كوچكي كه متشكل از 12 كشور سراسر دنيا بودند، به عنوان بخشي ثابت از جامعه بين‌المللي انرژي جايگاه قابل احترامي يافتند. يعني سازمان ما نه‌تنها پايدار باقي مانده بلكه رونق يافته است.

3. توسعه پايدار

از آنجا كه اوپك از خيلي پيش‌تر آغاز به فعاليت كرده، آن دسته از اعضا كه جزو كشورهاي درحال توسعه محسوب مي‌شوند، اولويت بالايي در كمك به تسهيل گرفتاري‌هاي مربوط به كشورهاي فقير دارند. اين كمك‌ها به ويژه در پيگيري اهداف آنها جهت رسيدن به توسعه پايدار است. در نخستين نشست سران اوپك در الجزاير در سال1975، پادشاهان و سران كشورهاي عضو، در يك اعلاميه رسمي، مجددا بر همبستگي طبيعي خود با ديگر كشورها براي غلبه بر توسعه‌نيافتگي، تاكيد شد.

4. اوپك و محيط زيست

صنعت نفت به واسطه‌ ابتكارهاي انسان و توسعه تكنولوژي، تاريخ بلندي از پيشرفت‌هاي موفقيت‌آميز زيست‌محيطي در زمينه‌ توليد و استفاده از نفت را پشت سر دارد. اعضاي اوپك، چه به صورت فردي و چه به صورت جمعي، از پيشتازان توسعه زيست‌محيطي بوده‌اند.

5. تشويق گفت‌وگو و همكاري

اوپك در سپتامبر1960 و براساس همكاري متقابل تشكيل شد. تعهد نسبت به حفظ منافع كشورهاي عضو و اطمينان از ثبات بازارهاي بين‌المللي نفت از اصول اوليه تشكيل اوپك بود. اين موضوع بارها و بارها در اظهارات، بيانيه‌ها، تصميمات و اقدامات اوپك در اين سال‌ها مورد تاكيد واقع شده است.

6. تقويت شركت‌هاي ملي نفت

همپاي شكل‌گيري اوپك در 1960 و سال‌هاي بعد از آن NOC‌ها (شركت‌هاي ملي نفت) نيز شكل گرفتند. در آن زمان دنياي صنعت نفت تفاوت‌هاي بسياري با دنياي كنوني داشت. در خارج از اتحاد جماهير شوروي سابق، صنعت نفت توسط شركت‌ها بزرگ چندمليتي نفتي كنترل مي‌شد. اين شركت‌ها كنترل مقدار نفت استخراج شده را اختيار داشتند. آنها مقدار و قيمت فروش را تعيين مي‌كردند. در مقابل سود كلاني كه شركت‌هاي چندمليتي- كه به هفت خواهران نفت معروف بودند- به دولت‌هاي ميزبان مي‌پرداختند، اين شركت‌ها از سود كلاني برخوردار مي‌شدند.

پس از آن، دولت‌هاي ميزبان و شركت‌هاي ملي به اين روند اعتراض كردند. بنابراين آنها حق حاكميت دايم بر منابع ملي خود را به نفع توسعه ملي به پيش بردند. اوپك پلت فرمي براي رشد شركت‌هاي ملي نفت فراهم كرد. اين عمل به واسطه حضور جهاني قوي‌تر آنها نه تنها در صنعت نفت، بلكه در مذاكرات تجاري و زيست‌محيطي و به ويژه در تجميع دانش، منابع و عقل صورت گرفت.