تاثير ورود كشور واردكننده نفت خام به اوپك را بر ايران
موافقت اوپك با بازگشت اندونزي 5 سال قبل از موعد
اوپك روزهايي حساس را پشت سر مي‌گذارد؛ روزي نيست كه در گوشه و كناري، اظهارنظري راجع به قدرت از دست رفته و پايان عصر «طلايي» اين سازمان خوانده نشود. اين سازمان ديگر مانند گذشته در نقش سنتي خود به عنوان «كنترل»كننده بازار نفت فعاليت نمي‌كند و اين روزها بيش از هر چيز به دنبال حفظ سهم خود در بازار است.
خبر اقتصادی - عربستان به عنوان يكه‌تاز اوپك؛ نظرهاي مخالف را بر نمي‌تابد و فقيرترها مانند ونزوئلا هر روز ناراضي‌تر از قبل مي‌شوند. در چنين شرايطي بازگشت كشوري ديگر به اين سازمان چه عواقبي در پي خواهد داشت؟ به گزارش «تعادل» به نقل از وال‌استريت ژورنال، مقامات رسمي اوپك روز سه‌شنبه اعلام كردند كه اندونزي در نشست بعدي گروه، به سازمان كشورهاي صادركننده نفت خواهد پيوست. اندونزي اين روزها بيشتر واردكننده نفت خام محسوب مي‌شود و همين مساله زمينه تضاد منافع با كشورهاي صادركننده اوپك مانند ايران را فراهم مي‌آورد. اما در مقابل برخي از كارشناسان اعتقاد دارند، نزديكي اندونزي و ايران از لحاظ سياسي و نياز اين كشور به ميعانات گازي كه ايران به وفور در اختيار دارد، موجب خواهد شد اين دو كشور در آينده شركاي مناسبي براي يكديگر باشند و تضاد منافع در اوپك چندان مهم تلقي نشود.
بر اساس اطلاعات به دست آمده از اداره اطلاعات انرژي امريكا، اندونزي دهمين كشور اصلي توليدكننده گاز طبيعي جهان در سال 2009 بوده است. علاوه بر آن، كشور اندونزي سهم بالايي در توليد نفت، زغال‌سنگ و گاز طبيعي دارد. اين كشور در سال 2009 پنجمين توليدكننده اصلي زغال‌سنگ در جهان بوده است. بخش عظيمي از اين زغال‌سنگ توليدي نيز به ديگر كشورها صادر مي‌شود. پتانسيل انرژي‌هاي تجديدپذير نيز از خورشيدي گرفته تا بادي و زمين‌گرمايشي در اين كشور بسيار بالاست.
اما نفت يكي از اصلي‌ترين بخش‌هاي انرژي در اندونزي به شمار مي‌رود. در دهه 80 ميلادي اندونزي يكي از اصلي‌ترين كشورهاي صادركننده نفت خام بود. از سال 2000 ميزان مصرف داخلي اندونزي به ويژه در بخش حمل‌ونقل روندي به‌شدت افزايش به خود گرفته در حالي كه توليد داخلي اين كشور رو به كاهش رفته است. به همين خاطر است كه در چند سال اخير اين كشور هر روز ميزان بيشتري نفت وارد مي‌كند. گفته مي‌شود كه در اطراف اين كشور 60 خليج وجود دارد كه تنها 22 مورد آن كشف و شناسايي شده است. ميدان‌هاي ميناس، دوري و سپو اصلي‌ترين ميدان‌هاي نفتي كشور اندونزي به شمار مي‌روند. علاوه بر نفت متعارف، اين كشور جنوب شرق آسيايي ظرفيت نفت نامتعارف نيز دارد. بر اساس آمار به دست آمده از سايت اندونزي اينوستمنت، اين كشور در سال 2013، بيست و سومين توليدكننده جهان بوده كه 882 هزار بشكه در روز نفت توليد كرده است.
بر اساس اطلاعات به دست آمده از سايت اندونزي اينوستمنت، يكي از دلايل اصلي افزايش مصرف سوخت‌هاي فسيلي به ويژه نفت در كشور اندونزي، سياست‌هاي اشتباه دولت آن و يارانه‌هاي كلان سوخت است كه از محل بودجه به مردم مي‌دهد. هر چند اين يارانه‌ها بناست به طبقه فقير جامعه اندونزي كمك كند، اين مردم ثروتمند كشور هستند كه از اين ماجرا سود مي‌برند. اين امر باعث افزايش تقاضاي سوخت در داخل كشور شده است. البته بخش نفت و گاز اندونزي هميشه با درآمدهاي صادراتي به اين كشور كمك كرده و سهم بزرگي در رشد اقتصادي اين كشور داشته است. در حالي كه در سال 1990 سهم صادرات نفت و گاز در درآمدهاي دولتي حدود 40 درصد بود اكنون اين سهم به چيزي حدود 13 درصد تنزل پيدا كرده است. بر اساس اطلاعات به دست آمده از وزارت انرژي اندونزي، منابع اثبات‌شده نفت خام در اين كشور تا حدود 23 سال ديگر بيشتر دوام نخواهد آورد. شركت‌هاي شورون، توتال و كونوكوفيليپس در كنار شركت دولتي پرتامينا در اين كشور مشغول به فعاليت هستند. اين كشور بين سال‌هاي 1962 تا 2008 عضو سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام بوده است اما به دليل افزايش تقاضا نتوانست به عضويت خود ادامه دهد پيش از اين عنوان شده بود كه اندونزي قصد دارد تا سال 2020 دوباره به اوپك ملحق شود و در آن زمان صحبت از اين بود كه چنين هدفي به واسطه نياز به سرمايه‌گذاري‌هاي بيشتر «بلندپروازانه» تلقي مي‌شود، حالا اما اين هدف 5 سال زودتر براي اين كشور دست‌يافتني شده است. «اندونزي در تاريخ اوپك بسيار موثر بوده است و ما از بازگشت اين كشور به اوپك استقبال مي‌كنيم» اين جمله‌يي بود كه نماينده اوپك در اخبار منتشر شده گفت و از دعوت سوديرمان سيد وزير انرژي اندونزي، براي حضور در كنفرانس گروه كه 4 دسامبر در وين برگزار مي‌شود، خبر داد. با تبديل‌اندوزي به يك واردكننده محض نفت، در ژوئن 2009 عضويت اين كشور در اوپك پس از 47 سال به حالت تعليق درآمد.
در شرايطي كه اوپك با افزايش توليد نفت خام امريكا و ديگر كشورها دست به گريبان است، عضويت مجدد اين كشور در بزرگ‌ترين باشگاه صادركنندگان نفت دنيا، مي‌تواند باعث پيچيده شدن تصميم‌گيري اوپك شود.
سوديرمان سيد وزير انرژي اندونزي در ماه مه اعلام كرد كه اين كشور براي افزايش سطح همكاري خود با كشورهاي توليدكننده نفت، به دنبال عضويت مجدد در اوپك است. اندونزي همچنين به دنبال سرمايه‌گذاري در يك پالايشگاه نفت در يكي از كشورهاي عضو اوپك است به‌طوري كه همان كشور تامين‌كننده نفت خام براي پالايشگاه مذكور باشد. البته اندونزي تا فرا رسيدن زمان نشست وين اجازه بازگشت رسمي به اوپك را نخواهد داشت اما نمايندگان اوپك طي نامه‌يي اظهار داشتند كه اعضاي اين سازمان هيچ مخالفتي با بازگشت مجدد اندونزي نداشته‌اند.
در همين زمان يومن ويراتماجا، مديركل نفت و گاز وزارت انرژي و منابع معدني اندونزي به وال‌استريت ژورنال اعلام كرد كه اين كشور نامه‌يي از جانب اوپك مبني بر عدم مخالفت اعضاي اوپك با بازگشت مجدد اين كشور به اين سازمان دريافت كرده است. اندونزي در تلاش است تا توليد نفت خام خود را كه هم‌اكنون 830 هزار بشكه در روز است، بهبود ببخشد. اين در حالي است كه مصرف داخلي نفت اين كشور به سبب فروش زياد وسايل نقليه در سال‌هاي اخير همچنان به افزايش خود ادامه مي‌دهد. اندونزي روزانه حدود 200 هزار بشكه نفت خام صادر و حدود 300 هزار بشكه نيز وارد مي‌كند. اين كشور جنوب شرقي آسيا در شرايطي به اوپك بازگشت كه زمان حساسي براي توليدكنندگان نفت محسوب مي‌شود. رونق نفتي امريكا در سال‌هاي اخير باعث كاهش 60 درصدي قيمت نفت خام شده است. اعضاي اوپك بر سر اينكه چگونه به اين موضوع واكنش نشان دهند دچار اختلاف شده بودند. عربستان‌سعودي اعضاي گروه را فشار تحت فشار قرار داد تا از نقش سنتي خود در كاهش توليد براي افزايش قيمت نفت دست بكشند و در عوض با افزايش توليد، سهم اوپك در بازارهاي جهاني را حفظ كنند. در ادامه درخواست كشورهاي كوچك‌تر نفتي مانند ونزوئلا و الجزيره براي كاهش توليد رد شد، اين در حالي است كه روسيه هم تقاضا براي پيوستن به اوپك را رد كرده و از همكاري با اوپك خودداري كرده است. روز دوشنبه ايگور سچين، رييس روسنف توليدكننده دولتي نفت روسيه اظهار كرد: «بايد اين واقعيت پذيرفته شود كه دوران طلايي اوپك دربازار نفت به پايان رسيده است». آنها در رعايت سهم خود شكست خوردند. به گفته تحليلگران، ورود يك عضو واردكننده محض به گروه صادركنندگاه مي‌تواند باعث پيچيده‌تر شدن تصميم‌گيري در اوپك شود. اين پيچيدگي از جايي ناشي مي‌شود كه بسياري از كشورهاي صادركننده نفت خواهان افزايش قيمت نفت هستند و واردكنندگان قيمت‌هاي پايين نفت را ترجيح مي‌دهند. البته برخي از كارشناسان در رابطه با تبعات بازگشت اندونزي به اوپك براي ايران اظهار داشتند كه ورود اين كشور لزوما نمي‌تواند در تضاد با منافع ايران به عنوان صادركننده نفت خام قرار گيرد. اندونزي پيش از اين هم عضو اوپك بوده و عضويت اين كشور از سال 2009 بنا به درخواست خودش تعليق شد. از آنجايي كه اين كشور مسلمان است و نيز روابط سياسي نسبتا نزديكي با ايران دارد، در بلندمدت گزينه‌يي مناسب براي شراكت تجاري با ايران خواهد بود
طبق بررسي‌ها ايران براساس موافقتنامه‌هايي كه خردادماه سال جاري در تهران با اندونزي امضا شد، متعهد به ساخت پالايشگاه‌هاي نفت مقياس كوچك با ظرفيت‌هاي 20 تا سقف 300 هزار بشكه نفت و ميعانات گازي در اندونزي خواهد بود. ارزش مالي اين سرمايه‌گذاري مشترك حدود 3 ميليارد دلار با سهم 30 درصدي ايران برآورد مي‌شود. همچنين «سوديرمان سيد» وزير انرژي اندونزي، در يكصد و شصت و هفتمين نشست وزيران كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) در بيانيه‌يي كه در تارنماي اين وزارتخانه قرار گرفت، تصريح كرد كه با ايران علاوه بر عرضه نفت خام در خصوص ميعانات و ال. پي. جي نيز بحث شده است
وي توضيح داد كه توان توليد كنوني ايران در ميعانات و ال. پي. جي به اندازه كافي زياد است و اين كشور، توان توليد يك ميليون بشكه ميعانات و حدود 15 ميليون تن ال. پي. جي را دارد. با همه اين تفاسير بازگشت اندونزي به اوپك، بسته به شرايط آينده بازار، تاثيرهاي مختلفي چه بر اوپك و چه بر سرنوشت ايران خواهد داشت.
منبع: نادي صبوري و سعيد كاظمي - تعادل
