تخمين غير دقيق دولت از شمار شركت‌هاي دانش‌بنيان

خبراقتصادي - اصطلاح «شركت دانش بنيان» چند سالي است كه وارد ادبيات اقتصادي ايران شده است. اميد زيادي به اين شركت‌ها بسته شده چراكه توليد و احيانا صادرات آنها به دليل ارزش‌افزوده بالايي كه دارند، مي‌تواند درآمد و توليد ناخالص داخلي كشور را افزايش دهد. با اين حال اينجا هم سنگ‌هاي پيش پا وجود دارد.

 آن طور كه رضا كمپاني مي‌گويد، بحث تجاري‌سازي شركت‌هاي دانش بنيان موضوع مهمي است كه بايد توجه ويژه‌يي به آن شود و در همين راستا وزارت خارجه براي اعزام رايزني‌هاي اقتصادي به كشورهاي مختلف فعال شود. او همچنين معتقد است كه برآوردها از تعداد شركت‌هاي دانش‌بنيان در كشور واقعي نيست چراكه با تغيير در شروط توليد دانش بنيان، بسياري از شركت‌ها از فهرست شركت‌هاي دانش بنيان خارج مي‌شوند. اين درحالي است كه تعداد شركت‌هاي دانش‌بنيان فعال در حوزه سلامت در كشور حدود 340 شركت برآورد شده و به گفته كمپاني، اين شركت‌ها در صورتي كه وارد فاز توليد صنعتي شوند مي‌توانند وام‌هايي با سقف محدود دريافت كنند. 

رييس دفتر رييس‌جمهور 2 روز پيش در يك برنامه تلويزيوني، گريزي به مساله شركت‌هاي دانش بنيان زد. به گفته محمد نهاونديان، ايجاد شركت‌هاي دانش بنيان، يكي از مصاديق پيش‌رو در مسير اقتصاد مقاومتي است. نهاونديان گفته بود: «قدم‌هايي كه دولت در اين دو سال اخير برداشت اين بود كه با وجود كم بودن منابع صندوق شكوفايي و نوآوري، كه قبلا قانون آن تصويب شده اما منابعش تامين نشده بود بيش از 1500ميليارد تومان منابع به آن تخصيص داد كه تاثير جدي داشت. در طول دو سال گذشته توانستيم 1600شركت دانش بنيان تاسيس كنيم كه برخي از اين شركت‌ها به توليد رسيدند. بناي دولت در همين امسال در سرمايه‌گذاري‌ها بر اين است كه تعداد شركت‌هاي دانش‌ بنيان را 3.5برابر كند.»

 

  ارزش افزوده بالا شرط است

يكي از كساني كه هم دستي بر آتش شركت‌هاي دانش بنيان دارد و هم دبير اتحاديه‌يي است كه صادرات محصولات دانش بنيان و 

High-tech را در كارنامه دارد، رضا كمپاني است. او دبير اتحاديه توليدكنندگان و صادركنندگان تجهيزات پزشكي است و سال‌هاست كه به توليد تجهيزات پزشكي مشغول است. با كمپاني تماس مي‌گيرم و از او مي‌پرسم كه شركت‌ها چه شرايطي بايد داشته باشند تا دانش بنيان به حساب بيايند. كمپاني معتقد است كه اتفاقا اين سوال اصلي در حوزه شركت‌هاي دانش بنيان است. او مي‌گويد: «شرايطي وجود دارد كه احراز آنها باعث مي‌شود يك شركت توليد‌كننده دانش بنيان به حساب بيايد هر چند به دليل تغييرات گاه به گاه در اين شرايط و شروط، خيلي از شركت‌هاي دانش بنيان مدام از فهرست خارج مي‌شوند يا خيلي از شركت‌هاي ديگر به اين فهرست مي‌پيوندند.» او به اين شروط هم اشاره مي‌كند: «دو سوم اعضاي هيات ‌مديره شركت‌هاي دانش بنيان بايد تحصيلات مرتبط با توليدات آن شركت را داشته باشند يا دست كم 5 سال در حوزه‌هاي مرتبط تجربه كاري داشته باشند. از طرف ديگر سهم هزينهR&D از كل هزينه‌هاي شركت بايد رقم مشخصي باشد. اين مقدار قبلا بايد دست كم 10درصد از هزينه‌هاي شركت را شامل مي‌شد اما اگر اشتباه نكنم در متممي كه براي قانون قبلي نوشته شد به 6 درصد كاهش پيدا كرد.» كمپاني اين طور ادامه مي‌دهد: «يكي ديگر از شروط مربوط به حداقل ارزش‌افزوده‌يي است كه توليدات اين شركت‌ها بايد داشته باشد. حداقل ارزش‌افزوده توليدات اين شركت‌ها بايد 50درصد بيشتر از هزينه اوليه باشد.» به گفته دبير اتحاديه توليدكنندگان و صادركنندگان تجهيزات پزشكي، شركت‌هاي دانش بنيان حتما بايد به توليد كالاهايي بپردازند كه در ساخت آنها از فناوري استفاده شود نه اينكه به مونتاژ كالا بپردازند با اين حال الزامي براي نوآوري وجود ندارد و شركتي كه به توليد كالاهايي بپردازد كه نامشان در فهرست كالاهاي دانش بنيان آمده است هم دانش بنيان به حساب مي‌آيند».

 

  بعيد است صحيح باشد

اما آيا آماري كه رييس دفتر رييس‌جمهور در مورد تعداد شركت‌هاي دانش بنيان ارائه داده، صحيح است؟ كمپاني معتقد است كه نهاونديان احتمالا تمايزي را كه ميان شركت‌هاي صنعتي دانش بنيان و شركت‌هاي نوپايي كه قصد دارند دانش بنيان شوند را در نظر نگرفته است. «من فكر مي‌كنم كه سخن ايشان جنبه تبليغاتي داشته است. درحال حاضر چيزي حدود 7 تا 8هزار شركت در داخل تقاضاي دانش بنيان شدن دارند اما مسلما همه آنها دانش بنيان نيستند. تفاوتي بين شركت‌هاي دانش بنياني وجود دارد كه توليداتشان تجاري‌سازي شده و شركت‌هايي كه تازه شروع به كار كرده‌اند. اين دسته دوم موسوم به شركت‌هاي نوپا هستند و يك سال بعد از ثبت شدن فرصت دارند تا تجاري‌سازي توليداتشان را انجام دهند. شركت‌هايي هم كه توليداتشان صنعتي شده است تا سر رسيد مميزي بعدي بايد همچنان توليدات دانش بنيان داشته باشند چراكه فهرست كالاهاي دانش بنيان دايما درحال تغييرند و ممكن است شركتي كه دانش بنيان بوده، نامش از فهرست خارج شود. علاوه بر اينها معاونت علمي و فناوري رياست‌جمهوري 13نفر مميز بيشتر ندارد. به همين دلايل من معتقدم كه تعداد 1600شركت دانش بنيان و 3.5برابر شدن تعداد آنها تا پايان امسال كمي دور از ذهن است.»

 

  وام‌هايي كه سقف ندارند

از كمپاني در مورد حمايت‌هايي مي‌پرسم كه از شركت‌هاي دانش بنيان به عمل مي‌آيد، مي‌شنوم: «براي شركت‌هاي نوپا تا سقف 300ميليون تومان وام ارائه مي‌شود و براي شركت‌هاي دانش بنياني كه در مرحله توليد صنعتي قرار داشته باشند هم سقفي براي وام گرفتن وجود ندارد. البته حدود وامي كه اين شركت‌ها درحال حاضر مي‌گيرند 10ميليارد تومان است.» كمپاني در مورد ريسك‌هاي بازار محصولات دانش بنيان هم اين طور مي‌گويد: «كالاهايي كه اين شركت‌ها توليد مي‌كنند، مشابه‌هاي خارجي دارند و قيمت‌هاي اين اجناس خارجي هم ممكن است در مواردي پايين از مشابه داخلي‌شان باشد بنابراين بحث تجاري‌سازي و بازاريابي براي اين توليدات اهميت زيادي پيدا مي‌كند. تجاري‌سازي اين كالاها به نظر من معني‌اش كاربرد علوم انساني در تجارت است.» او ادامه مي‌دهد: «در واقع ريسك شركت‌ها دانش بنيان و خصوصا شركت‌هاي نوپا خيلي زياد است. هر چقدر هم كالاهاي توليدي اين شركت‌ها منحصر به فردتر و نوآورانه‌تر باشد بر خلاف تصور همه فروشش سخت‌تر است، چون كمتر خريداري اعتماد مي‌كند و از اين كالا مي‌خرد. خود ما كالاهايمان را تك تك و به عنوان نمونه مي‌فروشيم و مشتري‌هايمان بعدا كه كالا نتيجه‌اش را پس داد براي خريد بيشتر اقدام مي‌كنند.»

كمپاني در مورد حمايت‌هاي معاونت علمي و فناوري رياست‌جمهوري هم اين طور توضيح مي‌دهد: «معاونت علمي و فناوري رياست‌جمهوري كمك‌هاي بسيار زيادي به ما كرده و حتي مثلا با وزارت بهداشت تعاملي صورت گرفته تا براي كالاهاي دانش بنيان ايراني بازاريابي صورت بگيرد. در مورد معافيت‌هاي مالياتي و گمركي هم حمايت خيلي خوبي انجام شده است اما من معتقدم اوضاع مي‌تواند بهتر باشد. مجموعه دولت مي‌تواند كمك بيشتري داشته باشد مثلا وزارت خارجه به عقيده من بايد رايزن‌هاي اقتصادي داشته باشد كه در كشورهاي مختلف براي كالاهاي دانش بنيان ساخت داخل مشتري پيدا كنند.»

 محمد مهدي حاتمي- سپيده پيري