عملکرد رسانه‌ها بر مبنای سود و ضرر از توافق هسته‌ای بود

خبر اقتصادی - در این نشست که سوم شهریور در دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها برگزار شد، احمد توکلی (نماینده مجلس شورای اسلامی)، احمد میدری (معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی)، محمد سلطانی‌فر (مدیر کل مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها)، سعید لیلاز (روزنامه‌نگار و تحلیلگر اقتصادی)، حجت‌الله میرزایی (استاد دانشگاه علامه طباطبایی و اقتصاددان) و حمید حسینی (فعال بازرگانی) حضور داشتند.

اصحاب رسانه بعد از توافق هسته‌ای به فکر افتادند

محمد سلطانی‌فر، مدیرکل مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها در ابتدای سخنانش دلایل برگزاری این نشست تخصصی را عنوان و با تاکید بر اینکه اقشار مختلف جامعه به ویژه اقتصادیون و سیاسیون پس از توافق هسته‌ای درمورد فعالیت های خود به فکر فرو رفتند، بیان کرد: ما اصحاب رسانه نیز به فکر افتادیم که از این اتفاق مهم و ارزشمند که نصیب ما شده است چگونه می‌توانیم استفاده کنیم و فعالیت‌های خاصی را شکل دهیم.

او با اشاره به اینکه ما در طول دوران تحریم همیشه عادت کرده بودیم که نگاه بسته، تحریمی و دشمن ستیزانه به موضاعات داشته باشیم، ادامه داد: مساله اصلی این است که آیا اکنون که در دوران «پسا تحریم» بسر می‌بریم، می‌توانیم ادبیات روزنامه‌نگاری خود را تغییر بدهیم؟

مدیر کل مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها افزود: پرسش‌هایی چون " آیا رسانه های اقتصادی می توانند حرف های سایر دست اندرکاران حوزه اقتصادی و سیاسی خودشان را در جناح های مختلف بیان کنند؟" ما را بر آن داشت تا تلاش کنیم تصویر صحیحی از جامعه امروزمان را به مخاطبان جهانی نشان دهیم.

سلطانی‌فر در پایان سخنانش با اشاره به اینکه امسال سال همدلی و هم زبانی است، اظهار کرد: رویکرد اصلی ما در این نشست این است که رسانه‌ها چگونه می توانند با توجه به مسائل «پسا تحریم»، مسائل اقتصادی را دنبال کنند.

رسانه‌ها بر مبنای سود و ضرر از توافق اظهار نظر کردند

همچنین سعید لیلاز - روزنامه‌نگار و تحلیلگر اقتصادی - نیز در این نشست هویت مستقلی برای مطبوعات و رسانه‌ها در ایران قائل نشد و با اشاره به اینکه صادر کردن یک حکم یا توصیه کلی برای مطبوعات عملی نیست، اظهار کرد: امروز ما شاهد این هستیم که در برخی رسانه‌ها هجمه‌هایی علیه سیاست های دولت صورت می‌گیرد که این مساله را نمی‌توان در زمره اخلاق و درستی دانست بلکه فقط مساله منفعت مطرح است.

او ادامه داد: هر کدام از رسانه ها بر مبنای سود و ضررهایی که از توافق می بردند، اظهار نظر کردند. علت اینکه پس از توافق برخی اختلافات شکل گرفت این بود که عده‌ای منافعشان در این توافق نبود.

لیلاز با بیان اینکه نقش رسانه‌ها در«پسا تحریم» در حوزه سیاست است و نه در حوزه اقتصاد، افزود: اگر فضای سیاسی در کشور باز شود، راهی برای آزادی بیشتر رسانه‌ها به وجود خواهد آمد.

این روزنامه‌نگار با اشاره به اینکه ما اهالی مطبوعات بنا به جایگاه اجتماعی خودمان بسیاری از مسائل را نمی‌بینیم، بیان کرد: برای مثال زمانی که بلیط هواپیما درصد کمی افزایش پیدا می‌کند موج اعتراضات در رسانه ایجاد می شود ولی زمانی که بلیط‌های اتوبوس های مسافرتی با درصد بالایی افزایش پیدا می کنند، به آن پرداخته نمی شود.

لیلاز ادامه داد: مثالی دیگری که می توان برای این موضوع آورد این است که ما در 2 سال گذشته موفق شدیم که طب ملی را در کشور تا حدی به اجرا درآوریم اما متاسفانه هیچ روزنامه و رسانه ای به آن نپرداخته است.

رسانه‌ها در مبارزه با فساد کوتاهی نکنند

در این نشست احمد توکلی - نماینده مجلس شورای اسلامی - با تاکید بر لزوم مبارزه رسانه ها با فساد موجود در کشور، گفت: ما نباید اهمیت توافق هسته ای را تنها در حد به کار بردن واژه «پسا تحریم» بدانیم.

توکلی با بیان اینکه وقتی از واژه «پسا تحریم» استفاده می‌کنیم، آدم یاد تاریخ میلادی می‌افتد، اظهار کرد: به نظر من اهمیت این موضوع آنقدر نیست که بخواهیم از آن به عنوان یک مبدا تاریخی یاد کنیم؛ البته ممکن است که زمانی این اتفاق بیافتد.

او ادامه داد: اگر تحریم‌ها دارای خاصیتی باشد که بتوان از آن به عنوان مبدا تاریخی یاد کرد، آن خاصیت تقویت روحیه استقلال‌خواهی است؛ برای مثال می‌توان به بخش‌هایی از مهندسی اشاره کرد که به خاطر کاربرد دوگانه آن تحریم شده بود، ولی مهندسین اصفهان توانستند مواد آن را تولید کنند و با وزارت دفاع و نفت قرارداد ببندند که پیشرفت های خوبی هم در این زمینه داشتند.

این نماینده مجلس شورای اسلامی با تاکید بر میزان اهمیت استفاده از واژه «پسا تحریم»، افزود: اگر جنبه‌های مثبت تحریم را در نظر داشته باشیم، آن زمان می ارزد که این واژه را استفاده کنیم. اما اگر «پسا تحریم» اسباب صادرات نفت و واردات کالا را تقویت کند، دیگر ارزش این نام را ندارد.

توکلی با بیان اینکه هر نوع اصلاح وضعیت در کشور بدون وجود وحدت عمومی، کم و دیر جواب م‌ دهد، گفت: کشمکش های سیاسی در راستای توسعه و تصمیم گیری در توسعه تاخیر ایجاد می کند. به عنوان مثال در جریان هدف مندی یارانه ها به دلیل وجود کشمکش های سیاسی این طرح دچار مشکلات زیادی شد.

او ادامه داد: فرض کنید که دو جناح متفاوت در کشور می خواهند منافع کشور را بین خودشان تقسیم کنند و در روند این کار بین این جناح ها تنقاضی به وجود می آید. در این وضعیت رسانه ها می توانند دو نوع عکس العمل داشته باشند؛ یا دعوای بین کارکنان کشور را تشدید کنند و یا نقش یک میانجی و وحدت بخش را داشته باشند.

این نماینده مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه با وجود فساد هیچ باری به سر منزل مقصود نمی رسد، بیان کرد: نباید فساد در کشور سیستمی و رسمی شود.

توکلی در پایان با بیان اینکه رسانه‌ها قدر خود را بدانند و در مبارزه با فساد کوتاهی نکنند، تاکید کرد که در این صورت است که یک رکن مبارزه با فساد تامین می شود. نگوییم آزادی وجود ندارد؛ آزادی هم هست و هم نیست. بالاخره مبارزه با مشکلات اقتصادی مسائل خود را دارد.

لغو تحریم‌ها مشکلات اقتصادی را در کوتاه مدت حل نمی‌کند

معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم در نشست تخصصی «نقش رسانه‌ها در پساتحریم‌ها» تاکید کرد: لغو تحریم‌ها مشکلات اقتصادی را در کوتاه مدت حل نمی‌کند.

به گزارش خبرنگار ایسنا، احمد میدری با اشاره اینکه تصور رایج بر این است که تحریم توانست مشکلات اقتصادی زیادی را از طریق کمبود ارز ایجاد کند، گفت: باید بدانیم که لغو تحریم مشکلات اقتصادی را در کوتاه مدت حل نمی‌کند. امروز بعد از لغو تحریم ها هم تصور بر این است که مشارکت ارزی رخ خواهد داد و شرکت ها و سرمایه گذاران خارجی وارد کشور می‌شوند و ما می توانیم به رفاه کوتاه مدت دست پیدا کنیم.

وی ادامه داد: این درست همان تصوری است که ما پس از جنگ تحمیلی داشتیم و مردم و سیاست مداران دچار همین الگوی فکری شده بودند که باعث شد آسیب های جدی به جامعه وارد شود. در واقع تصور بر این بود که پس از 8 سال سختی، باید بتوانیم به یک رفاه نسبی دست پیدا کنیم و در همین راستا اجازه دادند تا واردات بیشتری صورت بگیرد تا مردم بتوانند شیرینی اقتصاد پس از جنگ را لمس کنند.

معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون گفت: نتیجه آن تصور عمومی و انعکاس آن توسط سیاستمداران این بود که تورم شدید را در دوران پس از جنگ تجربه کردیم.

میدری همچنین با تاکید بر اینکه نباید اینگونه تصور کرد که ورود ارز به کشور می‌تواند نقطه عطفی بوده و تغییرات مهمی به دنبال داشته باشد، افزود: امروز هم این تصور در جامعه و مطبوعات وجود دارد که با لغو تحریم‌ها در کوتاه مدت تغییر شگرفی در اقتصاد کشور صورت خواهد گرفت که این موضوع منجر به شتاب زدگی در سیاست های اقتصادی کشور می‌شود.

وی با بیان اینکه ما شرایط اقتصادی سختی را در چند سال گذشته تجربه کرده‌ایم، اظهار کرد: در آن سال‌ها تورم 30 تا 40 درصدی را تجربه کردیم که از نوادر صد سال اخیر کشور است و بعد شاهد نرخ رشد منفی بودیم که باز این هم از پدیده های نادر محسوب می‌شود.

میدری با اشاره به برخی سیاست های نادرست اعمال شده در زمان تحریم ها گفت: برای مثال می توان به موضوع صندوق های بازنشستگی اشاره کرد. از سال 54 تا 85، یک میلیون 300 هزار بازنشسته در سازمان تامین اجتماعی وجود داشت و از 84 تا94 ، یک میلیون و 400 هزار بازنشسته داریم. بازنشستگی های پیش از موعد و برخی رفتارهایی که در این زمینه صورت می گرفت از جمله همان سیاست های نادرست است.

وی در پایان با تاکید بر اینکه شرایط بد اقتصادی‌، می‌تواند شرایط اجتماعی را به شدت تغییر دهد، بیان کرد: در واقع تورم، اخلاقیات و ارزش‌های مردم را مورد حمله قرار خواهد داد. اگر تورم بالا باشد زندگی آدم ها به نوعی تبدیل به تراژدی خواهد شد

نمایش ظرفیت‌های کشور توسط رسانه‌ها برای کمک به اقتصاد

سید حمید حسینی - عضو اتاق بازرگانی ایران - گفت: الان زمانی است که اگر رسانه‌های ما بتوانند ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های کشور را در عرصه جهانی به تصویر بکشند، قطعا به جذب سرمایه، حضور و بازاریابی فرصت‌های اقتصادی کشور کمک می‌شود.

حسینی که از سخنرانان نشست «نقش رسانه‌ها در پساتحریم» بود، با اشاره به این که رسالت مطبوعات در قبل و بعد از تحریم عوض نمی‌شود، بلکه این اولویت‌های آنهاست که تغییر می‌کند، اظهار کرد: در بحث هسته‌ای کمتر کسی به اصل موضوع توجه کرد، اکثر نظرها معطوف به بخش اقتصادی شد که باید گفت در این زمین تاثیرات مثبت خواهیم داشت ولی خیلی اتفاق خاصی نمی‌افتد.

وی افزود: مهمترین اتفاقی که در این مذاکرات افتاد، تغییر پارادایم شیوه گفتمانی بود. در 30 سال گذشته در منطقه خاورمیانه هر مشکلی که بود با زور اسلحه حل و رسیدگی شد. مانند حمله شوروی به افغانستان، آمریکا به عراق، عربستان به یمن، اما این بار ما یک مشکل سیاسی حاد را برای اولین بار در منطقه با گفت و گو حل کردیم که این دستاورد خیلی عظیمی است.

حسینی با بیان این که وجود تحریم‌ها ما را از بسیاری از منافع محروم کرد، ادامه داد: ما می‌توانستیم 20 حوزه از پارس جنوبی را در این سال‌ها راه‌اندازی کنیم و با 26 میلیارد دلار، 120 میلیارد دلار منافع اقتصادی به کشور وارد کنیم. فقط در یک مورد از 120 میلیارد دلار منافع اقتصادی بخاطر این تحریم‌ها محروم شدیم. حالا هم هر فاز پارس جنوبی با وجود کاهش قیمت‌ها می تواند 5 یا 6 میلیارد دلار منافع اقتصادی برای کشور فراهم کند.

وی در ادامه نقش رسانه را در بهبود فضای عمومی بعد از تحریم چه در عرصه داخلی و چه خارجی پررنگ دانست و گفت: یکی دیگر از بحث‌های بسیار مهم که جای خالی آن حس می‌شود، این است که شما چطور کشور خود را به دنیا نشان بدهید. هر کشور برای این فاکتور سیاستی دارد، یکی با برگذاری المپیک، یکی با برگزاری نمایشگاه‌های اکسپو، کشوری مثل قطر میلیون‌ها دلار هزینه برای راه‌اندازی شبکه الجزیره صرف می‌کند که از این طریق در دنیا اعلام حضور کند.

وی ادامه داد: در مقابل، در سال‌های گذشته ما فقط تصویر منفی از خود منتشر کردیم، در کنار سیاه‌نمایی‌هایی که انجام می‌شد برخی با رفتارهای نسنجیده ایران را با نمایی سیاه معرفی می‌کردند. ولی الآن فضایی در حال فراهم شدن است که گوش‌ها برای شنیدن از فرهنگ و تمدن ایران باز شده و چشم‌ها برای دیدن زوایای مختلف ایران در همه زمینه ها آماده است.

نیاز به اصلاحات جدی در ساختار اقتصادی ایران

در ادامه این نشست حجت‌الله میرزایی، کارشناس اقتصادی با بیان این که ایران بعد از تحریم تا یک دهه با افت قیمت نفت رو‌به‌رو خواهد بود، گفت: علیرغم این که پیش‌بینی‌ها روی کاغذ قیمت نفت را روی 50 یا 60 دلار در نظر گرفته اما حالا با یک کاهش قیمت جدی مواجه شدیم و هیچ بعید هم نیست که این وضعیت ادامه داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: این یعنی بخش زیادی از تامین منابعی که برای تحولات اقتصادی پیش‌بینی کرده بودیم، منتفی می‌شود و این منابع در اختیار ما قرار نخواهد گرفت. اگر بعد از توافق ما محدودیت قانونی نداریم، دیگر منابعی موجود نیست که بهره‌برداری کنیم.

این کارشناس اقتصادی با بیان این که سیاست‌های کلان و عوامل نهادی، دو دسته تاثیرگذار داخلی بر اقتصاد محسوب می‌شوند، گفت: دولت برای قرار دادن سیاست‌های کلان در یک مدار عقلانی همه تلاش خود را در دو سال گذشته کرده است. اما فرصتی برای تغییرات نهادی به هیچ وجه به دست نیاورده است؛ بخصوص که در شرایط جدید با حجم انبوهی از محدودیت‌ها، مثل بحرانی که در حوزه منابع طبیعی و آب، حوزه اشتغال و یا آن چیزی که در خصوص صندوق های بیمه و بازنشستگی در جریان است، کار برای دولت سخت شده است.

وی ادامه داد: منظور این است که نیاز به اصلاحات جدی در ساختار اقتصادی ایران خیلی بیشتر و گسترده‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کردیم؛ حتی بزرگ‌تر از تغییراتی که در چهارچوب سیاست‌های کلان به وجود می‌آوریم.

میرزایی با اشاره به برخی تهدیدهایی که رسانه ها با آن مواجه هستند، گفت: یک مورد این است که در حال حاضر بُرد رسانه‌ها به شدت کاهش یافته است. خواندن روزنامه‌ها و مجلات، نشریاتی که بار عمومی بیشتری دارند و تیراژ روزنامه‌ها به شدت کم شده است. اساسا به نظر می‌رسد با کاهش برد رسانه‌های رسمی، رسانه‌های غیررسمی مثل شبکه‌های اجتماعی که تاثیرات بسیار سطحی دارند، به سرعت در حال تصرف این عرصه هستند.

وی افزود: نمی‌توان از رسانه‌ها انتظار تولیدکنندگی داشت؛ زیرا رسانه‌ها در واقع فضای گفت‌وگو را در جامعه‌ای که علاقه‌ای و زمینه‌هایی برای گفت‌وگو وجود دارد، فراهم می‌کنند. حالا باید دید این علاقه چقدر در جامعه ما موجود است. در حالی که می‌بینیم در حل بحران‌هایی نظیر بحران آب نیازمند همین فضای گفت‌وگو هستیم و به نظر می رسد در مواردی که با تعدد افکار و نظرها مواجهیم، طرفین به شدت از گفت‌وگو فرار می‌کنند.

وی ادامه داد: اگر بحرانی وجود دارد، رسانه‌ها می‌توانند آن قله و نوک کوه یخ را ببینند و رصد بکنند و بزرگ‌نمایی کنند، بقیه آن کوه یخ را باید مراکز پژوهشی و اندیشمندان ببینند و رصد کنند.

میرزایی با انتقاد از کاهش تولید محتوا در رسانه‌ها و به فاصله گرفتن فضاهای رسانه‌ای از بی‌طرفی اشاره کرد و گفت: به عنوان مثال در بحران رکود، بخش مولد که ما در اقتصاد با آن مواجه هستیم، بنگاه‌های اقتصادی در تنگنا قرار می‌گیرند. از این بنگاه‌ها، حدود 40 هزار بنگاه کوچک و متوسط هستند که به علت نداشتن تشکل‌های قدرتمند، منابع مالی محدود و نداشتن رسانه صدایشان به جایی نمی‌رسد.

وی افزود: در مقابل، برخی بنگاه‌های بزرگ به علت دارا بودن منابع مالی و قدرت پشتیبانی می‌توانند رسانه‌هایی را در اختیار بگیرند و مسائل خود را مطرح کنند و در همین شرایط محدود سهم بزرگتری را از آن خود کنند. در این میان اجباری که فشارهای مالی بر رسانه‌ها تحمیل می‌کند، عملا رسانه‌ها را از فضای بی طرفی دور می‌کند و عملا آنها را به مجرایی برای طرح اولویت‌ها و منویات بنگاه‌های بزرگ و بازیگران قدرتمند اقتصادی تبدیل می‌کند.

ورود پول در فضای پساتوافق؛ عامل تهدید و امید رسانه‌ها

حسین خطیبی، دیگر کارشناس حاضر در این نشست فضای موجود در جامعه پسا توافق ایران را فضایی مناسب برای ورود شرکت‌های خارجی دانست و گفت: حجم پول موجود در جیب مردم نسبت به خیلی از کشورهای اروپایی بیشتر است و شاید این بدان معنا باشد که مردم ما دست به خرج کردن خوبی دارند. همین باعث شده که بسیاری از شرکت‌های خارجی بزرگ و هولدینگ‌ها، نگاهی به بازار ایران داشته باشند.

وی ادامه داد: اتفاق دیگر این است که بسیاری از افراد از داخل کشور برای گرفتن نمایندگی شرکت‌ها و محصول‌ها از کشورهای خارجی اقدام کردند، در حدی که در برخی موارد صف دریافت نمایندگی ایجاد شده است که در نهایت به نظر می‌رسد یک هجوم دو طرفه اقتصادی در حال اتفاق افتادن است.

این فعال بازار و تبلیغات با بیان این که این هجوم به همراه خود پول کلانی را به عرصه رسانه و تبلیغات وارد می‌کند خاطرنشان کرد: شرکت‌ها با پول‌هایی وارد می‌شوند و با تزریق آن به بخش رسانه باعث ایجاد رقابت و تخصصی‌تر شدن این عرصه می‌شوند که این امیدی برای مطبوعات به شمار می‌رود. در مقابل همین ورود پول خودش یک تهدید نیز محسوب می‌شود.

وی افزود: زمانی که یک شرکت خارجی با قیمت بالا تبلیغات نیم صفحه پایین یک روزنامه را خریداری می‌کند به رونق آن رسانه کمک می‌کند، اما تهدید از آنجا آغاز می‌شود که این تبلیغات بر نیم صفحه بالا تاثیر می‌گذارد و می‌تواند محتوای رسانه را هم از خود متاثر کند.