نگاه‌ها به تأثیر توافق هسته‌ای بر بازار نفت و اقتصاد ایران

خبراقتصادی - پس از 23 ماه مذاکره بی‌وقفه بالاخره در 23 تیر 1394 ایران و شش قدرت بزرگ دنیا (چین، آمریکا، روسیه، آلمان، انگلیس و فرانسه) در مورد حل مسئله هسته‌ای ایران به توافق رسیدند. این توافق، توسط اکثر رسانه‌ها «توافقی تاریخی» نامیده شد و حداقل به لحاظ نظری به بحران 13 ساله‌ای که بر سر برنامه هسته‌ای ایران ایجاد شده بود، خاتمه داد. البته این خاتمه دادن، با این فرض باید بیان شود که در مرحله اجرای توافق چالشی بین طرفین به وجود نیاید.

تحریم‌هایی که در اواخر سال 2011 در نتیجه مسئله هسته‌ای ایران از طرف آمریکا و اتحادیه اروپا بر علیه صنعت نفت و نظام بانکی ایران اعمال شدند، کاهش بی‌سابقه صادرات نفت ایران را در سال‌های اخیر در پی داشتند. در نتیجه تحریم‌ها، صادرات نفت خام ایران، کاهش شدیدی را تجربه کرد و این امر کاهش درآمدهای دولت را در پی داشت. صادرات نفت خام در اواخر دولت دهم تا حد قابل‌توجهی کاهش یافت و در سال 1391 با کاهش 48.98 درصدی نسبت به سال 1390، از 2 میلیون و 214 هزار بشکه در روز به حدود یک میلیون بشکه در روز رسید که کمترین میزان صادارت نفت خام ایران از سال 1360 تاکنون محسوب می‌شود. از آن‌جا که نفت سهمی اساسی در اقتصاد ایران دارد، تحریم‌ها در مجموع باعث شدند تا نرخ رشد اقتصاد ایران در سال 1391 به 6.8- درصد برسد.

اما اکنون چشم‌انداز رفع تحریم‌های ایران نه یک رویا بلکه واقعیتی در پیش چشمان ماست. پس از تصویب توافق در کنگره آمریکا و مجلس ایران که احتمالاً تا شهریور ماه به طول می‌انجامد، لغو همه‌ تحریم‌های ایران اعلام و پس از تأیید اقدامات مربوطه ایران توسط آژانس بین‌المللی انرژی، رسماً وضعیت عادی به اقتصاد ایران باز خواهد گشت. اما چه میزان طول می‌کشد تا ایران، تولید و صادرات نفت خود را به سطح تولید و صادرات پیش از تحریم‌ها برگرداند و چشم‌انداز صنعت نفت، گاز و پتروشیمی ایران پس از لغو تحریم‌ها چیست؟ فراتر از این لغو تحریم‌های نفتی ایران چه تأثیری بر بازار نفت دارد؟

گروه ترِفیس: جنگ قیمت‌ها با ورود نفت ایران به بازارها

گروه ترِفیس در گزارشی سعی کرده است تا چشم‌اندازی از بازار نفت پس از سرازیر شدن نفت ایران به بازارها ارائه دهد. در این گزارش بر اهمیت صنعت نفت ایران تأکید شده است. ایران اولین کشور خاور میانه بوده که در آن نفت کشف شده است. در سال 1908 شرکت نفت ایران و انگلیس خبر اکتشاف نفت در ایران را منتشر کرد و از آن زمان تا کنون صنعت نفت ایران افت و خیزهای فراوانی به خود دیده است. صنعت نفت ایران در دهه 1950 میلادی ملی شد و در دهه 1970 اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت) تشکیل شد. ایران هم‌اکنون دومین ذخایر نفتی اثبات‌شده در خاور میانه را در اختیار دارد اما صنعت نفت ایران از سال 2012 تا کنون به دلیل تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا شدیداً محدود شده است.

گروه ترفیس نوشته است که که صادرات نفت خام حدود 80 درصد کل درآمدهای صادراتی ایران را تشکیل می‌دهد و 50 تا 60 درصد درآمدهای دولت نیز از راه فروش نفت به دست می‌آید. با این حال از سال 2011 تا کنون حجم صادرات نفت ایران تقریباً نصف شده و کاهش اخیر قیمت نفت نیز درآمدهای حاصل از فروش نفت خام را بیشتر کاهش داده است. بنابراین، افزایش تولید نفت برای اقتصاد ایران بسیار ضروری است.

اما از طرف دیگر، بازار نفت هم‌اکنون از مازاد عرضه رنج می‌برد که این امر خود را در قیمت‌های پایین نفت خام نشان داده است. ظرف 12 ماه گذشته قیمت نفت برنت بیش از 45 درصد کاهش یافته است. عوامل زیادی در این کاهش قیمت دخیل بوده است. از رکود سال 2008 تاکنون تقاضا برای نفت رشد بالایی نداشته است و همزمان تولید نفت در کشورهای غیرعضو اوپک به خصوص آمریکا نیز افزایش یافته است.

در سال گذشته میلادی، تولید نفت خام آمریکا 1.6 میلیون بشکه در روز رشد داشته است. در واقع، آمریکا در این سال 75 درصد کل رشد خالص تولید نفت در سطج جهان را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که تقاضا در سال 2014 تنها 0.7 میلیون بشکه در روز رشد داشته است. افزایش تولید نفت آمریکا عمدتاً به صنعت شیل مربوط می‌شود و با وجود این‌که فعالیت‌های حفاری در صنعت شیل رو به کاهش گذاشته است، اما باز هم تولید نفت آمریکا در سال جاری 0.6 میلیون بشکه در روز رشد خواهد داشت.

از طرفی دیگر انتظار می‌رود که در سال جاری تقاضا برای نفت بهبود یافته و 1.5 میلیون بشکه در روز رشد داشته باشد. با این حال، این سطح از افزایش تقاضا نیز نمی‌تواند اثرات ناشی از مازاد عرضه را که با روانه شدن نفت ایران به بازارها صورت می‌گیرد، خنثی کند.

در چنین شرایطی، با توافق هسته‌ای ایران نفت بیشتری روانه بازار خواهد شد. ایران به محض توافق می‌تواند 30 میلیون بشکه نفت ذخیره‌شده خود را روانه بازار کند. اما این تأثیر بلندمدتی بر قیمت نفت ندارد چرا که تنها یک سوم کل تقاضای روزانه برای نفت را شامل شود. اما ایران می‌تواند در بازه‌ای 8 تا 12 ماهه پس از لغو تحریم‌ها تولید نفت خود را در حدود 1 میلیون بشکه در روز افزایش دهد و این امر بر بازار نفت تأثیری جدی خواهد داشت. این میزان، یک چهارم کل مصرف هند است که به عنوان یک بازار نوظهور اقدام به واردات نفت از ایران می‌کند.

از آنجا که نفت ایران باید وارد یک بازار اشباع‌شده گردد، ایران مجبور است برای فروش نفت خود تخفیف ارائه دهد تا کشورهای واردکننده را به انعقاد قراردادهای بلندمدت‌تر برای خرید نفت خود ترغیب کند. چنین چیزی رقابت کشورهای تولیدکننده نفت برای سهم بازار را افزایش خواهد داد و حتی ممکن است عربستان سعودی در پاسخ به آن سیاست تهاجمی‌تری در پیش بگیرد.

بر این اساس گروه ترفیس پیش‌بینی خود از قیمت نفت در کوتاه مدت را کاهش داده و برای سال 2015، قیمت 63 دلار به ازای هر بشکه را (برای قیمت‌های لحظه‌ای یا اثپات) برآورد کرده است. این قیمت برای نفت برنت لحاظ شده است. همچنین عنوان شده که قیمت نفت به تدریج افزایش خواهد یافت و تا سال 2021 به 93 دلار به ازای هر بشکه خواهد رسید.

گزارش موسسه وود مکنزی از شرایط صنعت نفت ایران پس از لغو تحریم‌ها

موسسه وود مکنزی بر این اعتقاد است که ایران و عراق در حال حاضر عناصر پیش‌بینی ناپذیر صنعت نفت هستند و از حیث عدم‌قطعیت در مورد سرنوشت عرضه نفت آن‌ها به بازارهای جهانی، نفت شیل آمریکای شمالی را پشت سر گذاشته‌اند. تا کنون در بازار نفت، آمریکای شمالی عامل مسلط شرایطِ عرضه نفت به بازارها بوده است. از سال 2008 تا کنون به مدد رونق صنعت شیل، تولید نفت آمریکا تقریباً دو برابر شده و از حدود 5 میلیون بشکه در روز به سطح فعلی آن، یعنی 9.6 میلیون بشکه در روز رسیده است. در نتیجه اشباع بازارها، قیمت نفت که در تابستان گذشته 115 دلار به ازای هر بشکه بود، در فوریه 2014 به 45 دلار به ازای هر بشکه رسید و پس آن افزایشی نسبی یافت تا این‌که هم‌اکنون در حدود 60 دلار به ازای هر بشکه تثبیت شده است.

اما درست در زمانی که صنعت شیل، رونق سابق خود را ندارد و فعالیت‌های حفاری در آمریکا کاهش جدی یافته است، دو عنصر پیش‌بینی‌ناپذیر ایران و عراق وارد صحنه شده‌اند. بیژن زنگنه وزیر نفت ایران پیش از این در حاشیه اجلاس اوپک گفته بود که در صورت حذف تحریم‌ها ایران ظرف مدت یک سال می‌تواند تولید نفت خود را یک میلیون بشکه در روز افزایش داده و به 3.7 میلیون بشکه در روز- یعنی سطح پیش از تحریم‌ها در سال 2011- برساند. با این حال، تحلیل‌گران موسسه وود منکزی معتقدند که در صورت لغو تحریم‌ها ایران می‌تواند تا یک سال آینده تنها 400 هزار بشکه در روز به تولید نفت خود اضافه کند و در سال 2017 نیز توانایی اضافه کردن روزانه 200 هزار بشکه دیگر را خواهد داشت. عراق نیز تا یک سال آینده می‌تواند تولید خود را روزانه 200 هزار بشکه افزایش دهد.

مؤسسه مشاوره انرژی وود مکنزی بر این نظر است که حتی با لغو تحریم‌های ایران نیز عناصر پیش‌بینی‌ناپذیر دیگری وجود دارد. در صورت لغو تحریم‌ها، سطح تولید نفت ایران به توانایی دولت ایران در تعمیر میادین نفتی خود بستگی دارد، چرا که در هنگام توقف تولید از میادین نفتی، بازگشایی مجدد آن‌ها دشوار است و هزینه‌های زیادی باید برای تولید مجدد نفت از این میادین صورت گیرد. در این رابطه همه چیز به سرعت ایران در جذب سرمایه‌گذاری خارجی و همکاری با شرکت‌های بزرگ نفتی بستگی دارد. ایران در حال حاضر بازنگری در قراردادهای نفتی خود را در دستور کار قرار داده است. با قراردادهای فعلی ایران نمی‌تواند سرمایه خارجی زیادی جذب کند، چون این قراردادهای تنها سود اندکی به شرکت‌های خارجی می‌رسانند.

نفت شیل بزرگترین قربانی ورود نفت ایران به بازارها؛ کاهش 5 تا 10 دلاری قیمت نفت

اویل پرایس نیز در مقاله‌ای به قلم نیک کانینگهام شرایط بازار نفت را در صورت لغو تحریم‌های ایران مورد بررسی قرار داده است. از پایان آوریل قیمت نفت با ثبات نسبی روبرو بوده و نوسانات فاحشی در قیمت نفت صورت نگرفته است. حتی اجلاس اوپک و تصمیم این سازمان به حفظ سقف تولید نیز نتوانست تأثیر جدی‌ای بر بازار نفت داشته باشد. با این حال، لغو تحریم‌های ایران و ورود نفت ایران به بازارها شرایط بازار را هم در کوتاه مدت و هم در بلندمدت دگرگون می‌کند.

پس از لغو تحریم‌ها، ایران به موج جدیدی از تولید نفت دامن خواهد زد. تحریم‌های غرب به‌طور متوسط روزانه 1.2 میلیون بشکه نفت ایران را از بازارها خارج کرد. گرچه برآوردهای مختلفی وجود دارد، اما ایران می‌تواند پس از لغو تحریم‌ها ظرف تنها چند ماه تولید نفت خود را 400 هزار بشکه در روز افزایش دهد. ایران می‌تواند تا پایان سال جاری میلادی تولید نفت خود را 700 هزار بشکه در روز افزایش دهد و در سال 2016 تولید نفت ایران می‌تواند یک میلیون بشکه افزایش یابد.

نیک کانینگهام که مقاله‌اش را پیش از حصول توافق هسته‌ای نوشته، عنوان می‌کند که اگر خبر رسیدن به توافق منتشر شود، این امر باعث خواهد شد تا بنا به انتظارات ورود نفت ایران به بازارها، قیمت نفت 5 تا 10 دلار به ازای هر بشکه کاهش یابد. در نتیجه ورود نفت ایران به بازارهای جهانی، سایر کشورهای عضو اوپک نیز تولید نفت خود را کاهش نخواهند داد و این امر اشباع بیشتر بازارها و کاهش بیشتر قیمت نفت را در پی خواهد داشت. البته عرضه و تقاضا به مرور زمان به تعادل می‌رسد و این امر بیش از هر چیز نفت شیل آمریکا را تضعیف خواهد کرد. هرچه ایران نفت بیشتری وارد بازارها کند، تولید نفت آمریکا ضرورتاً به دلیل این که شرایط مقرون به صرفه بودن خود را از دست می‌دهد کاهش خواهد یافت. از منظر بازار نفت، توافق هسته‌ای بیش از همه می‌تواند به صنعت تولید نفت آمریکا ضربه بزند.

نیاز ایران به سرمایه‌گذاری 70 میلیارد دلاری در بخش نفت و گاز

مؤسسه مشاوره انرژی اس وی بی نیز در گزارشی با بررسی شرایط بازگشت ایران به بازارهای جهانی نفت و گاز در دوره پساتحریم پیش بینی کرد که این کشور می تواند ظرف ٦ ماه تا یک سال، روزانه حدود ٨٠٠ هزار بشکه به تولید نفت خام و مایعانات گازی خود بیفزاید. بر اساس این گزارش، روزانه ٤٠٠ تا ٦٠٠ هزار بشکه از این مقدار نفت خام و ٢٠٠ هزار بشکه دیگر میعانات گازی خواهد بود.

همچنین برآوردهای این مؤسسه برای دوره میان مدت نشان می‌دهد که  تا سال ٢٠٢٠ میلادی در پی تکمیل پروژه‌های توسعه میدان‌های غرب کارون، روزانه ٦٥٠ تا ٧٠٠ هزار بشکه دیگر به تولید نفت خام ایران افزوده می‌شود. ظرفیت تولید میعانات گازی ایران از میدان گازی مشترک پارس جنوبی نیز تا سال ٢٠١٨ به حدود ٧٠٠ تا ٨٠٠ هزار بشکه و تا سال ٢٠٢٠ به یک میلیون بشکه خواهد رسید. طبق برآوردهای صورت گرفته در این ارزیابی، ایران برای تحقق هدف ظرفیت تولید میان مدت خود به حداقل ٧٠ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

اما مسئله‌ای که در کوتاه‌مدت بر بازار نفت تأثیر دارد و همگان به گمانه‌زنی در مورد آن مشغولند، مسئله میزان نفت ذخیره‌شده در نفت‌کش‌ها توسط ایران است. ایران آماده است تا به محض لغو تحریم‌ها یا اعلام لغو آن‌ها، این محموله‌ها را به‌عنوان ابزاری برای تصرف سهم از دست‌رفته خود، وارد بازارها کند. با این حال، تاکنون پاسخ روشنی برای «پرسش طلایی» مخزن‌های نفتی ایران و توان فنی برای افزایش تولید نفت خام خود پس از حصول توافق هسته‌ای میان تهران و کشورهای گروه ١+٥ و به دنبال آن رفع تحریم‌ها یافت نشده و این موضوع تردیدهای فراوانی را به همراه داشته است. این مؤسسه بر این اعتقاد است که نبود اطلاعات و فهم کافی در این‌باره سبب شده است سایه تأثیر روانی بر بازارهای جهانی و قیمت نفت خام بیشتر از عوامل واقعی باشد. با این حال، شکی نیست که لغو تحریم‌های ایران می‌تواند به عنوان عاملی کاهنده در بازار نفت- حتی پیش از افزایش تولید واقعی نفت خام ایران- تأثیرات فوری داشته باشد. این موضوع نه تنها به دلیل تأثیر روانی حاصل از پیش‌بینی افزایش عرضه نفت خام ایران به بازارهای جهانی بلکه به دلیل احتمال ورود فوری ٣٦ تا ٣٧ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی ذخیره‌شده توسط ایران به بازارها، رخ خواهد داد.

پایگاه اینترنتی مارکت واچ نیز به گمانه‌زنی‌ها در مورد سرنوشت بازار نفت پس از لغو تحریم‌های ایران پرداخته است. بنا به گزارش مارکت واچ، ایران می‌تواند نفت ذخیره‌شده خود را سریعاً راهی بازارها کند و این امر باعث رسیدن قیمت‌ها به 50 دلار به ازای هر بشکه خواهد شد. بایرون کینگ، سردبیر اوت‌استدینگ اینوستمنتس، گفته است که ایران در حال حاضر میزان زیادی نفت، معادل با 50 میلیون بشکه در 34 نفت‌کش بزرگ ذخیره کرده و آماده است تا با لغو تحریم‌ها آن‌ را راهی بازار کند. مارکت واچ همچنین نوشته است که در صورتی که در نتیجه توافق هسته‌ای، تحریم‌ها نیز فوراً برداشته نشوند، برخی از کشورها نظیر چین و هند ممکن است احساس کند که اجرای قوانین تحریم سست و ضعیف شده و لذا قیمت نفت ممکن است 5 دلار به ازای هر بشکه کاهش یابد.

فارین پالیسی: رفع تحریم‌ها و انقلاب بعدی ایران

فارین پالیسی در مقاله‌ای به قلم کیت جانسون با عنوان «انقلاب بعدی ایران» بر اهمیت لغو تحریم‌ها برای بخش نفت و گاز ایران تأکید می‌کند. جانسون می‌نویسد «با برداشته شدن تحریم‌ها، یکی از ثروتمندترین کشورهای نفتی و گازی جهان سر بر خواهد آورد. این پیشامد برخی را نگران می‌کند، اما شرکت‌های نفتی بزرگ و کشورهای نیازمند به انرژی، مشتاقانه منتظر چنین روزی هستند.»

در کل، ایران دارای چهارمین ذخایر بزرگ نفت، و بزرگ‌ترین ذخیره‌ی گاز طبیعی در جهان است؛ و اگر این دو را با هم حساب کنیم، می‌بینیم که ایران دارای بزرگ‌ترین ذخیره‌ نفت و گاز در جهان است و در این زمینه از غول‌های انرژی مانند عربستان سعودی، روسیه، و حتی ایالات متحده بالاتر است. به بیان ساده، هیچ کشور صادرکننده انرژی در جهان به اندازه‌ی ایران ذخایر ندارد و بخش انرژی ایران بارِ دیگر درهای خود را بر روی سرمایه‌گذاری‌های خارجی باز می‌کند. همین مسئله توضیح می‌دهد که چرا شرکت‌های بزرگ نفتی برای بازگشتن ایران به بازار انرژی بی‌تابی می‌کنند. در اوایل ژوئن، شرکت‌های بین‌المللی نفتی از جمله شِل، بی.پی، توتال، و اِنی، از علاقه‌ خود برای تزریق پول به میدان‌های نفتی و گازی ایران بلافاصله پس از برداشته شدن تحریم‌‌های ایران خبر دادند. جانسون همچنین عنوان می‌کند که «مقامات ایرانی در تلاش برای جلب نظر شرکت‌های آمریکایی هستند، که البته شرکت‌های آمریکایی برخلاف شرکت‌های رقیب اروپایی‌شان تا بدین لحظه روی خوشی به طرف ایرانی نشان نداده‌اند.»

ایران برای این که بتواند این سرمایه‌گذاری‌های خارجی در بخش انرژی خود را از دست ندهد، باید شرایط سرمایه‌گذاری را آسان کند. از دهه‌ی ۱۹۵۰ به این سو، رابطه‌ ایران با شرکت‌های بین‌المللی نفتی دچار کشمکش بوده است که این اختلاف‌ها پس از انقلاب سال ۱۹۷۹ ایران شدیدتر نیز گردیده است. امروزه، مقامات ایرانی با درک نیاز به جذبِ میلیاردها دلار سرمایه برای فن‌آوری‌های پیشرفته، در تلاش برای تدوینِ شروط قراردادی جدید و جذاب‌تر از گذشته برای طرح‌های گازی و نفتی خود هستند.

نویسنده فارین پالیسی از نگرانی رقبای ایران نیز سخن می‌گوید: نگرانی‌های فعلی، هم در میان همتایان ایران در اوپک و هم در بین شرکت‌های آمریکاییِ فعال در بخش نفت، این است که برداشته شدن تحریم‌ها موجب تزریق ناگهانی نفت ایران به بازارهای جهانی گردد. ایران حدود ۴۰ میلیون بشکه نفت در تانکرهای نفتی خود ذخیره کرده است و مترصد فرصت مناسب برای به فروش رساندن آن‌هاست. دورنمای تزریق ناگهانی نفت ایران به بازهای جهانی و پایین آمدنِ متعاقب قیمت نفت نه تنها نگرانی‌هایی را در اوپک در پی داشته است، بلکه شرکت‌های آمریکایی را نیز عصبی ساخته است. تولید نفت خام در آمریکا و بخصوص تولید نفت شیل هزینه‌های بسیار بالاتری نسبت به خور میانه دارد. به همین دلیل است که کاهش قیمت نفت خام از تابستان گذشته تا نیمه‌ نخست سال ۲۰۱۵، تولیدکنندگان نفت در داکوتای شمالی و تگزاس را وحشت‌زده ساخت. اداره‌ اطلاعات انرژی ایالات متحده پیش‌بینی می‌کند که تزریق ناگهانی نفت ایران به بازارهای جهانی می‌تواند قیمت هر بشکه نفت خام را بین ۵ تا ۱۵ دلار پایین بیاورد، که این مسئله می‌تواند بسیاری از سکوهای حفاری ایالات متحده را به خط قرمز نزدیک کند.

اما در حالی که صاحبانِ تأسیسات و شرکت‌های نفتی عربستان سعودی و آمریکا با هشیاری کامل به حیاتِ دوباره‌ ایران می‌نگرند، بسیاری دیگر از آن استقبال می‌کنند؛ برای مثال، اروپا امیدوار است تا با لغو تحریم‌های ایران بتواند، وابستگی گازی خود به روسیه را از طریق وارد کردن گاز از ایران کاهش دهد. اما این کار نیازمندِ میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری، تعمیر و سرویسِ اساسی بخش انرژی ایران، و نیز اجرای یک برنامه‌ی جامعِ ساخت‌وساز زیربناهای موردنیاز به منظور وصل کردن میدان‌های گازی ایران به بازارِ تشنه‌ی گاز طبیعی در هزاران مایل آن‌طرف‌تر یعنی اروپا است. بالا گرفتن تنش بین اروپا و روسیه بر سر بحران اوکراین و منضم کردن شبه‌جزیره کریمه به خاک روسیه، باعث شده است تا اروپا بیش از پیش به فکر واردات گاز از ایران باشد. در واقع، «اکنون که تولید داخلی نفت خام در اروپا به شدت پایین آمده است، اروپا یافتن و جایگزین کردن یک تأمین‌کننده‌ی بزرگ انرژی به جای مسکو را در اولویت قرار داده است.» با این حال، کیت جانسون بر این نظر است که آمریکا مخالف این است که اروپا به گاز ایران متکی شود و در عوض صادرات گاز خود را به اروپایی‌ها پیشنهاد می‌دهد.

فارین پالیسی چالش‌هایی که پیش روی صنعت نفت و گاز ایران است را نیز بررسی می‌کند: ایران که بیشترین منابع و ذخایر گاز جهان را در اختیار دارد، تنها ۱ درصد از تجارت گاز را به خود اختصاص داده است؛ دلیل این امر را نمی‌توان تنها به تحریم‌ها ربط داد. ایران ناگزیر است که تقریباً سالانه ۳۰ میلیارد متر مکعب گاز به میدان‌های نفتی قدیمی خود تزریق کند تا بتواند تولید نفت خود را حفظ نماید، و این میزان به احتمال فراوان در دهه‌ی آتی به دو برابر (حدود ۶۰ میلیارد متر مکعب در سال) افزایش خواهد یافت. چیزی حدود ۱۷ میلیارد متر مکعب دیگر- یعنی حدود ۱۰ درصد از تولید سالانه- نیز خیلی راحت هدر می‌رود و می‌سوزد، چراکه ایران از زیربنای لازم برای بهره‌برداری از این گاز بی‌بهره است.

البته امیدواری‌ها در رابطه با میدان گازی عظیم پارس جنوبی وجود دارد که هم‌اکنون سهم بزرگی از تولید گاز ایران را به خود اختصاص داده است. ایران امیدوار است با توسعه این میدان گازی در دهه آتی سالانه چیزی در حدود ۱۴۰ میلیارد متر مکعب گاز به حجم فعلی تولید گاز خود اضافه کند. اگر میدان‌های نفتی فرسوده ایران و مصرف داخلی آن کشور تمام این میزان را به اتمام نرساند، ایران حجم بالایی گاز برای صادر کردن خواهد داشت.

از جذب سرمایه خارجی تا صادرات مجدد نفت به اروپا

حتی پیش از پایان مذاکرات هسته‌ای بسیاری از شرکت‌های بزرگ نفتی دنیا رایزنی‌های خود برای بازگشت به صنعت نفت و گاز ایران را آغاز کردند. بنا به ظرفیت‌های بسیار زیاد بازار نفت و گاز ایران، به نظر می‌رسد که با لغو تحریم‌ها دوره‌ای جدید از رونق نفتی و گازی ایران رقم بخورد. شرکت‌های انی و شل رسماً وارد رایزنی با مقامات ایرانی شده‌اند و لوک‌اویلِ روسی نیز چند ماهی است که دفتر خود را مجدداً در تهران گشوده است.

همچنین بسیاری از پالایشگاه‌های اروپایی منتظر این فرصت هستند تا با لغو تحریم‌های ایران، خرید مجدد نفت از این کشور را از سر بگیرند. پیش از وضع تحریم‌ها، اسپانیا، ایتالیا و یونان در سال ٢٠١١ میلادی در مجموع روزانه ٤٥٦ هزار بشکه نفت خام از ایران می‌خریدند که این مقدار ٧٨ درصد مجموع صادرات نفت خام ایران به قاره سبز را شامل می‌شد. احسان الحق، یک تحلیل‌گر ارشد امور انرژی در این‌باره می‌گوید: «بازگشت نفت خام ایران به بازارهای جهانی برای پالایشگاه‌هایی که نبود محموله‌های نفتی ایران را  با نفت خام گران اورال روسیه جایگزین کرده‌اند، خبر خوش و مثبتی خواهد بود.» ورود نفت خام ایران به بازارهای اروپایی، رقابت میان انواع نفت خام سنگین ترش در منطقه را افزایش می دهد و در عین حال عاملی کاهنده برای قیمت‌های جهانی نفت خام خواهد بود. با لغو تحریم‌های ایران، محموله‌های نفت خام این کشور می‌تواند وارد بازار اروپا شود و خریداران پیشین نفت خام ایران امکان دریافت نوع نفت خام متوسط ترش با قیمت‌هایی پایین‌تر از نفت خام اورال روسیه را خواهند داشت. در واقع، بازگشت نفت خام ایران به بازارهای اروپا، به بهبود اقتصاد فعالیت‌های پالایشی در حوزه دریای مدیترانه کمک می‌کند.

منبع: ماهنامه دیپلماسی انرژی