بررسی وضعیت شرکت های گروه فلزات اساسي در بورس تهران

خبراقتصادی - ميدان شان دو مارس پاريس اين بخت را داشته كه نردبان روياي بلند بهشت صنعتي را بر سينه‌اش بنا كنند تا فرانسه در 100سالگي انقلابش بر فراز 10هزار تن فولاد آبديده از بلندترين چشم‌انداز آن روز، جهان را بنگرد و روياي جنگل آسمانخراش‌هايي از فولاد و شيشه را در ذهن بپرورد.

 فولاد، پيشكش مهندسي به شكوه و ابهت تمدن صنعتي بوده و به همين قرينه به عنوان نماد رشد و توسعه صنعتي با آن پيوندي ناگسستني يافته است. از اين رو در جوامع درحال توسعه با گسترش روزافزون «ساختن» صنايع فلزي از اهميتي دوچندان برخوردارند.

اهميت صنايع فلزي را از دو منظر مي‌توان بررسي كرد. اول آنكه فلزات ارتباط پسيني و پيشيني با ساير بخش‌هاي صنعت دارند و به نوعي پيش نياز مبرم دستيابي به شاخص‌هاي توسعه صنعتي‌اند كه از اين دست مي‌توان به اهميت فولاد، آهن و آلومينيوم در صنعت ماشين‌سازي و خودرو، صنعت نفت شامل استخراج، انتقال و صنايع پالايشگاهي و صنعت ساختمان اشاره كرد. دوم آنكه فلزات استخراجي گرانبها در اين صنعت عامل ارزآوري و موازنه تراز تجاري‌اند مانند مس، نيكل، روي، سرب و ... .

بازار سرمايه به اين اهميت شناخته شده صنايع فلزي منظر سومي را نيز اضافه كرده كه عبارت است از شكل‌دهي سازوكار و ساختار واسطه‌هاي مالي بر شالوده صنايع فلزي كه منجر به رشد و پويايي اين صنايع مي‌شود. بنا بر نظر «تعادل» با بررسي و موشكافي اين ساختارها مي‌توان ابزارهاي متناسب با هماهنگ‌سازي همه بخش‌هاي اقتصادي را بر اين اساس ايجاد كرد.

 آهن، روي، مس

يكي از محصولات استراتژيك دنياي امروز كه از نيازهاي مبرم كشورهاي درحال توسعه است، فولاد است. فولاد و آهن حلقه اصلي زنجيره توسعه صنعتي است. آلومينيوم نيز از فلزات اساسي پر اهميت در صنايع روز دنيا به خصوص صنعت ماشين‌سازي است. همچنين فلز مس به عنوان يك فلز گرانبهاي استخراجي از معادن غني شهر سرچشمه و بابك كرمان يكي از كالاهاي اساسي صادراتي با نقشي استراتژيك است. صنايع فلزي با به‌كار‌گيري بالاي ماشين‌آلات و توان اشتغالزايي فزاينده از صنايع راهبردي براي برون‌رفت از شرايط ركودي حاكم به شمار مي‌روند.

اگرچه بخش صنايع فلزات اساسي سهم كمتري از نفت و پتروشيمي در كل توليد ناخالص داخلي دارد با اين حال ارزش بازار اين صنعت رتبه سوم را در بورس ايران به خود اختصاص داده است. توجه بازارهاي مالي به اين صنايع نشان از برآورد اهميت آن نزد فعالان اقتصادي دارد. با اين حال سير قيمت سهام فعال‌ترين شركت‌هاي اين صنعت در سه ماهه اخير روندي نسبتا كاهشي داشته است. از عوامل موثر بر آن مي‌توان به روند قيمت‌هاي جهاني اشاره كرد كه در اثر بروز بحران‌هاي اقتصادي اروپايي و ناآرامي‌هاي شمال افريقا و خاورميانه از تب معاملات اين فلزات در بازارهاي جهاني كاسته و شاهد سير نزولي قيمت‌ها بوديم. به طوري كه قيمت آهن از 45دلار در ابتداي ماه مه ‌ميلادي با نوساناتي كه قيمت آن را از مرز 52دلار گذراند به شيب 43دلاري كاهش يافته است.

همچنين قيمت مس كه با 900دلار تنزل به ازاي هر كيلو پس از يك رشد 300دلاري تا 5100دلار سقوط كرده و البته روي هم از اين افت قيمت‌ها سهمي بالغ بر 350دلار داشت تا بهاي آن در ماه جولاي به كمتر از 1950دلار برسد. به طور معمول با وجود عدم فعاليت جهاني بورس ايران، انتظارات بازار در آن سويي كه ناظر به برآورد سود شركت‌ها از محل صادرات و تامين تقاضاي خارجي است تحت نوسانات قيمت‌هاي بين‌المللي دچار پريشاني مي‌شود و با تسري سردرگمي خود به صفوف بازار بر ارزش سهام شركت‌ها اثر مي‌گذارد.

علاوه بر اين وجود برخي نارسايي‌ها و مشكلات ساختاري شامل موارد زير را مي‌توان در نظر آورد: نظير نياز جدي به انرژي و عدم وجود زيرساخت‌هاي بهره‌برداري از انرژي‌هاي تجديدپذير، آلايندگي بالاي توليد محصولات فلزي، ظرفيت بلااستفاده صنايع فلزي استخراجي، فرآيند غيربهينه توليد و فرآوري به دليل فرسودگي امكانات و عقب‌ماندگي تكنولوژي، عدم استفاده بجا از مزيت‌هاي توليدي و قدرت رقابتي كيفي در بازارهاي جهاني كه بسته به نوع صنعت شدت و ضعف دارد.

 به عنوان مثال ممكن است در صنعت مس رقابت قيمتي براساس صرفه مقياس و سود حداكثري از چالش‌هاي آن به شمار مي‌رود كه نقش ماشين‌آلات و تكنولوژي در آن يك نقش اساسي است. در صنايع فولاد نيز افزايش ظرفيت توليد به نحوي كه پاسخگوي نياز داخل بوده و امكان صادرات آن فراهم شود در شرايط بحران نقدينگي يك مساله جدي است.

براي توضيح بيشتر يكي از ريسك‌هاي كارخانجات فولادي، مصرف چشمگير آب توسط اين كارخانجات عظيم و غول‌پيكر است كه با توجه به قرار گرفتن اين كارخانه‌ها در مناطق كويري مي‌تواند مشكلات عديده‌يي براي اين شركت‌ها در آينده‌يي نه چندان دور فراهم كند.

كم شدن فاصله بين نرخ ارز دولتي و آزاد كه يكي از منابع درآمدزايي و سودسازي غيرعملياتي اين شركت‌ها به حساب مي‌آمد ازجمله ديگر دلايل كاهش سود اين شركت‌هاست.

 نگاه بازار سرمايه بر صنايع فلزي

بازار سرمايه صنايع فلزي را براساس اعداد و ارقامي مي‌شناسد كه از نماد‌هاي اين صنعت بر تابلو‌ها نقش مي‌بندد. بزرگ‌ترين شركت بورسي گروه‌هاي فلزات اساسي، شركت صنايع مس ايران است. اين مجموعه يكي از عظيم‌ترين مجموعه‌هاي صنعتي معدني كشور و منطقه است. مس ازجمله فلزاتي است كه در طول ساليان دراز بسيار مورد استفاده قرار گرفته است. 85 تا 90درصد مس مصرفي دنيا از طريق استخراج معادن مس حاصل مي‌شود. از وظايف اين شركت، استخراج و بهره‌برداري از معادن مس، توليد محصولات پر عيار سنگ معدن و محصولات مسي نظير كاتد، اسلب، بيلت و مفتول هشت ميلي‌متري است. معادن مس سرچشمه و ميدوك در كرمان و معدن مس سونگون در آذريايجان شرقي از مهم‌ترين معادن مس كشور به شمار مي‌رود. ارزش بازار اين شركت حدود 8هزار ميليارد تومان برآورد مي‌شود كه با سودي بالغ بر 1100ميليارد تومان در سال 93 از سودآورترين شركت‌هاي گروه فلزات همچنين كل بورس اوراق محسوب مي‌شود. با اين حال در روزهاي كم جنب و جوش مردادي سهام آن در شيب قيمتي قرار دارد. دومين شركت بزرگ اين گروه شركت فولاد مباركه است كه حدود 7هزار ميليارد تومان ارزش بازار دارد و در آخرين صورت مالي منتشر شده براي سال 93 سودي بيش از 2300ميليارد تومان را گردآورده است و در اين زمينه بر شركت مس پيشي گرفته است. اين شركت نيمي از توليدات فولاد خام كشور را در اختيار دارد. اما با توجه به ركود اقتصادي در سال‌هاي اخير معاملات اين شركت از لحاظ حجم و ارزش معاملات سالانه به كمترين ميزان حيات بورسي خود رسيد.

سومين شركت بزرگ اين گروه نه يك شركت صرفا توليد‌كننده بلكه يك واسطه مالي و سرمايه‌گذاري است. شركت توسعه معادن و صنايع معدني خاورميانه كه با نماد ميدكو عرضه مي‌شود يك هلدينگ سرمايه‌گذاري است كه بيش از 6700 ميليارد تومان ارزش دارد و از طريق فعاليت‌ شركت‌هاي تابعه خود مانند فولاد زرند و فولاد سيرجان و شركت ساختماني مانا و بازرگاني آفتاب درخشان به رقم سود 320ميليارد توماني در سال 93رسيده است.

مجتمع فولاد خراسان چهارمين مجموعه از اين گروه غول‌پيكر است كه از 17واحد مختلف تشكيل شده و با بيش از 5000 فرصت شغلي ايجادي، كليه فعاليت‌هاي صنعتي مربوط به احياي مستقيم، ذوب، ريخته‌گري و نورد را به انجام مي‌رساند. اين مجتمع عظيم با ارزشي معادل 3200ميليارد تومان، خط مقدم جبهه صنعتي شرق كشور لقب گرفته كه با بهره‌گيري حداكثري از نيروهاي متخصص و ايجاد طرح‌هاي توسعه كارآمد به سودي بالغ بر 180ميليارد تومان دست يافته است.

پنجمين شركت بزرگ صنعت فلزات اساسي فولاد خوزستان است كه از شركت‌هاي پيشرو ايراني است و در زمينه توليد ورق‌هاي فولادي فعاليت‌ مي‌كند. اين شركت با ماموريت ايفاي نقش محوري در توسعه صنعتي، اقتصادي و اجتماعي كشور و ارتقاي سطح فناوري صنعت فولاد به عنوان سازماني جهان تراز بيش از 50 درصد از مصرف فولاد كشور را جهت استفاده در صنايع خودروسازي و قطعه‌سازي، صنايع فلزي سبك، صنايع فلزي سنگين و لوله‌هاي انتقال سيالات، صنايع بسته‌بندي، صنايع لوازم خانگي و الكتريكي و صنايع لوله و پروفايل توليد مي‌كند. سهم توليد 23درصدي فولاد خام كشور در اختيار اين شركت است.

 شركت فولاد خوزستان داراي هفت مجتمع صنعتي در اقصا نقاط كشور بوده و بيش از 20هزار نفر در بخش‌هاي مختلف اين شركت به كار اشتغال دارند. اين شركت نيز با ارزش بازاري حدود يك چهارم شركت مس توانسته در سال 93 به سود 920ميلياردي دست يابد.

در ميان مجامع برگزار شده سال جاري از طرف شركت‌هاي گروه فلزات اساسي، شركت لوله و تجهيزات سديد تنها شركت زيانده بورسي در اين گروه است. بدهي‌هاي بانكي كه در پي عدم وصول معوقات دولتي به هزينه‌هاي اين شركت بار شده يكي از مهم‌ترين دلايل جا ماندن از قطار سودآوران فلزي است.

يكي از دلايل اصلي ثبات نسبي و فاصله گرفتن اين گروه از حاشيه‌هاي اقتصادي اتكاي صنعت فلزات به نيروي متخصص با تجربه است. به نظر مي‌رسد كه عنوان موفق‌ترين شركت اين گروه را مي‌توان به فولاد خوزستان داد كه با توجه به ارزش بازار خود توانش در خلق سود تخصيصي و سود نقدي هر سهم در مقايسه با شركت مس و فولاد مباركه از سايرين پيشي گرفته است.

به هر ترتيب تصور آينده‌يي روشن از ايراني سربلند در غياب صنايع موفق فلزي امري دور از نظر است چنانكه مهندس محمدحسين عرفانيان، نخستين مديرعامل فولاد مباركه عقيده دارد، نفت اگر انرژي‌اي براي فرآوري آهن شود، رشد اقتصادي ايجاد مي‌كند و اگر دلارهاي واردات كالا شود، ركود و تورم.