از توافق هسته ای تا بحران یورو؛ آیا رشد آتی اقتصاد جهانی، قیمت نفت را افزایش می‌دهد؟

خبر اقتصادی - روند نزولی قیمت‌های جهانی نفت که از تابستان سال گذشته، آغاز شد، همچنان ادامه دارد و اکنون شاهد کاهش حدود 50 درصدی قیمت‌ها هستیم. تحلیل‌گران بر این باورند که در حال‌حاضر، بیش از 2 میلیون بشکه نفت در روز مازاد عرضه به بازار وجود دارد.

به گزارش پترونت، با این وجود، اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، طی آخرین نشست‌های خود، بر حفظ سطح تولید اصرار کرده‌اند. عربستان سعودی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت در جهان که اکنون به‌نظر در اوپک نیز دست بالا را دارد، ادعا می‌کند که به‌دنبال فلج‌کردن همه یا بخشی از صنعت پرهزینه تولید نفت شیل در ایالات متحده است. البته کاهش قیمت‌ها بر صنعت شیل بی‌تأثیر نبوده و طی ماه‌های اخیر، تعداد دکل‌های حفاری در ایالات متحده تا حد چشمگیری کاهش یافته است.

با این وجود، سطح تولید کشورهایی نظیر عراق در ماه‌های اخیر افزایش یافته و علاوه ‌بر این، انتظار می‌رود که به‌دنبال حصول توافق تاریخی بین ایران و قدرت‌های جهانی، تولید نفت این کشور نیز به‌مرور افزایش یابد. به این ترتیب، میزان عرضه نفت به بازار در آینده، کاهش نخواهد یافت.

در این میان، برخی بر این باورند که قیمت‌های پایین فعلی، سبب بهبود رشد اقتصاد جهانی و افزایش تقاضا برای نفت خواهد شد و به‌دنبال آن، قیمت‌های نفت مجدداً افزایش می‌یابد. علی صالح العمر وزیر نفت کویت عنوان کرده است که انتظار می‌رود با رشد آتی اقتصاد جهانی، قیمت‌های نفت افزایش یابد. بنا به گفته وی، نرخ رشد اقتصادی جهانی است که تعادل لازم را به‌منظور نگه‌داشتن قیمت‌ها در سطح مطلوب، برقرار خواهد کرد.

با این وجود، آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش ماه ژوئیه خود پیش‌بینی کرده است که تقاضای جهانی در سه‌ماهه سوم و چهارم سال جاری، کاهش خواهد یافت. بر اساس این گزارش، تقاضای جهانی برای نفت در سه‌ماهه نخست 2015، یک میلیون و 800 هزار بشکه در روز افزایش یافته، اما پس از آن روبه کاهش خواهد نهاد. بنا به برآوردهای آژانس، تقاضای جهانی نفت در سه‌ماهه دوم امسال، یک میلیون و 400 هزار و در سه‌ماهه سوم و چهارم نیز یک میلیون و 200 هزار بشکه در روز کاهش خواهد یافت. در همین راستا، مهدی عسلی مدیر امور اوپک و روابط با مجامع انرژی وزارت نفت گفته است که با وجود تأثیرگذاری نفت در تمام فرایندهای تولید، طی سال‌های اخیر با افزایش کارایی انرژی در بسیاری از کشورها به‌خصوص چین، به تدریج این نقش کم‌رنگ‌ شده و تقاضا برای انرژی متناسب با رشد اقتصادی افزایش پیدا نکرده است. بنا به گفته وی، در چهل سال اخیر، هر سال به‌طور میانگین حدود یک درصد از شدت مصرف انرژی در کشورهای مزبور کاهش یافته و یا کارایی کلی انرژی حدود یک درصد افزایش داشته است و علاوه‌ بر این، مالیات‌هایی که دولت‌ها در بیشتر مواقع در راستای حمایت از محیط‌زیست وضع و دریافت کرده‌اند، هزینه مصرف انرژی و فرآورده‌های نفتی را در این کشورها بالا برده است. به این ترتیب، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است که تقاضای جهانی نفت در سال 2016، یک میلیون و 200 هزار بشکه در روز افزایش یابد و به 95 میلیون و 200 هزار بشکه در روز برسد. عامل اصلی این افزایش تقاضا نیز کشورهای غیر عضو در سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، اعلام شده است.

از سوی دیگر، صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده است که در نتیجه افت قیمت نفت در بازارهای جهانی، نرخ رشد اقتصادی دنیا افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، برخی تحلیل‌گران بر این باورند که با توجه به کاهش سطح سرمایه‌گذاری‌های خارجی در جهان به‌خصوص در صنعت نفت و گاز طبیعی، احتمال آن می‌رود که فرصت‌های شغلی در سال‌های آتی کمتر شود و به‌دنبال آن، نرخ رشد اقتصادی کمتر از برآوردهای اولیه باشد. اما بنا به پیش‌بینی صندوق بی‌المللی پول، نرخ رشد اقتصادی به‌اندازه‌ای بالا خواهد بود که افت اندک رشد اقتصادی به دلیل بحران‌های ناشی از کاهش سرمایه‌گذاری نتواند تأثیر محسوسی در این برآوردها داشته باشد. این سازمان، متوسط نرخ رشد اقتصادی کشورهای در حال‌توسعه و توسعه‌یافته را در سال‌های 2015 و 2016، افزایشی قلمداد می‌کند و اصلی‌ترین عامل آن را افت قیمت‌های جهانی نفت و احتمال باقی‌ماندن قیمت آن در همین سطوح تا انتهای سال جاری، می‌داند.

بنا به گزارش صندوق بین‌المللی پول، متوسط نرخ رشد اقتصادی در سال 2015، برابر با 3.5 درصد خواهد بود و انتظار می‌رود که در سال 2016 نیز متوسط رشد اقتصاد جهان، 0.2 درصد بیشتر شود.

البته پس از بروز بحران اوکراین و تحریم‌های ایالات متحده علیه روسیه، اقتصاد این کشور تضعیف شده و از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی منطقه یورو نیز همچنان ادامه دارد. علاوه ‌بر این، افت قیمت نفت می‌تواند نرخ رشد اقتصادی شماری از کشورهای تولیدکننده نفت را هم تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، تورم منفی یا تورم پایین در منطقه یورو، بحران یونان، کاهش نرخ رشد اقتصادی روسیه، توافق ایران با کشورهای غربی و رکود اقتصادی یورو، همگی از مسائلی است که بر وضعیت اقتصادی جهان و قیمت‌های نفت در سال‌های پیش‌رو تأثیر خواهد گذاشت.

نهایتاً، به‌نظر نمی‌رسد که قیمت‌های جهانی نفت در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به سطوح پیشین بازگردد و طی سال‌های آتی احتمالاً شاهد نوسان قیمت‌ها بین 60 تا 70 دلار خواهیم بود. البته باید در نظر داشت که منطقه خاورمیانه به‌عنوان یکی از منابع اصلی تأمین نفت در جهان، درگیر هرج‌و‌مرج و آشوب است. در سال‌های اخیر، رقابت‌های منطقه‌ای بین کشورهای خاور میانه تشدید شده و از سوی دیگر، رقابت‌های مخرب قدرت‌های بزرگ غربی، پیامدهایی نظیر ظهور و قدرت‌گرفتن گروه تروریستی داعش و افزایش ناامنی در منطقه خاورمیانه را به‌دنبال داشته است. بنابراین، احتمال بروز حوادثی در منطقه که مسلماً روی قیمت‌های نفت نیز تحت تأثیر خواهد گذاشت را نباید نادیده گرفت. ‌