پيش‌بيني فائو از كشاورزي ۲۰۵۰
جهان ثروتمندتر مي‌شود اما سوءتغذيه ادامه دارد
آينده‌نگري و پيش‌بيني آنچه قرار است رخ دهد يكي از دغدغه‌هاي نوع انسان است. همه انسان‌ها در هر وضع و شرايط و در هر موقعيتي از درآمد و منصب سياسي و اجتماعي مي‌خواهند بدانند سرنوشت خودشان، فرزندان و پدر و مادرشان و سرزمين و كودكشان در آينده چه خواهد شد. پيش از گسترش و شيوع استفاده از دانش روز اين آينده‌نگري سخت‌تر بود اما در دنياي امروز و به شرط ثبات شرايط، سازمان‌هاي بين‌المللي مي‌توانند تا اندازه‌اي بگويند كه آينده چه خواهد شد.
خبر اقتصادی - گروه مطالعات چشم‌انداز جهاني سازمان جهاني خواروبار (فائو) كتابي تحت عنوان word Agriculture Towards ۲۰۳۰-۲۰۵۰ در مورد تحولات آينده غذا، تغذيه و كشاورزي به چاپ رسانده است. بر اساس پيش‌بيني‌هاي اين گزارش توليد ناخالص داخلي در جهان تا سال ۲۰۵۰ به ميزان ۲.۵ برابر و درآمد سرانه ۱.۸ برابر نسبت به وضعيت كنوني رشد خواهد داشت. نرخ رشد جمعيت جهاني كاهشي خواهد بود و به ۹.۱۵ ميليارد نفر در سال ۲۰۵۰ خواهد رسيد. جهان ۲۰۵۰ بسيار ثروتمندتر از جهان فعلي خواهد بود اما سوءتغذيه همچنان تداوم خواهد يافت. توليد كشاورزي براي پاسخگويي به تقاضاي مواد غذايي كافي بود. در برخي كشورها مانند كشورهاي جنوب صحراي افريقا به دليل رشد جمعيت، چشم‌انداز امنيت غذايي نامطلوب خواهد بود.
آسيه قاسمي مترجم متن ياد شده را به وزارت اقتصاد داده و اين نهاد چكيده‌اي از آن را انتشار داده است. آنچه مي‌خواهيد جمع‌بندي اين گزارش فائو است.
جهان ۲۰۵۰
* بر اساس پيش‌بيني‌هاي انجام شده، جهان در سال ۲۰۵۰ به لحاظ رشد اقتصدي اساسا متفاوفت از جهان كنوني خواهد بود. جهان در اين سال بسيار ثروتمندتر بوده و شكاف درآمدي بين كشورهاي توسعه‌يافته و كشورهاي در حال توسعه كنوني كمتر خواهد شد.
* رشد توليد ناخالص داخلي در كشرهاي در حال توسعه (۹.۸ برابر) به مراتب بيشتر از كشورهاي توسعه‌يافته (۳.۶) خواهد بود.
* بر اساس پيش‌بيني سازمان ملل طي ۴۰ سال آينده ۲.۲۵ ميليارد نفر به جمعيت جهان اضافه خواهد شد و جمعيت جهان به ۹.۱۵ ميليارد نفر خواهد رسيد. تقريبا تمام اين افزايش در كشورهاي در حال توسعه خواهد بود.
* در سال ۲۰۵۰ حدود ۵۲ درصد جمعيت جهان ميانگين سرانه بالاي ۳۰۰۰ كيلوكالري در روز دريافت خواهند كرد. اين رقم در حال حاضر ۲۸ درصد جمعيت جهان است.
* عليرغم رشد اقتصادي در جهان اما سوءتغذيه و فقر كاهش چشم‌گيري نخواهد اشت. تعداد افراد گرفتار سوءتغذيه در جهان از ۲۰ درصد كنوني جمعيت جهان به ۱۶ درصد در سال ۲۰۵۰ خواهد رسيد. اما تعداد مطلق اين افراد از ۸۱۰ ميليون نفر به ۸۲۷ ميليون نفر افزايش خواهد داشت.
*با وجود پيش‌بيني تكافوي توليد مواد غذايي، اما در سال ۲۰۵۰، تعدادي از كشورها با ناامني غذايي روبه‌رو خواهند بود و ۲۷ كشور در حال توسعه با جمعيت حدود ۱۸ درصد جمعيت جهان با ۵ درصد سوءتغذيه مواجه خواهند بود.
*رشد تقاضا براي محصولات كشاورزي طي سال پايه ۲۰۰۷-۲۰۰۵ تا ۲۰۵۰ سالانه ۱/۱ درصد خواهد بود كه نصف رقم ۴ دهه گذشته است.
* الگوي مصرف كشورهاي توسعه يافته به سمت مصرف بيشتر محصولات دامي خواهد بود و در كشورهاي در حال توسعه مصرف دو گروه خوراكي انواع گوشت و روغن گياهي رشد سريعي خواهد داشت. با اين حال همچنان بين اين دو دسته از كشورها تفاوت معناداري در مصرف گوشت و شير وجود خواهد داشت.
* تقاضا براي غلات به ويژه غلات دانه‌درشت در كشورهاي در حال توسعه بيشتر از كشورهاي توسعه‌يافته خواهد بود. تقاضا براي غلات دانه درشت در كشورهاي در حال توسعه عمدتا براي خوراك دام بوده و اين كشورها ۵۶ درصد مصرف جهاني غلات دانه‌درشت را به مصرف دام اختصاص خواهند داد.
* رشد توليد كشاورزي در جهان تا سال ۲۰۳۰ سالانه ۱.۳ درصد و تا سال ۲۰۵۰ سالانه ۰.۸ درصد خواهد بود. اين رقم براي كشورهاي خاورنزديك – شمال آفريقا و كشورهاي در حال توسعه جز چين و هند ۱.۲ درصد خواهد بود.
* پيش‌بيني مي‌شود در سال ۲۰۵۰ توليد غلات به ۳ ميليارد تن و توليد گوشت قرمز به ۴۵۵ ميليون تن برسد. رسيدن به اين سطح از توليد آسان نخواهد بود. چرا كه منابع آب و خاك بيشتر از گذشته تحت فشارند و به طور سرانه كمياب‌ترند. علاوه بر اين كه افزايش توليد گشت در سطح پيش‌بيني شده مستلزم افزايش توليد خوراك دام خواهد بود. پيش‌بيني مي‌شود پايداري نظام توليد مواد غذايي يك چالش اساسي در آينده باشد.
* كشورهاي در حال توسعه تا سال ۲۰۵۰ همچنان واردكنندگان خالص گندم و غلات خواهند بود و اين به معناي افزايش صادرات كشورهاي توسعه‌يافته مي‌باشد.
*كسري تراز تجاري غلات در كشورهاي در حال توسعه افزايش خواهد يافت و از ۱۱۶.۴ ميليون تن در سال پايه ۲۰۰۷-۲۰۰۵ به ۱۶۸ ميليون تن در سال ۲۰۳۰ و ۱۹۴ ميليون تن در سال ۲۰۵۰ خواهد رسيد. بيشترين ميزان كسري تراز تجاري غلات در كشورهاي خاور نزديك – شمال آفريقا (۱۱۴ ميليون تن) خواهد بود.
*نرخ خودكفايي غلات در كشورهاي در حال توسعه از ۹۲ درصد به ۹۰ درصد در سال۲۰۵۰ خواهد رسيد و گندم نيمي از كل واردات خالص را در اين كشورها تشكيل مي‌دهد.
بر اساس پيش‌بيني‌هاي فائو ملاحظه مي‌شود چشم‌انداز وضعيت توليد، امنيت غذايي، خودكفايي غلات روغن‌هاي گياهي، تراز تجاري غلات به ويژه غلات دانه درست در كشورهاي در حال توسعه به ويژه در گروه منطقه خاور نزديك كه ايران نيز در اين گروه قرار داده شده است، در ۴ دهه آينده چندان مطلوب نيست. عليرغم اينكه همه افزايش جمعيت پيش‌بيني شده در اين دسته از كشورها اتفاق خواهد افتاد اما نرخ خودكفايي غلات در آنها كاهش و كسري تراز تجاري محصولات كشاورزي افزايش خواهد يافت. بعلاوه اين كشورها در دستيابي به سطح مطلوبي از امنيت غذايي و كاهش تعداد افراد گرفتار سوءتغذيه با چالش‌هاي اساسي روبه‌رو خواهند بود. كمبود منابع آب و خاك مناسب براي رشد كشاورزي در كشوري مانند ايران مانعي بر سر راه دستيابي به امنيت غذايي و سوءتغذيه خواهد بود. به طور كلي تحقق رشدهاي پيش‌بيني شده تا سال ۲۰۵ در كشورها و مناطق مختلف جهان از جمله ايران مستلزم اولويت دادن به اهداف توسعه پايدار، سرمايه‌گذاري لازم و اتخاذ سياست‌هاي مناسب براي تشويق به توليد است. اين ارم به ويژه در ايران كه تاكيد بر تامين تقاضاي مواد غذايي از محل توليد داخل است اهميت بيشتري دارد.
